Ο Τύπος ζει όρθιος

Η χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας, η τελευταία του 20ού αιώνα,
έδωσε αφορμή για μια κοινή διακήρυξη του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν,
του γενικού διευθυντή της Ουνέσκο, Φεντερίκο Μαγιόρ και της υπάτου αρμοστού
των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Μαίρης Ρόμπινσον.

Ως τώρα, οι τρεις αυτοί διεθνείς οργανισμοί έβγαζαν ξεχωριστές ανακοινώσεις
γι’ αυτή τη μέρα. Πρώτη φορά συνυπέγραψαν το κείμενο, θέλοντας ίσως με αυτό
τον τρόπο να εκφράσουν έμμεσα τη δυσαρέσκειά τους για τον παραμερισμό τους
στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας.

«Με την ευκαιρία της σημερινής ημέρας», τονίζουν, «καλούμε όλες τις
κυβερνήσεις, τις περιφερειακές και τοπικές εξουσίες, να ανανεώσουν την
ανειλημμένη υποχρέωσή τους για την προστασία των δημοσιογράφων και να
μεριμνούν ώστε τα εγκλήματα εναντίον τους να μην παραμένουν ατιμώρητα. Γιατί
κάθε φορά που ένας δημοσιογράφος σκοτώνεται ή πλήττεται, ολόκληρο το κοινωνικό
σώμα τραυματίζεται σοβαρά. Κάθε φορά που ένας δημοσιογράφος είτε κακοποιείται
είτε τον εκφοβίζουν είτε κρατείται προσωρινά λόγω της αφοσίωσής του στην
αναμετάδοση της αλήθειας, όλοι οι πολίτες πλήττονται στο δικαίωμά τους να
σκέφτονται και να πράττουν κατά συνείδηση».

«Βέβαια», επισημαίνεται σε ένα άλλο σημείο, «υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που
αναρωτιούνται για τη χρησιμότητα της ελευθεροτυπίας σε ορισμένες συγκυρίες,
υποστηρίζοντας πως μπορεί να απειλήσει την κοινωνική σταθερότητα και να
αντιμάχεται την πρόοδο…

[…] Αλλά αυτοί που προωθούν τέτοιες απόψεις δεν είναι ποτέ οι κυβερνώμενοι,
είναι οι κυβερνώντες. Ποτέ οι μη έχοντες αλλά οι εξ-έχοντες. Ποτέ εκείνοι που
είναι δίχως δική τους φωνή, αλλά εκείνοι μόνο που είναι εξουσιοδοτημένοι να
έχουν άποψη. Μια και για πάντα ας παραδεχτούμε τη μόνη δοκιμασία που μετράει,
το να μπορεί να επιλέξει κανείς στο αν θέλει να πληροφορείται περισσότερα ή
λιγότερα, να ακουστεί ή να σωπάσει, να ζει όρθιος ή γονατιστός.

Η ελευθερία της έκφρασης είναι ένα δικαίωμα για το οποίο παλεύει κανείς, δεν
είναι μια χάρις που ικετεύεται από την εξουσία.

Απευθύνουμε αυτήν την έκκληση στο τέρμα ενός αιώνα που σημαδεύτηκε από έναν
αγώνα διαρκή για την ελευθεροτυπία, καθώς και από πολλές παραβιάσεις της. Το
αδιάκοπο σφυροκόπημα των δημοσιογράφων δείχνει την αναγκαιότητα της συνέχισης
του αγώνα με περισσότερη επιμονή. Στην αυγή του νέου αιώνα και της νέας
χιλιετίας η ύπαρξη ενός Τύπου ελεύθερου και ευημερούντος στο τοπικό, εθνικό
και διεθνές επίπεδο είναι πλέον από ποτέ αναγκαία, σαν βάση της καινούργιας
κοινωνίας της πληροφόρησης και, ταυτόχρονα, σαν η απαραίτητη δυναμική για την
ανάπτυξη των ανθρωπίνων κεκτημένων.

Η καθημερινή μας πρόσβαση στην ακριβή πληροφόρηση, που είτε μας έρχεται από
δορυφόρο είτε από ωκεάνια καλώδια, εξακολουθεί να εξαρτάται από το κουράγιο
και την ακεραιότητα των δημοσιογράφων, από το πείσμα των ομάδων σύνταξης, από
την αποφασιστικότητα των ίδιων μέσων ενημέρωσης να υπερασπίζονται τις αρχές
τους πάνω στις οποίες ασκούνται αφόρητες και συνεχείς πιέσεις. Σε αυτή την
Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας, χαιρετίζουμε το κουράγιο και την αφοσίωση
όλων εκείνων που αναζητούν την αλήθεια και τη γνώση».

Την προηγούμενη μέρα από την κυκλοφορία αυτού του κειμένου, ο γενικός
διευθυντής της Ουνέσκο καταδίκασε τους βομβαρδισμούς της σερβικής τηλεόρασης,
αλλά και τα μέτρα της σερβικής κυβέρνησης που παρεμποδίζουν το έργο του
ανεξάρτητου Τύπου στη Γιουγκοσλαβία.

Δήλωσε: «Ακόμα μια φορά διαπιστώνεται ότι τα μέσα, κρατικά ή ανεξάρτητα,
πληρώνουν το βαρύ τίμημά τους στον πόλεμο. Η ελευθερία της έκφρασης και ο
πλουραλισμός της πληροφόρησης αποτελούν βασικές αξίες της Ουνέσκο που η
ιδρυτική της πράξη κατοχυρώνει την ελεύθερη διακίνηση των ιδεών, διά του λόγου
και της εικόνας. Όποια κι αν είναι η πολιτική κατάσταση μιας χώρας, τίποτα δεν
δικαιολογεί την επίθεση ή την καταστροφή κτιρίων που στεγάζουν Μέσα
Ενημέρωσης. Τα Μέσα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως στρατιωτικοί στόχοι».

Σύμφωνα με το προσθετικό Πρωτόκολλο 1 των Συνθηκών της Γενεύης «οι
δημοσιογράφοι σε περιοχές όπου κατά την άσκηση των καθηκόντων τους υπάρχουν
ένοπλες συγκρούσεις θεωρούνται ως πρόσωπα μη εμπόλεμα και δεν μπορούν να
γίνονται στόχοι επιθέσεων».

Επέμενε εξάλλου στο γεγονός ότι «με τις παρούσες συνθήκες όπου η προπαγάνδα
και η παραπληροφόρηση οργιάζουν, πρέπει ο καθένας να μπορεί να σχηματίσει τη
γνώμη του για το δράμα που μαστίζει τα Βαλκάνια διαθέτοντας μια πληροφόρηση
όχι μονομερή αλλά πλουραλιστική», γι’ αυτό και απεφάσισε την άμεση αρωγή του
ανεξάρτητου δημοσιογραφικού πρακτορείου Beta, στο Βελιγράδι, ένα
δημοσιογραφικό όργανο που η Ουνέσκο στηρίζει εδώ και πάρα πολλά χρόνια.