Τι μας άφησε αυτός ο αιώνας

Το τέλος του αιώνα προσφέρεται για αποτιμήσεις κάθε λογής. Μία απ’ αυτές είναι
και οι «διάνοιες» του αιώνα. Και μες στις διάνοιες (genies, genius) δεν μπορεί
να λείπει φυσικά και ο φυσικός Αϊνστάιν.

Εκείνο που είναι όμως λιγότερο γνωστό για τον ιδιοφυή Αλβέρτο είναι ο ρόλος
που έπαιξε στη ζωή του η πρώτη του συμβία, η Σέρβα (γεννημένη στο Σρμπόμπραν
της Βοϊβοδίνας) η Μιλέβα Μάριτς (Mileva Maric). Χωρίς αυτήν θα είχε άραγε
ανακαλύψει ποτέ τις δύο θεωρίες της σχετικότητας; αναρωτιούνται πολλοί, καθώς
αφ’ ότου χώρισαν δεν ανακάλυψε τίποτα πλέον καινούργιο ο Αϊνστάιν.

Λένε (και ξεσηκώνουμε τις πληροφορίες αυτές από περιοδικά που δεν υποστηρίζουν
σε τίποτα τους Σέρβους), ότι η Μιλέβα ήταν καλύτερη μαθηματικός από τον άντρα
της. Σβησμένη ως χαρακτήρας, πλεγματική από μια φυσική αναπηρία, η Μιλέβα
Μάριτς συμμετείχε ενεργά στις έρευνες του συζύγου της έως τη στιγμή που αυτός
διάλεξε μια καινούργια γυναίκα και εκεί τερμάτισε ως ιδιοφυής μαθηματικός.

Μήπως λοιπόν τις ανακαλύψεις του, που συγκλόνισαν τον κόσμο, τις οφείλει εν
πολλοίς και στην πρώτη σύζυγο;

Ένας άλλος ιδιοφυής Γιουγκοσλάβος (συγκαταλέγεται μέσα στους τρεις
μεγαλύτερους εφευρέτες του αιώνα), γεννημένος το 1856 από πατέρα ορθόδοξο
ιερέα, είναι ο Νικόλας Τέσλα. Στο ενεργητικό του έχει τις εξής ανακαλύψεις
που, επειδή δεν ενδιαφερόταν να τις κατοχυρώσει με διπλώματα ευρεσιτεχνίας,
μερικές από αυτές αποδίδονται ακόμα και σήμερα στον Θωμά Έντισον: το
εναλλακτικό ρεύμα, την προωθητική μηχανή, τη ραδιο-τηλε-μετάδοση, το φθοριούχο
φως, την τουρμπίνα, τη στρατιωτική τορπίλη, την τεχνητή ραδιενέργεια, το
ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Ο Τέσλα θεωρείται ακόμα σκαπανέας στον τομέα της
ρομποτικής και της πληροφορικής.

Πέθανε στη Νέα Υόρκη πάμπτωχος, γυρνώντας σαν ζητιάνος και τρελός από έρωτα
για τα… περιστέρια, που μεταλλαγμένα, βάσει των ανακαλύψεων του ιδίου,
γίνηκαν στις ημέρες μας «γεράκια» του Πενταγώνου…

Στη λίστα που ακολουθεί (Λε Κουρμπιζιέ, Φρόυντ, Χένρι Φορντ, Πικάσο, Μαρί
Κιουρί, Οπενχάιμερ κ.ά.) συγκαταλέγονται και η Μαρία Κάλλας και ο εκ του γάμου
του «ημέτερος» Αλέξανδρος Φλέμιγκ.

***

«Κατάσταση» δημιούργησε η «ανοιχτή επιστολή προς τον Γάλλο Πρόεδρο» του
συγγραφέα και επαναστάτη Ρεζί Νεμπρέ. Ο εκ των φιλοσόφων του «Σαράγεβο»
Μπερνάρ-Ενρί Λεβί, έσπευσε την άλλη ημέρα να τον «αποκηρύξει» από την ίδια
εφημερίδα όπου ο Ντεμπρέ εξέθεσε το «κατηγορώ» του για την παραπληροφόρηση ή
για τη μονομέρεια της δυτικής πληροφόρησης στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου. Την
μεθεπομένη η γαλλική «Λιμπερασιόν» έκανε πρώτο θέμα, πέντε σελίδων, με
ολόκληρο το εξώφυλλο, το κείμενό του, σχολιάζοντάς το ποικιλότροπα, μα χωρίς
ουσιαστικά να το αρνείται. Ενώ χθες το περιοδικό «Μαριάν», που τον έστειλε στο
Κοσσυφοπέδιο, δημοσίευσε ολόκληρο το ημερολόγιο που κράτησε τις δέκα ημέρες
που βρέθηκε στη βομβαρδιζόμενη Σερβία.

«Ευτυχώς δεν ήταν καλός ο καιρός όταν ήμουν στην Πρίστινα», μας είπε, «και οι
βομβαρδισμοί ήταν αραιοί. Έτσι μπόρεσα να κινηθώ πιο άνετα. Συνάντησα πολλούς.
Αλλά εκείνοι που με εντυπωσίασαν περισσότερο απ’ όλους ήταν δύο Έλληνες
Γιατροί του Κόσμου. Η χώρα σας έχει τη μόνη σωστή τοποθέτηση στον πόλεμο αυτό.
Μακάρι και οι άλλοι Ευρωπαίοι να σας μιμηθούν».

Ο Ντεμπρέ ξεκίνησε ως φιλόσοφος, πέρασε στην επανάσταση της Λατινικής Αμερικής
κοντά στον Τσε Γκεβάρα, καταδικάστηκε σε ισόβια, αποφυλακίστηκε σε τρία χρόνια
(χάριν προσωπικής παρέμβασης του Ντε Γκωλ και του Πάπα), έγραψε μυθιστορήματα,
πολιτικά δοκίμια, έγινε σύμβουλος του Μιτεράν για θέματα της Λατινικής
Αμερικής, παραιτήθηκε, ο Μιτεράν τον έκανε ισόβιο μέλος του Συμβουλίου
Επικρατείας, παραιτήθηκε, ανακάλυψε μια νέα επιστήμη, τη «Μεδιολογία», έγραψε
βιβλία πάνω στα Μέσα Ενημέρωσης (υπάρχει στα ελληνικά «Η επιστήμη της
Επικοινωνίας», στις Εκδόσεις Λιβάνη), πήγε στον Μάρκος των Τσιάπας, πήγε
παντού όπου αναβράζει ο θυμός και τελικά πήγε και στη Γιουγκοσλαβία, απ’ όπου
κατέθεσε την μαρτυρία του που ανατρέπει όλα τα δεδομένα, τα οποία είχαν
συνηθίσει να διαβάζουν ή να ακούν μέχρι τώρα οι Γάλλοι. Εξ’ ου και το
ξάφνιασμά τους.

***

Στις πατροπαράδοτες σχέσεις Ελλάδας και Ρωσίας προστέθηκε τελευταία ακόμα μία:
πρόεδρος της Διευθύνουσας Επιτροπής για τη Διεθνή εκστρατεία της Ουνέσκο για
την αναστήλωση του ιστορικού κτιρίου του Θεάτρου Μπολσόι (η αναγγελία έγινε
προχθές σε πανηγυρική τελετή στη Μόσχα, παρουσία του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών
κ. Ιβάνοφ, του γενικού διευθυντή της Ουνέσκο κ. Φεντερίκο Μαγιόρ, της
αντιπροέδρου της ρωσικής κυβερνήσεως κ. Ματβιέκο και του δημάρχου Μόσχας κ.
Λουζκόφ), είναι η συμπατριώτισσά μας κ. Αλεξάνδρα Βοβολίνη-Λασκαρίδη, εκδότρια
του περιοδικού «Οικονομική και Βιομηχανική Επιθεώρηση». Όλοι μίλησαν πολύ.
Εκείνη που είπε τα λιγότερα ήταν η Ελληνίδα πρόεδρος. Διότι είναι αλήθεια ότι
όσοι πράττουν πολλά, αποφεύγουν τα πολλά λόγια.