Αμελητέες οι επιπτώσεις από τις διοξίνες στην Ελλάδα

Ο Έλληνας βλάπτεται σήμερα από τις διοξίνες που μεταφέρονται από τη
Γιουκοσλαβία όσο και ένας μη καπνιστής που μπαίνει για πέντε λεπτά σε μια
αίθουσα καπνιστών!

Δημήτρης Τριχόπουλος. Κινδυνεύουν περισσότερο όσοι βρίσκονται πολύ κοντά στα σημεία, όπου παράγονται οι διοξίνες

Με αυτή την παρομοίωση περιγράφει ­ σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ­ τις
πιθανολογούμενες επιπτώσεις των χημικών ουσιών που φθάνουν στην ελληνική
ατμόσφαιρα από τον πόλεμο στη Σερβία, ο καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας
στα Πανεπιστήμια Χάρβαρντ και Αθηνών και ακαδημαϊκός κ. Δημήτρης Τριχόπουλος.
Ο καθηγητής μίλησε για το θέμα αυτό χθες στην Επιτροπή Έρευνας και Τεχνολογίας
της Βουλής, ενώ σήμερα επρόκειτο να συγκαλέσει, για το ίδιο θέμα, το Ανώτατο
Υγειονομικό Συμβούλιο, κατόπιν αιτήσεως του υπουργού Υγείας.

«Θα πρέπει, κατ’ αρχάς, να διευκρινίσουμε ότι το ουράνιο που χρησιμοποιείται
στους πυραύλους κατά της Γιουκοσλαβίας, δεν έχει ραδιενέργεια», τονίζει ο κ.
Τριχόπουλος. «Στο μυαλό του κόσμου, βέβαια, το ουράνιο είναι συνδυασμένο με τη
ραδιενέργεια. Όταν αφαιρεθούν, όμως, οι ραδιενεργές ουσίες του, το ουράνιο
χρησιμοποιείται στους πυραύλους, μόνο και μόνο γιατί είναι εξαιρετικά βαρύ
μέταλλο. Τα βαρέα μέταλλα είναι επιβλαβή για τον άνθρωπο, αλλά όταν τα… τρώμε».

Διοξίνες και κλοφέν

Οι διοξίνες, για τις οποίες γίνεται επίσης θόρυβος και οι οποίες εκλύονται από
την καταστροφή εργοστασίων στη Γιουκοσλαβία, περιλαμβάνονται στην «οικογένεια»
των οργανοχλωριωμένων παραγώγων. «Πρόκειται για μια μεγάλη κατηγορία ουσιών
(τους αλογονωμένους αρωματικούς υδρογονάνθρακες), που εκλύονται κατά την καύση
των σκουπιδιών, υπάρχουν στα τοξικά απόβλητα, χρησιμοποιούνται ευρέως στα
παρασιτοκτόνα και ζιζανιοκτόνα κ.α.», εξηγεί ο κ. Τριχόπουλος.

Οι ουσίες αυτές διακρίνονται στις διοξίνες, στα φαινοξυ-φυτοφάρμακα (όπως το
γνωστό DDT) και στα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (όπως το γνωστό κλοφέν). Η
έκθεση του ανθρώπου στις διοξίνες, όπως αναφέρει σε μελέτη του ο κ.
Τριχόπουλος, μπορεί να σχετίζεται με το επάγγελμά του ή με βιομηχανικά
ατυχήματα. Καθώς οι ουσίες αυτές είναι ιδιαίτερα λιπόφιλες (απορροφώνται στο
λίπος) και ανθεκτικές στην αποσύνθεση, μπορεί να παραμένουν στο περιβάλλον και
να εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα.

Τα άμεσα, οξέα αποτελέσματα από την έκθεση σε μεγάλες ποσότητες διοξινών είναι
αναμφισβήτητα, όπως συνεχίζει στη μελέτη του ο κ. Τριχόπουλος, αλλά σπανίως
θανατηφόρα. Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι πιθανές, αλλά όχι οριστικά
αποδεδειγμένες. Τα στοιχεία για καρκινογένεση είναι επαρκή για τα
πειραματόζωα, αλλά ανεπαρκή για τους ανθρώπους, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο
Οργανισμό Υγείας.

Τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCB’s), στα οποία περιλαμβάνεται το κλοφέν είναι
καρκινογόνα για τα ζώα, αλλά μπορεί επίσης να ευθύνονται για τον καρκίνο του
ήπατος στους ανθρώπους και πιθανώς και για άλλους καρκίνους. Τα
φαινοξυ-φυτοφάρμακα, τέλος, έχουν συσχετιστεί με το σάρκωμα μαλακών μορίων, με
το μη-Χότζκινς λέμφωμα, τον καρκίνο της μύτης και τον καρκίνο του στομάχου. Τα
στοιχεία, όμως, συνολικά για τις καρκινογενέσεις αυτές είναι ακόμα
περιορισμένα, όπως αναφέρεται στις εκθέσεις του ΠΟΥ.

Τι έδειξαν οι μελέτες

«Οι διοξίνες χρησιμοποιούνται ευρύτατα», λέει ο κ. Τριχόπουλος. «Έχουν
μελετηθεί ιδιαίτερα, κυρίως μετά το ατύχημα στο Σεβέζο, όπου σημειώθηκε
τεράστια έκλυση αυτών των ουσιών. Τότε, παρατηρήθηκαν βλάβες στο δέρμα, σαν
εγκαύματα, οι οποίες ονομάζονται χλωρακμή. Θα πρέπει, όμως, να σημειώσουμε ότι
οι μελέτες που έχουν γίνει αναφέρονται σε συγκεντρώσεις διοξινών στην
ατμόσφαιρα μεγαλύτερων κατά πολλές χιλιάδες από αυτές, για τις οποίες μιλάμε σήμερα».

Ορισμένες επιστημονικές εργασίες, όπως επισημαίνει ο κ. Τριχόπουλος, βρήκαν
μικρή αύξηση της καρκινογένεσης μετά την έκλυση μεγάλων ποσοτήτων διοξινών,
άλλες όμως βρήκαν… μείωση του καρκίνου του μαστού και του ενδομητρίου.
«Γενικώς, όμως, η θνησιμότητα από τον καρκίνο δεν άλλαξε στο Σεβέζο και αυτό
έχει σημασία», λέει ο κ. Τριχόπουλος. «Για το θέμα αυτό, έγινε μεγάλη συζήτηση
πριν από τρία – τέσσερα χρόνια. Έγινε τότε μια έρευνα που έδειξε ότι οι
διοξίνες προκαλούν καρκίνο του μαστού. Ακολούθησαν, όμως, δύο άλλες μεγάλες
μελέτες που ήταν αρνητικές».

Οι μελέτες που έγιναν μετά το ατύχημα στο Σεβέζο, δεν έδειξαν αυξημένες
γεννήσεις παιδιών με συγγενείς ανωμαλίες. «Θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι
το 3% των γυναικών, υπό κανονικές συνθήκες, γεννούν παιδί με συγγενή
διαμαρτία», διευκρινίζει ο κ. Τριχόπουλος. «Ας μη βιαστούμε, λοιπόν, να
αποδώσουμε μια τέτοια γέννηση στον πόλεμο της Γιουκοσλαβίας».

Αθροίζονται στον λιπώδη ιστό

Πώς μπορούν οι επιστήμονες να διαπιστώσουν τη συγκέντρωση διοξινών στον
ανθρώπινο οργανισμό; «Οι διοξίνες δεν διαλύονται στο νερό αλλά στον λιπώδη
ιστό, όπου μαζεύονται σιγά σιγά», απαντά ο κ. Τριχόπουλος. «Θα μπορέσουμε,
λοιπόν, αργότερα να εξετάσουμε τον λιπώδη ιστό ανθρώπων που θα πεθάνουν σε
τροχαία ατυχήματα, για να διαπιστώσουμε τις πιθανές συγκεντρώσεις διοξινών
στον ελληνικό πληθυσμό. Θα πρέπει, επίσης, να αναφέρουμε ότι δεν υπάρχουν
τρόποι προλήψεως των επιπτώσεων από τις διοξίνες».

Ούτως ή άλλως, το φαινόμενο αναμένεται να είναι παροδικό. Αυτό τονίζει ο κ.
Τριχόπουλος και προσθέτει: «Δεν είναι η ίδια επίπτωση με αυτή που θα έχει
κάποιος που εργάζεται επί 30 χρόνια σε εργοστάσιο που παράγει διοξίνη. Στην
περίπτωση που συζητάμε, είναι σαν τη βλάβη που θα έχει από το τσιγάρο ­ πιο
ισχυρό καρκινογόνο από τις διοξίνες ­ κάποιος που δεν καπνίζει και θα μπει για
πέντε λεπτά σε μια αίθουσα με καπνιστές».

Τα ανώτατα επιτρεπτά όρια διοξινών στην ατμόσφαιρα είναι για τις πόλεις τα 100
pg (πικογραμμάρια, δηλαδή χιλιοστά του νανογραμμαρίου) ανά κυβικό μέτρο αέρα
και για τις τελείως αγροτικές περιοχές το 1 pg ανά κυβικό μέτρο αέρα.

Οι διοξίνες μεταφέρονται με τον αέρα. Ταυτόχρονα, όμως, μειώνεται κατά τη
μεταφορά ή τη συγκέντρωσή τους στην ατμόσφαιρα. Επιπλέον, όπως υπογραμμίζει ο
κ. Τριχόπουλος, η μείωση αυτή γίνεται κατά κύβο αποστάσεως ­ δηλαδή με
γεωμετρική κυβική πρόοδο.

Στην ερώτηση «ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από τις διοξίνες;», ο κ.
Τριχόπουλος απαντά: «Όσοι βρίσκονται πιο κοντά στην πηγή από όπου εκλύονται».
Ποιες αναμένεται, λοιπόν, να είναι οι επιπτώσεις στην υγεία του πληθυσμού της
ίδιας της Γιουκοσλαβίας; «Θα υπάρξουν επιπτώσεις, αλλά δεν νομίζω ότι θα είναι
αυτό που θα απασχολήσει τους Σέρβους μετά τον πόλεμο», λέει ο κ. Τριχόπουλος.