ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ευρωπαϊκή γεωργία

Σε μια εποχή που η έννοια του ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου αμφισβητείται από
πολλούς ­ ο πρόσφατος πόλεμος ενίσχυσε αυτές τις αμφιβολίες ­ δεν θα πρέπει εν
τούτοις να παραγνωρίζονται τα όποια θετικά βήματα, ιδίως εν όψει των ευρωεκλογών.

Μεταξύ αυτών, οι εξελίξεις στον τομέα της γεωργίας που από την αρχή αποτέλεσε
έναν από τους βασικούς πυλώνες της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής και που
απέσπασε τη μερίδα του λέοντος στις χρηματοδοτήσεις. Κατά παράδοξο όμως τρόπο,
στη χώρα μας η συζήτηση για τις αλλαγές και το νέο τοπίο που διαμορφώνουν οι
κοινοτικές αποφάσεις, σε ό,τι αφορά την αγροτική παραγωγή, μένουν στο
περιθώριο άλλων πολιτικοϊδεολογικών γεγονότων ή σκιάζονται από τις κατά
καιρούς «εξεγέρσεις» αγροτών, που ζητούν απλά νέα προνόμια χωρίς να μπορούν
ούτε αυτοί ούτε οι εκπρόσωποί τους να αρθρώσουν συνολικές εναλλακτικές
προτάσεις. Το αποτέλεσμα αυτού του ελλείμματος πολιτικής θα είναι και πάλι η
υστέρηση στην υλοποίηση των αποφάσεων και η απώλεια πόρων.

Για την κατανόηση των αλλαγών της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής στην
διαρρεύσασα εικοσαετία, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τόσο οι δυσπραγίες των
δημοσιοοικονομικών χαρακτηριστικών του τομέα ­ πλεονάσματα στην παραγωγή ­ όσο
και το νέο πλαίσιο που δημιουργούν οι συνθήκες του διεθνούς εμπορίου. Η άρση
του προστατευτισμού και το σταμάτημα της στήριξης των τιμών ήταν ήδη από τη
δεκαετία του ’80 μέσα στα αιτήματα των ισχυρών εταίρων της Ε.Ε. στον Παγκόσμιο
Οργανισμό Εμπορίου. Η μεταρρύθμιση του 1992 έρχεται απλώς να σφραγίσει την
υποχώρηση απέναντι στις πιέσεις αυτές, αλλά και να απαντήσει στα αιτήματα του
περιβαλλοντικού κινήματος ­ κατά βάση αστικού ­ που ζητούσε αναθεώρηση των
αρχών και των πρακτικών της σύγχρονης γεωργίας. Από την ειρηνική συνύπαρξη
πόλης-υπαίθρου, όπου η μία στήριζε την άλλη, περάσαμε μέσα σε λίγα μόνο χρόνια
σε μια κρίση εμπιστοσύνης που οι αγρότες, από προστάτες της φύσης βρέθηκαν
κατηγορούμενοι ως δράστες «οικολογικών εγκλημάτων». Αν κάποτε η ρύπανση και η
παραγωγή αγροτικών προϊόντων ήταν έννοιες ασυμβίβαστες και
αλληλοαποκλειόμενες, ξαφνικά συνδέθηκαν και αποτέλεσαν το χαρακτηριστικό
παράδειγμα της νέας βιομηχανικής ηθικής. Ξεκινώντας από τα ζητήματα της
προστασίας της δημόσιας υγείας, οι καταναλωτές θεώρησαν τη γεωργία υπεύθυνη
για μια σειρά από παρενέργειες στους γειτονικούς της αποδέκτες. Ευτροφισμός
της θάλασσας, ρύπανση των υπόγειων υδροφορέων, απώλεια οικολογικά σημαντικών
περιοχών βρέθηκαν στη λίστα των αιτιάσεων. Οι παραβιάσεις της οικολογικής
ισορροπίας έπαψαν να θεωρούνται απλά παρενέργειες ενός αποτελεσματικού κατά τα
άλλα συστήματος. Ήταν η κορυφή ενός παγόβουνου, που στη βάση του κρυβόταν η
κρίση της σύγχρονης εντατικής γεωργίας.

Με τις ρυθμίσεις του 1992, το περιβάλλον εισάγεται ως βασική συνιστώσα της
Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Βέβαια, δεν είναι η προεξάρχουσα. Βασικός στόχος
παραμένει η επάρκεια των προϊόντων και η βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων που
κατά βάση πρέπει να έχουν μεγάλο μέγεθος, να είναι επιδοτούμενες και να
απαιτούν υψηλές χημικές εισροές. Όμως, παράλληλα, υπεισέρχονται και νέοι
παράγοντες, όπως είναι η στροφή στην ποιότητα, η εξειδίκευση, η προσαρμογή των
καλλιεργειών στις τοπικές ιδιαιτερότητες. Τα στοιχεία αυτά δεν θεωρούνται
πλέον ως φραγμός στην ανταγωνιστικότητα των προϊόντων, αλλά αντίθετα αφήνουν
στα κράτη-μέλη σημαντικές ευκαιρίες να αυξήσουν το συγκριτικό τους
πλεονέκτημα. Κοντά σε αυτά, αναγνωρίζεται η σημασία της γεωργίας ως
συμπληρωματικής δραστηριότητας συνδυασμένης με δυνατότητες αγρο-τουριστικής
ανάπτυξης και προστασίας του τοπίου. Η επιδότηση της αγρανάπαυσης ή και της
εγκατάλειψης των περιθωριακών ­ από άποψη απόδοσης ­ αγρών δημιουργεί
ευκαιρίες για νέα εισοδήματα και επιτρέπει την ανάκαμψη της φύσης, που σε
πολλές περιπτώσεις είχε εκτοπισθεί από τις αδηφάγες αλλά όχι πάντα
αποτελεσματικές οικονομικές προτεραιότητες.

Ο Κανονισμός 2078/92, τον οποίο πολύ λίγο αξιοποιήσαμε στη χώρα μας, ενισχύει
σε σημαντικό βαθμό μέτρα για τη μείωση της νιτρορύπανσης, πριμοδοτεί τη
βιολογική γεωργία, προκρίνει τη διεύρυνση των περιοχών εκτατικής γεωργικής
εκμετάλλευσης, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην επαγγελματική κατάρτιση και την
περιβαλλοντική εκπαίδευση του αγρότη. Σε τελευταία ανάλυση, εισάγει μια νέα
φιλοσοφία στη σχέση γεωργίας και περιβάλλοντος, που είναι αμφίβολο αν θα
μπορούσε να αναδυθεί από τις εθνικές και μόνον κοινωνικο-πολιτικές συνιστώσες.

Για το άρθρο χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από το υπό έκδοση έργο του
Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών «Προοπτικές της Ελληνικής Γεωργίας για
το 2010», επιμ. Ναπ. Μαραβέγιας.