Οι κατευθύνσεις οικονομικής και νομισματικής πολιτικής

Ύστερα από πολύχρονη, επίμονη και επίπονη προσπάθεια σταθεροποίησης, οι
οικονομικές επιδόσεις της χώρας έχουν βελτιωθεί ουσιαστικά. Η νομισματική
σταθερότητα επιτυγχάνεται, καθώς ο πληθωρισμός προβλέπεται να προσεγγίσει το
2% τους επόμενους μήνες. Η υιοθέτηση του ευρώ ως εθνικού νομίσματος είναι
πλέον ρεαλιστική προοπτική.

Ωστόσο, η οικονομική και η νομισματική πολιτική εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν
σημαντικές προκλήσεις: πρώτον, την ολοκλήρωση της προσπάθειας για την επίτευξη
της επιδιωκόμενης ονομαστικής σύγκλισης το 1999, δεύτερον, τη διαμόρφωση
κατάλληλων οικονομικών συνθηκών το έτος 2000 για ομαλή μετάβαση στη
Νομισματική Ένωση και, τρίτον, την αποτελεσματική λειτουργία της οικονομίας
μέσα στη ζώνη του ευρώ, προκειμένου να επιτευχθεί υψηλός και διατηρήσιμος
ρυθμός ανάπτυξης και μείωση της ανεργίας.

Η ικανοποίηση, το 1999, των προϋποθέσεων για την υιοθέτηση του ευρώ το 2001
είναι εφικτή και πολύ πιθανή, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Πράγματι,
οι στόχοι προσεγγίζονται με την εφαρμογή της ασκούμενης πολιτικής, αλλά
ορισμένοι εξωγενείς παράγοντες δυσχεραίνουν τη διαδικασία σύγκλισης, ενώ
υπάρχουν και στοιχεία αβεβαιότητας που ενδέχεται να επηρεάσουν δυσμενώς την
πορεία της οικονομίας. Επιπλέον, οι προσδοκίες του κοινού, των τραπεζών και
των αγορών σχετικά με τις γενικότερες ευνοϊκές προοπτικές εισόδου στη ζώνη του
ευρώ και ενδεχόμενη χαλάρωση της μακροοικονομικής πολιτικής μπορεί να
επηρεάσουν τις αγορές αγαθών και κεφαλαίων, έτσι ώστε να δυσχερανθεί η
επίτευξη της σύγκλισης. Οι αβεβαιότητες και τα εμπόδια στην πορεία του
πληθωρισμού καθώς και οι πιθανές επιπτώσεις του διεθνούς οικονομικού
περιβάλλοντος αναφέρθηκαν αναλυτικά προηγουμένως. Σήμερα, όμως, η οικονομία
αντιμετωπίζει και νέες αβεβαιότητες, οφειλόμενες στην κρίση που ξέσπασε στη Γιουγκοσλαβία.

Έως τώρα οι επιπτώσεις της γιουγκοσλαβικής κρίσης στην ελληνική οικονομία και,
ειδικότερα, στις αγορές ομολόγων, συναλλάγματος και χρήματος ήταν ουσιαστικά
αμελητέες. Οι τιμές των ομολόγων και η ισοτιμία της δραχμής σημείωσαν
περιορισμένες διακυμάνσεις μέσα σε φυσιολογικά όρια. Μόνο οι τιμές των μετοχών
στο Χρηματιστήριο Αθηνών παρουσίασαν εντονότερες διακυμάνσεις που, σε
ορισμένες περιπτώσεις, αφορούσαν διορθώσεις από τα υψηλά επίπεδα στα οποία
είχαν φθάσει προηγουμένως. Τυχόν παράταση της κρίσης θα έχει επιπτώσεις στην
οικονομική δραστηριότητα, το μέγεθος των οποίων δεν είναι δυνατό να προβλεφθεί
με ακρίβεια, διότι εξαρτάται από τον βαθμό στον οποίο θα επηρεάσει τον
τουρισμό, τις μεταφορές και το εμπόριο.

Η διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών το 1999 και τα επόμενα έτη εξαρτάται
επίσης από τη συμπεριφορά των κοινωνικών εταίρων. Η συμβολή των εργαζομένων,
πέρυσι και εφέτος, στην προσπάθεια σταθεροποίησης των τιμών είναι σημαντική
και δεδομένη. Η εξέλιξη όμως των τιμών, τουλάχιστον σε ορισμένες αγορές, δεν
είναι αντιστοίχως ικανοποιητική. Οι επιχειρήσεις οφείλουν να προσαρμόσουν τη
συμπεριφορά τους και την τιμολογιακή πολιτική τους στα νέα ευνοϊκότερα
δεδομένα που έχουν διαμορφωθεί στις αγορές εργασίας και κεφαλαίου, ιδίως εν
όψει της εισόδου της χώρας στο ανταγωνιστικότερο οικονομικό περιβάλλον του
ενιαίου νομίσματος. Αντίθετα, στη σημερινή συγκυρία, η σταθερότητα ή και
μείωση των τιμών όχι μόνο θα συμβάλει στην επίτευξη του εθνικού στόχου
υιοθέτησης του ευρώ, που συνεπάγεται νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και
μακροπρόθεσμα πλεονεκτήματα, αλλά και θα αποφέρει άμεσα και ουσιώδη
χρηματοοικονομικά οφέλη. Διότι μόνο όταν επιτευχθεί και διασφαλιστεί η
σταθερότητα των τιμών, η Τράπεζα της Ελλάδος θα επιτρέψει ουσιαστική μείωση
των επιτοκίων. Η τήρηση των συμφωνιών κυρίων που έχουν ήδη καταγραφεί, όσο και
οι νέες προσπάθειες που καταβάλλονται προς την ίδια κατεύθυνση, από την
κυβέρνηση, το εμπόριο και τη βιομηχανία, πρέπει να εξετάζονται από αυτήν
ακριβώς τη σκοπιά.

Αναμφιβόλως, το 1999 είναι το έτος της μέγιστης προσπάθειας, εφόσον η επιτυχία
του όλου εγχειρήματος της ένταξης θα κριθεί με βάση κυρίως τις φετινές
οικονομικές επιδόσεις, οι οποίες πρέπει και να είναι διατηρήσιμες. Κατά την
τελική φάση της μετάβασης στη ζώνη του ευρώ, δηλαδή το έτος 2000, η οικονομική
και η νομισματική πολιτική θα πρέπει να ασκηθούν μέσα σε ένα περιβάλλον που θα
χαρακτηρίζεται από ορισμένες ιδιαιτερότητες συνδεδεμένες άμεσα με την
υιοθέτηση του ευρώ και την εφαρμογή στη χώρα μας της κοινής ευρωπαϊκής
νομισματικής πολιτικής.

Από τα μέσα του 2000 και μετά, οπότε πλέον θα πλησιάζει η ημερομηνία ένταξης
της Ελλάδος στη Νομισματική Ένωση, θα σημειωθεί βαθμιαία χαλάρωση των
νομισματικών συνθηκών.

Η αναμενόμενη σύγκλιση των επιτοκίων εκτιμάται ότι θα έχει γενικά θετικές
επιδράσεις στη δαπάνη της οικονομίας, ιδιαίτερα στις επενδύσεις, αν και δεν
πρέπει να υποεκτιμάται το ότι θα περιορίσει τα εισοδήματα από τόκους
καταθέσεων και άλλων περιουσιακών στοιχείων. Ανεξάρτητα όμως από το μέγεθος
της τελικής επίδρασης στη συνολική ζήτηση από τη σύγκλιση των ελληνικών
επιτοκίων, η δημοσιονομική και η διαρθρωτική πολιτική πρέπει να λάβουν υπόψη
τις οικονομικές επιπτώσεις από τη μεταβολή των νομισματικών συνθηκών, ώστε να
περιοριστούν οι πληθωριστικές πιέσεις και να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα
της οικονομίας πριν και μετά την είσοδο στη ζώνη του ευρώ. Το πρόβλημα γίνεται
δυσκολότερο στον βαθμό που η νομισματική πολιτική, εφέτος και στις αρχές του
επόμενου έτους, επιδιώκοντας να εξασφαλίσει επαρκή περιθώρια ασφαλείας στην
πορεία προς τη σταθερότητα των τιμών, αναλαμβάνει σχετικά μεγαλύτερο μέρος της
αντιπληθωριστικής προσπάθειας. Οι προβληματισμοί αυτοί ενισχύουν την άποψη ότι
πρέπει να ενταθεί η αντιπληθωριστική προσπάθεια τόσο εφέτος όσο και το 2000,
με μέτρα δημοσιονομικής και διαρθρωτικής πολιτικής.

Η μεγαλύτερη όμως πρόκληση για την οικονομική πολιτική τα επόμενα έτη είναι η
επίτευξη της πραγματικής σύγκλισης του βιοτικού επιπέδου της χώρας προς τον
μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η αντιμετώπιση του προβλήματος της ανεργίας.
Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, το
κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται κατά 30% του
αντίστοιχου εισοδήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μετά την ένταξη στη ζώνη του
ευρώ, η πραγματική σύγκλιση θα πρέπει να επιδιωχθεί και να επιτευχθεί στο
πλαίσιο της ενιαίας νομισματικής πολιτικής, η οποία θα χαράσσεται και θα
ασκείται με βάση τις νομισματικές και οικονομικές συνθήκες που επικρατούν, όχι
στις επιμέρους χώρες, αλλά στη ζώνη του ευρώ γενικότερα. Επιπλέον, η
δημοσιονομική πολιτική θα υπόκειται στους περιορισμούς του Συμφώνου
Σταθερότητας και Ανάπτυξης, κυρίως όμως στους ουσιαστικούς περιορισμούς που
απορρέουν από το υψηλό δημόσιο χρέος, τις υποχρεώσεις των βασικών ταμείων
κοινωνικής ασφάλισης, καθώς και τις υποχρεώσεις δημόσιων επιχειρήσεων και
άλλων φορέων εκτός του κυβερνητικού τομέα.

Οι κύριες συνιστώσες της κατάλληλης στρατηγικής για την πραγματική σύγκλιση
της οικονομίας έχουν αναπτυχθεί στο παρελθόν και έχουν γίνει αποδεκτές οι
γενικές αρχές και τα βασικά μέσα υλοποίησής της. Κεντρικός άξονας της
στρατηγικής αυτής είναι η ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας, η οποία
μπορεί και πρέπει να επιτευχθεί με την ολοκλήρωση της δημοσιονομικής
εξυγίανσης και την εφαρμογή διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στη
βελτίωση της παραγωγικότητας και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των αγορών,
συμπεριλαμβανόμενης της αγοράς εργασίας.

Κατά την ένταξη της χώρας στη Νομισματική Ένωση, η δημοσιονομική και,
γενικότερα, η οικονομική πολιτική θα διαθέτουν δύο σημαντικότατα
πλεονεκτήματα: πρώτον, τα χρηματοοικονομικά οφέλη από την εξοικονόμηση δαπανών
για την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους και, δεύτερον, τους πόρους των
Διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου Συνοχής. Τα δύο αυτά πλεονεκτήματα πρέπει
να αξιοποιηθούν για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Η αύξηση
των δαπανών για την παιδεία, την επαγγελματική κατάρτιση και την ενίσχυση της
επιχειρηματικής δράσης αποτελεί βασικό μέσο για την ενίσχυση της
ανταγωνιστικότητας. Παράλληλα, η αναβάθμιση της υποδομής και η επίσπευση
διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που αποσκοπούν στην καλύτερη λειτουργία των αγορών
και της δημόσιας διοίκησης θα συμβάλουν προς την ίδια κατεύθυνση. Η
αποτελεσματική υλοποίηση αυτής της στρατηγικής θα συντελέσει στην επίτευξη
υψηλού και διατηρήσιμου ρυθμού ανάπτυξης, που αποτελεί το κύριο μέσον για τη
μείωση της ανεργίας.

Η Τράπεζα, επιπλέον, θα επιταχύνει, σε συνεργασία με τις τράπεζες και άλλους
χρηματοοικονομικούς φορείς, τις απαιτούμενες προπαρασκευαστικές εργασίες για
την ομαλή μετάβαση στο ενιαίο νόμισμα. Με αυτόν τον τρόπο η Τράπεζα θα
συμβάλει στην ταχύρρυθμη και διατηρήσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.