Απογοητευμένοι από το σύστημα δηλώνουν οι Έλληνες

Ψηφίζουμε ΠΑΣΟΚ ή Ν.Δ. ή ΚΚΕ ή οποιοδήποτε άλλο κόμμα, αλλά τι λέμε για
τους ξένους εργάτες;

Τι πιστεύουμε για τις κυβερνήσεις μας; Για το κατά πόσον επηρεάζονται οι
κυβερνώντες από τα μεγάλα συμφέροντα; Κενό ­ στη χώρα μας η μελέτη της
διακυβέρνησης, που είναι ο παλιότερος κλάδος της πολιτικής επιστήμης,
περιοριζόταν ως τώρα σε μία έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών,
τη δεκαετία του ’80. Την πρώτη συστηματική προσπάθεια για τη διερεύνηση των
αντιλήψεων και των αξιών της κοινής γνώμης ξεκίνησε το Ινστιτούτο Στρατηγικών
και Αναπτυξιακών Μελετών του ΠΑΣΟΚ: Σε μεγάλη εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε
χθες το βράδυ, το Ινστιτούτο παρουσίασε τα αποτελέσματα ειδικής έρευνας που
πραγματοποίησε το καλοκαίρι του ’98 (8 Ιουνίου – 8 Ιουλίου) η εταιρεία V – PRC
­ και τα αποτελέσματα «κτυπούν το καμπανάκι» για τα κόμματα.

Όπως ανέλυσαν οι ειδικοί της εταιρείας, κ.κ. Γ. Μαυρής και Χρ. Βερναρδάκης,
βασική διαπίστωση της έρευνας, που έγινε πανελλαδικά σε δείγμα 1.375 ανθρώπων,
είναι η βαθύτατη κρίση εμπιστοσύνης στις κυβερνήσεις, που πιστοποιεί και μία
κρίση εκπροσώπησης. Παράλληλα, εντυπωσιάζει το συμπέρασμα ότι οι πολίτες είναι
πεπεισμένοι ότι οι κυβερνήσεις κυριαρχούνται από συμφέροντα και δεν λαμβάνουν
υπόψη τις προσδοκίες τους, παρ’ ότι εξακολουθούν να έχουν υψηλές απαιτήσεις
από αυτές ­ πιστοί στις μεταπολεμικές αντιλήψεις για το ρόλο του κράτους.

Η κρίση εμπιστοσύνης στη διακυβέρνηση παρουσιάζει σαφέστατα κοινωνικά
χαρακτηριστικά: Τα υψηλότερα ποσοστά δυσπιστίας εμφανίζονται μεταξύ των
κατώτερων και περισσότερο φτωχών στρωμάτων. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον ότι η
κρίση εμπιστοσύνης στις κυβερνήσεις δεν συνεπάγεται ευθέως και κρίση
εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα: Είναι χαρακτηριστικό ότι μεταξύ των
αποτελεσμάτων είναι και η διαπίστωση ότι η ελληνική κοινή γνώμη εξακολουθεί να
αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις εκλογές, όπως και στην ψήφο της

Παρουσιάζεται επίσης ένας σημαντικός βαθμός ξενοφοβίας, αλλά και η τάση για
επιζήτηση του κρατικού παρεμβατισμού, κυρίως στην οικονομία, όπως σημείωσε ο
υπεύθυνος από το ΙΣΤΑΜΕ κ. Μ. Γκίβαλος. Ωστόσο, παράλληλα, οι κινήσεις
διαμαρτυρίας βρίσκουν πρόσφορο έδαφος μεταξύ των πολιτών, ενώ σημαντικό είναι
το ποσοστό εκείνων που δεν θεωρούν καθήκον την εφαρμογή των νόμων.

Μία βασική διαπίστωση της έρευνας, που πραγματοποίησε η εταιρεία V – PRC για
λογαριασμό του ΙΣΤΑΜΕ, είναι η δομική κρίση εμπιστοσύνης στη διακυβέρνηση.

Το ένα τρίτο του κοινωνικού σώματος δεν εμπιστεύεται ποτέ τις κυβερνήσεις στην
Ελλάδα, ενώ οι επτά στους δέκα τις εμπιστεύονται μόνον περιστασιακά.

Ακόμα πιο χαρακτηριστικό είναι το συμπέρασμα ότι τρεις στους τέσσερις θεωρούν
ότι οι κυβερνήσεις εξυπηρετούν τα μεγάλα συμφέροντα, είναι δηλαδή υποταγμένες
στο μεγάλο κεφάλαιο, ενώ παράλληλα εκφράζουν την πεποίθηση ότι το δημόσιο
χρήμα διασπαθίζεται.

Διαφθορά

Από την άλλη πλευρά, η αίσθηση της διαφθοράς στο επίπεδο των εκάστοτε
κυβερνώντων είναι γενικευμένη και διάχυτη ­ το 70% αποδέχεται την άποψη ότι
στην κυβέρνηση «αρκετοί» ή και «όλοι» είναι διεφθαρμένοι.

Και μόνον το 19% διαπιστώνει «περιορισμένη διαφθορά».

Παράλληλα, μόνον το 14,4% θεωρεί ότι οι κυβερνήσεις εργάζονται για το καλό όλων.

Οι αναλυτές της εταιρείας έχουν σχηματίσει ­ με βάση τις προηγούμενες
διαπιστώσεις από τις απαντήσεις ­ έναν «δείκτη εμπιστοσύνης στη διακυβέρνηση»,
που χρησιμοποιείται διεθνώς για τη μέτρηση των στάσεων της κοινής γνώμης.

Στον δείκτη αυτό, το 89% διακατέχεται από «αρνητική στάση» απέναντι στις
κυβερνήσεις ­ κάτι που δεν αποτελεί όμως ελληνική ιδιομορφία.

Βέβαια, οι αναλυτές παραδέχονται ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν
διαχρονικά την εξέλιξη αυτού δείκτη, μιας και δεν υπάρχουν συγκρίσιμες
προηγούμενες έρευνες ­ αλλά σημειώνουν ότι το ένα δεύτερο της κοινωνίας έχει
άρει συνολικά την εμπιστοσύνη του απέναντι στη διακυβέρνηση, ενώ και το
υπόλοιπο διάκειται αρνητικά σε αυτήν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον πάντως παρουσιάζει η εξέλιξη της θεώρησης για την επιρροή
θεσμών και ομάδων στην εξουσία:

Οι αναλυτές σημειώνουν ότι στη μόνη συγκρίσιμη έρευνα που είχε γίνει από το
Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών το ’85, οι μεγάλοι επιχειρηματίες κατέγραφαν
το 22,8% της κοινής γνώμης, ενώ ο Τύπος μόνον το 16,3%.

Αντίθετα, σήμερα περισσότεροι από ένας στους δύο εκτιμούν ότι Τύπος και
επιχειρηματίες έχουν μεγάλη επιρροή.

Ναι, σε υπερδύναμη

Είναι πάντως σημαντική και η διαπίστωση ότι περίπου επτά στους δέκα
εμφανίζονται έτοιμοι να αποδεχτούν τον κόσμο της μίας υπερδύναμης ­ και
θεωρούν ότι οι Αμερικανοί έχουν μεγάλη επιρροή στη διακυβέρνηση.

Αντίθετα, πολύ χαμηλή θεωρείται η επιρροή των συνδικάτων και της Εκκλησίας,
όπως και άλλων ομάδων, όπως οι δημοσιογράφοι και οι δημόσιοι υπάλληλοι.

Μεγάλο ποσοστό ξενοφοβίας διαπίστωσε η έρευνα η V-PRC. Είναι χαρακτηριστικό
ότι σχεδόν ένας στους δύο συμφωνεί με ένα ενδεχόμενο αίτημα «να φύγουν όλοι οι ξένοι».

Σημειώνεται πάντως ότι η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε μία περίοδο, κατά τη
διάρκεια της οποίας ήταν αυξημένο το αίσθημα της κοινής γνώμης για άνοδο της
εγκληματικότητας λόγω της δράσης αλλοδαπών κακοποιών. Ωστόσο, το ποσοστό
εκείνων που διαφωνούν με το διώξιμο των ξένων παραμένει εντυπωσιακά μικρό ­
μόλις ένας στους τέσσερις.

Περίπου ίδιο ­ και υψηλό ­ είναι το ποσοστό υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων
σημαντικών κρατικών επιχειρήσεων και Οργανισμών: Ο ένας στους δύο Έλληνες
βλέπει θετικά μία τέτοια πολιτική ­ πράγμα που καταρρίπτει αρκετούς «μύθους»
που είχαν καλλιεργηθεί.

Η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στο σύστημα διακυβέρνησης επεκτείνεται και
απέναντι στο σύστημα διαχείρισης των κρατικών πόρων.

Περισσότεροι από επτά στους δέκα εκτιμούν ότι σπαταλώνται «πολλά» ή «αρκετά»
χρήματα του Δημοσίου ­ η εκτίμηση αυτή έχει να κάνει και με το αίσθημα του
ανικανοποίητου που διακατέχει τους πολίτες, ως προς τις υπηρεσίες που παρέχει
το Δημόσιο. Άλλωστε, στις σχετικές ερωτήσεις, οι πολίτες απαντούν ότι οι
κυβερνήσεις μπορούν να δαπανήσουν πολύ περισσότερα για ό,τι θεωρείται
κοινωνική πολιτική.

Διαπίστωση της έρευνας είναι ότι για ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής
κοινωνίας ­ αθροιστικά, περισσότερο από 30% ­ οι παραδοσιακές μορφές πολιτικής
διαμαρτυρίας, αλλά και οι μη συμβατικές, είναι σε μεγάλο βαθμό
νομιμοποιημένες, κυρίως ιδεολογικά. Μάλιστα, οι αναλυτές της V-PRC σημειώνουν
ότι η αποδοχή τέτοιων μορφών διαμαρτυρίας είναι ιδιαίτερα αυξημένη μεταξύ της
νεολαίας. Παράλληλα, λόγω της έλλειψης συγκριτικών στοιχείων, αναγνωρίζουν ότι
δεν μπορεί να υπάρξει εκτίμηση για το κατά πόσον η τάση αυτή είναι αύξουσα ή
φθίνουσα σε σχέση με την περασμένη δεκαετία.

Σημειώνεται πάντως ότι οι καταλήψεις εθνικών δρόμων ­ που ήταν στην
επικαιρότητα ­ βρίσκουν χαμηλό ποσοστό αποδοχής.

Το πλέγμα της ανασφάλειας ­ εξ ου και «να φύγουν όλοι οι ξένοι» ­
τροφοδοτείται έμμεσα και από ένα κλίμα ανομίας, από την αίσθηση δηλαδή ότι οι
νόμοι παίρνουν ύστερα από ένα διάστημα τυπική μορφή, ενώ η καθημερινή πράξη
κυριαρχείται από τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι νόμοι. Επίσης, κυριαρχεί
η αίσθηση ότι δεν ισχύουν για όλους στον ίδιο βαθμό.

Στο πλαίσιο αυτό, το 34,1% που πιστεύει ότι τα άτομα πρέπει να ακολουθούν μόνο
τη συνείδησή τους, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως… εντυπωσιακό.