ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πανεπιστήμιο-Επιχείρηση

Ο όρος franchising (δικαιοπαροχή) μέχρι πριν από λίγα χρόνια αναφερόταν σε
διάφορους τύπους επιχειρηματικής συνεργασίας: μία επιχείρηση (δικαιοπάροχος)
διαθέτει ένα προϊόν ή υπηρεσία κάτω από περιορισμούς και προϋποθέσεις σε μία
άλλη (δικαιοδόχος), που λειτουργεί κάτω από την ονομασία της πρώτης έναντι
οικονομικού ανταλλάγματος.

Τα τελευταία 10 χρόνια αυτές οι μορφές εμπορευματικής δικαιοπαροχής
(franchising) έχουν υπεισέλθει ευρύτατα και στον χώρο της μη τυπικής
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε πολλές χώρες της Ευρώπης και διεθνώς.

Στο πλαίσιο της αμφισβήτησης της πανεπιστημιακής παιδείας ως δημόσιου αγαθού
που χρηματοδοτείται από το κράτος καθώς και της αυξανόμενης τάσης
εμπορευματοποίησης και ανταγωνισμού των ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης,
πολλά Πανεπιστήμια (αρχικά στις ΗΠΑ και στην Αγγλία) οδηγήθηκαν σε
εμπορευματικές μορφές συνεργασίας με άλλους φορείς.

Τα ερωτήματα που τίθενται είναι:

Πρώτον, ποιοι είναι οι βασικοί λόγοι που οδήγησαν στη δραστική αύξηση της μη
τυπικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μέσω της δικαιοπαροχής (franchising).

Δεύτερον, σε ποιες χώρες εμφανίζεται με οξύτητα το φαινόμενο αυτό και τι
προβλήματα δημιουργούνται.

Τρίτον, πώς εμφανίζεται το πρόβλημα στη χώρα μας και πώς αντιμετωπίζεται από
πλευράς πολιτικών. Το τελευταίο ερώτημα θα μας απασχολήσει σε επόμενο άρθρο.

Ο κύριος λόγος της ανάπτυξης του franchising είναι η δημιουργία μιας
σημαντικής διεθνούς εκπαιδευτικής αγοράς που καλύπτει τη συνεχώς αυξανόμενη
ζήτηση για τριτοβάθμια εκπαίδευση, την οποία δεν μπορούν να καλύψουν τα τυπικά
συστήματα εκπαίδευσης που ελέγχονται από τα υπουργεία Παιδείας. Η δημιουργία
αυτής της αγοράς είναι αποτέλεσμα των συστηματικών περικοπών των δημοσίων
δαπανών για τα Πανεπιστήμια και ταυτόχρονα η επιδίωξη των κυβερνήσεων για
διεύρυνση της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Τα Πανεπιστήμια, κάτω από
την πίεση της περικοπής των δημοσίων πόρων προώθησαν τη χαμηλότερου κόστους
«λύση», δηλαδή τη σύναψη εμπορευματικών συμβάσεων με άλλα ιδρύματα σε άλλες
περιοχές/χώρες, «πουλώντας» το όνομά τους (δηλαδή τη «φήμη» τους).

Τα Πανεπιστήμια που κατά κύριο λόγο ανέλαβαν τέτοιες πρωτοβουλίες προέρχονται
κυρίως από χώρες όπου προωθήθηκε ο ανταγωνισμός και η εμπορευματοποίηση της
τριτοβάθμιας εκπαίδευσης όπως η Αγγλία (συνήθως τα πρώην Polytechnics) και οι
ΗΠΑ, τελευταία όμως και άλλες χώρες (Καναδάς, Αυστραλία κ.ά.).

Οι χώρες που προσφέρονται για την ανάπτυξη του «πανεπιστημιακού» franchising
(π.χ. Πορτογαλία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, χώρες της Ν. Ασίας, της Λατ.
Αμερικής) παρουσιάζουν συνήθως τον εξής συνδυασμό χαρακτηριστικών:

1. Μεγάλη ζήτηση για πανεπιστημιακή παιδεία, η οποία δεν μπορεί να
καλυφθεί από το τυπικό σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

2. Λειτουργία ενός «γκρίζου» χώρου εκπαιδευτικής αγοράς, ως μη τυπική
τριτοβάθμια εκπαίδευση, χωρίς έλεγχο από τα υπουργεία Παιδείας.

3. Αγορά εργασίας που δίδει διεξόδους σε αποφοίτους τέτοιων σπουδών,
χωρίς να απαιτεί τυπική αναγνώριση πανεπιστημιακών πτυχίων.

4. Σχετική εμπιστοσύνη στο άτυπο εκπαιδευτικό σύστημα από ορισμένες
κοινωνικές ομάδες που αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να στείλουν τα παιδιά τους για
σπουδές στο εξωτερικό.

Τα προβλήματα που δημιουργούνται με τις νέες μορφές εμπορευματικής
δικαιοπαροχής (franchising) στην άτυπη τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι πολλά και σύνθετα.

Ένα σοβαρό ζήτημα, που απασχολεί ακόμη και τις ίδιες τις επιχειρήσεις που
εμπλέκονται, είναι το πρόβλημα της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης και
ποιος το ελέγχει. Μάλιστα στην Αγγλία, ύστερα από σοβαρές καταγγελίες έχουν
συστήσει και ειδική υπηρεσία (Quality Assurance Agency) που ελέγχει τα
θυγατρικά Πανεπιστήμια σε άλλες χώρες, δίδοντας και πιστοποιητικό το οποίο
αποτελεί και διαφημιστικό εργαλείο προς τους καταναλωτές γονείς. Τα κύρια
προβλήματα πάντως αφορούν στην ίδια τη διερεύνηση της εμπορευματοποίησης της
πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, η οποία με την εμπέδωση της αγοραίας λογικής
αλλάζει ριζικά τον ίδιο τον χαρακτήρα του Πανεπιστημίου: από το Πανεπιστήμιο
του Λόγου/Λογικής στο Πανεπιστήμιο-επιχείρηση.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.