Διευρύνεται το χάσμα του ΝΑΤΟ με τα Βαλκάνια

Μην ξεγελιέστε από τα συγχαρητήρια που αντάλλαξαν αυτή την εβδομάδα τα μέλη
του ΝΑΤΟ για τα γενέθλια της Συμμαχίας. Αφότου εγκαθιδρύθηκε, στο τέλος του
Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η αμερικανική ηγεσία γινόταν πάντα απρόθυμα δεκτή
από τους Ευρωπαίους. Πίσω από το επίχρισμα της ενότητας του ΝΑΤΟ, οι ηγέτες
της Ευρώπης παραμένουν από πολλές πλευρές ανήσυχοι για τον ρόλο τους ως
ελασσόνων εταίρων μιας συμμαχίας στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ (…). Κατά
πρώτο λόγο, εξακολουθούν να έχουν αμφιβολίες για την ικανότητα της κυβέρνησης
Κλίντον να ορίσει ξεκάθαρους στόχους και να διαθέσει τους πόρους που
απαιτούνται για την επίτευξή τους.

Η αμερικανική εξωτερική πολιτική στην Ευρώπη σπάνια ήταν περισσότερο
συγκεχυμένη στους στόχους της και λιγότερο αποτελεσματική στα μέσα της. «Δεν
πιστεύω ότι η λύση στο μίσος στα Βαλκάνια είναι ακόμη μεγαλύτερη
βαλκανοποίηση». Αυτά ήταν τα λόγια του προέδρου Μπιλ Κλίντον το περασμένο
Σαββατοκύριακο, όταν υποστήριξε την άποψή του ότι το ΝΑΤΟ μάχεται για την
«αυτονομία» μάλλον, παρά για την ανεξαρτησία του Κοσόβου. Ωστόσο λίγοι
πολιτικοί στην Ευρώπη θεωρούν πως αυτό είναι τώρα μια ρεαλιστική επιλογή.
Έχουν συμβεί πολλά στο Κόσοβο για να είναι σήμερα ρεαλιστικός πολεμικός στόχος
η επιστροφή του Κοσόβου στο σύστημα αυτονομίας προ του 1989 εντός της Σερβίας.
Η «δημοκρατική αλλαγή στη Σερβία», ο άλλος διακηρυγμένος στόχος του Κλίντον,
έχει επίσης υπονομευθεί επειδή οι αεροπορικές επιδρομές του ΝΑΤΟ ενίσχυσαν τη
θέση του κ. Μιλόσεβιτς στο εσωτερικό της χώρας.

Τι θα συμβεί λοιπόν στη συνέχεια; Πολλοί Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι αντί να
στείλει τις χερσαίες δυνάμεις που χρειάζονται για να κερδηθεί αυτός ο πόλεμος,
ο κ. Κλίντον μπορεί να μπει στον πειρασμό να κάνει μια συμφωνία βασισμένη στον
διαμελισμό του Κοσόβου. Οι Ρώσοι περιμένουν να μεσολαβήσουν για έναν τέτοιο συμβιβασμό.

Αν ο πόλεμος στο Κόσοβο τελειώσει με αυτό τον τρόπο ­ με αναδιάταξη του χάρτη
­ θα σημάνει το τέλος μιας περιόδου αμερικανικής ανάμειξης στα Βαλκάνια, η
οποία άρχισε πριν από 80 χρόνια στο Παρίσι. Όταν ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον
ταξίδεψε στην Ευρώπη για να συμμετάσχει στην ειρηνευτική διάσκεψη των
Βερσαλλιών, έφερε μαζί του ένα σχέδιο για μια νέα παγκόσμια τάξη, που θα
εμπόδιζε μια επανάληψη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτός ο πόλεμος είχε,
φυσικά, ξεκινήσει από τα Βαλκάνια.

Μια από τις συνταγές του για την αποφυγή μελλοντικών πολέμων, ήταν η εφαρμογή
της αρχής της «αυτοδιάθεσης», ότι δηλαδή τα εθνοτικά και τα κρατικά σύνορα θα
πρέπει να συμπίπτουν. Στη βάση αυτή, το 1919 στο Παρίσι, οι ειρηνοποιοί
διέλυσαν την Αυστροουγγαρία και περιόρισαν τις αυτοκρατορίες της Γερμανίας,
της Ρωσίας και της Τουρκίας, δημιουργώντας νέα κράτη όπως η Πολωνία, η
Τσεχοσλοβακία και η Γιουγκοσλαβία.

Το πρόβλημα ήταν ότι οι διάφορες εθνοτικές ομάδες της Κεντρικής και της
Ανατολικής Ευρώπης ήταν πολύ μπερδεμένες για να επιτραπεί η δημιουργία εθνικά
ομογενών νέων κρατών. Αρχικά, με την ονομασία «Βασίλειο των Σέρβων, των
Κροατών και των Σλοβένων», η Γιουγκοσλαβία απετελείτο από την Κροατία, τη
Σλοβενία, τη Μακεδονία, το Μαυροβούνιο και τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Το Κόσοβο
αντιμετωπίστηκε ως επαρχία της Σερβίας, όπως και η Βοϊβοδίνα στα βόρεια σύνορά
της με την Ουγγαρία και τη Ρουμανία.

Αυτό δύσκολα θα μπορούσε να θεωρηθεί θρίαμβος της αυτοδιάθεσης· αύξησε απλώς
την εξουσία της Σερβίας επί μη σερβικών λαών των Βαλκανίων, σε βαθμό που
ουδείς Σέρβος εθνικιστής θα τολμούσε να ονειρευτεί το 1914. Έκτοτε η
Γιουγκοσλαβία αποσυντέθηκε με εθνοτικές συγκρούσεις, ωστόσο οι Αμερικανοί
φαίνονταν πιο απρόθυμοι από τους Ευρωπαίους να δεχθούν αυτή τη διάλυση. Η
Ευρώπη ήταν, και όχι οι ΗΠΑ, που έσπευσε να αναγνωρίσει την Κροατία, τη
Σλοβενία και τους άλλους όταν αποσχίσθηκαν από τη Γιουγκοσλαβία στις αρχές της
δεκαετίας του 1990. Η επιμονή του κ. Κλίντον στην αυτονομία μάλλον, παρά στην
ανεξαρτησία του Κοσόβου, είναι η πιο πρόσφατη έκφραση του ευσεβούς πόθου των
Αμερικανών ότι η διαδικασία «βαλκανοποίησης των Βαλκανίων» μπορεί να σταματήσει.

Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ θα παραταχθούν αυτή την εβδομάδα για να διακηρύξουν την
ενότητά τους. Η τρέχουσα κρίση διαψεύδει τέτοιες διακηρύξεις. Η πραγματικότητα
είναι ότι το χάσμα ανάμεσα στους αμερικανικούς και τους ευρωπαϊκούς στόχους
στα Βαλκάνια διευρύνεται. Η Ευρώπη είναι αυτή που έχει το μεγαλύτερο συμφέρον
να σταματήσει την εθνική εκκαθάριση, επειδή, όπως και στη διάρκεια της
βοσνιακής κρίσης, οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τη συρροή των προσφύγων.

Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να περιμένουν από τις Ηνωμένες Πολιτείες να
προσφέρουν τη μερίδα του λέοντος των δυνάμεων για τη στρατιωτική δράση. Και
όσο αυτό θα συμβαίνει, δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να υποτάσσονται στην
αμερικανική ηγεσία, σωστή ή εσφαλμένη. Οι Ευρωπαίοι πέρασαν την περασμένη
δεκαετία δουλεύοντας εντατικά για να καθιερώσουν ένα κοινό νόμισμα. Ένα
δίδαγμα από την κρίση στο Κόσοβο είναι ότι ένας κοινός στρατός θα ήταν χρησιμότερος.

Ο Νάιαλ Φέργκιουσον είναι καθηγητής στο Τζίζους Κόλετζ της Οξφόρδης και
συγγραφέας του βιβλίου «Το Κρίμα του Πολέμου».