Τρία σενάρια για το μέλλον της Ευρώπης

Περισσότερο φιλελεύθερη ή περισσότερο συντηρητική; Ενωμένη ή διασπασμένη; Ένας
διεθνής οίκος επεξεργάστηκε τρία σενάρια για την Ευρώπη της νέας χιλιετίας

Για τον Βέρνον Έλις, υπεύθυνο για ευρωπαϊκά οικονομικά θέματα στον διεθνή οίκο
Andersen Consulting, το έτος 2000 ανήκει στο παρελθόν. Πρίν από περίπου
ενάμιση χρόνο ξεκίνησε να επεξεργάζεται τα σενάρια για την κατάσταση της
Ευρώπης το έτος 2008.

Μέσα από τις σελίδες της μελέτης του «Europe Beyond the Millenium – Making
sense of tomorrow» (Η Ευρώπη μετά τη χιλιετία – Κατανοώντας το αύριο),
οραματίζεται τρία σενάρια για το ποια μπορεί να είναι η κοινωνικοοικονομική
και πολιτική κατάσταση στη Γηραιά Ήπειρο.

«Δεν επιδιώκουμε να πούμε ποιο είναι το πιθανότερο ή καλύτερο σενάριο. Η
αλήθεια βρίσκεται, κατά πάσα πιθανότητα, κάπου στη μέση», λέει ο Έλις.

Η ανταγωνιστική Ευρώπη

Πρόκειται για τον θρίαμβο του φιλελευθερισμού μέσα σε μια πραγματικά
ενοποιημένη Ευρώπη. «Η Ευρώπη είναι ένα μέρος όπου ζουν καλά αυτοί που ανήκουν
στην κοσμοπολίτικη, μορφωμένη και πλούσια νέα ευρωπαϊκή τάξη. Ωστόσο, οι
φτωχοί είναι περισσότεροι. Εκτός από τα χρήματα, τους λείπει και η
πληροφόρηση.

Έτσι, δεν έχουν πρόσβαση στα δίκτυα, η αξία των οποίων είναι πολύ μεγάλη».

Υπό τους όρους αυτής της υπόθεσης, το ευρώ είναι ένα πανίσχυρο νόμισμα. Το
έχουν υιοθετήσει όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφού δεν είχαν άλλη
επιλογή για να διατηρηθούν στους κόλπους της. Τα κράτη-μέλη καταβάλλουν κάθε
προσπάθεια για να δείχνουν καλή διαγωγή ακολουθώντας πιστά τις κοινοτικές οδηγίες.

Τα ευρωπαϊκά όργανα ­ εδρεύουν στο Βερολίνο ­ συγκεντρώνουν την εξουσία. Δεν
τη χρησιμοποιούν για να μοιράσουν απλώς τις επιδοτήσεις, αλλά για να
εξασφαλίσουν ένα περιβάλλον πλήρως ανταγωνιστικό για τις επιχειρήσεις. Οι
πρακτικές που βλάπτουν τον ανταγωνισμό εξαφανίζονται.

Ο ατομικισμός και το επιχειρηματικό πνεύμα βρίσκονται στο προσκήνιο. Μέχρι το
2005, τα κρατικά μονοπώλια εξαφανίζονται. Συνυπάρχουν δύο τύποι επιχειρήσεων:
οι μεγάλες πολυεθνικές που δημιουργήθηκαν ύστερα από συγχωνεύσεις και εξαγορές
και οι μικρές πρωτοποριακές επιχειρήσεις που επικεντρώνονται στην αγορά λιανικής.

Το κράτος-καταφύγιο αποτελεί μια ξεπερασμένη έννοια με άμεση συνέπεια τη
δημιουργία νέων ασφαλιστικών ταμείων. Η είσοδός τους στο μετοχικό κεφάλαιο της
πλειοψηφίας των μεγάλων επιχειρήσεων μεταβάλλει τις επιχειρηματικές
στρατηγικές.

Οι επιχειρήσεις βάζουν πλέον βραχυπρόθεσμους στόχους προκειμένου να
ικανοποιήσουν την επιθυμία για γρήγορα κέρδη προς τους νέους μετόχους τους.

Οι κανονισμοί και οι νόμοι σχετικά με την εργασία μεταβάλλονται ραγδαία.
Αποτέλεσμα; Η εργασία γίνεται ακόμη πιο πολύτιμη. Πολλαπλασιάζονται οι
συμβάσεις μικρής διάρκειας και οι θέσεις μερικής απασχόλησης.

«Η μετανάστευση ενθαρρύνεται προκειμένου να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της
γήρανσης του πληθυσμού. Ωστόσο, αυτός ο πληθυσμός είναι περισσότερο
καταρτισμένος, με αποτέλεσμα να προκαλεί τη ζήλεια των φτωχότερων. Οι
κοινωνικές συγκρούσεις θα αυξηθούν», λέει ο Έλις.

Η ανθρωπιστική Ευρώπη

Η Γηραιά Ήπειρος έχει υιοθετήσει ρυθμίσεις προκειμένου να εξασφαλίσει επαρκή
κοινωνική προστασία. Τα όργανα της Κοινότητας ­ που και σε αυτό το σενάριο
εδρεύουν στο Βερολίνο ­ έχουν γίνει πανίσχυρα. Ωστόσο, τα κράτη-μέλη
εξακολουθούν να παίζουν κάποιο ρόλο. «Οι εξαγορές και οι συγχωνεύσεις
βρίσκονται υπό αυστηρό έλεγχο. Όχι μόνο για να αποφευχθεί η απόλυτη κυριαρχία
κάποιων επιχειρήσεων αλλά και για να αποφευχθούν οι επιπτώσεις στην αγορά
εργασίας.

Ένα μέρος αυτών των επιχειρηματικών κινήσεων υποβάλλονται σε αξιολόγηση για
τις κοινωνικές τους επιδράσεις», εξηγεί ο Έλις.

Εξασφαλίζεται ένας «ελάχιστος ευρωπαϊκός μισθός» προκειμένου να μειωθεί το
χάσμα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Δημιουργείται μια μεγάλη μεσαία τάξη.
Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες που την απαρτίζουν γίνονται τα κάστρα
προστασίας από τον ξένο ανταγωνισμό. Τα προϊόντα, που δεν ικανοποιούν τις
ίδιες κοινωνικές προδιαγραφές, δυσκολεύονται να εισέλθουν στην «οχυρωμένη Ευρώπη».

Αυτή η κατάσταση δημιουργεί έναν εικονικό κύκλο: οι επιχειρήσεις,
προστατευμένες από τον ξένο ανταγωνισμό, είναι λιγότερο καινοτόμες, γεγονός
που κάνει την ανάγκη προστασίας τους ακόμη μεγαλύτερη.

Αυτό το περιβάλλον δημιουργεί μια άνεση στις επιχειρήσεις. Οι συμβάσεις
εργασίας είναι μεγαλύτερης διάρκειας. Αυτό το σενάριο ευνοεί τους ειδικούς,
τους μάνατζερ, τους νομοθέτες. «Έχουμε την ανάγκη τους για να εξασφαλιστεί η
κατανόηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας από τις επιχειρήσεις, των πιθανοτήτων για
επιχορηγήσεις. Επιπλέον είναι σημαντική η συμβολή τους για την αξιοποίηση των επιχορηγήσεων».

Κάποιοι όμως θα βρουν εύκολους τρόπους για να παρακάμψουν την οχύρωση της
Ευρώπης. «Η επίθεση στο φρούριο θα είναι το όνομα ενός παιχνιδιού για τις μη
ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τους πελάτες τους.

Ωθούμενοι από τις υψηλές τιμές των προϊόντων και τα μικρά περιθώρια επιλογών
θα “σερφάρουν” στο Ίντερνετ, για να βρουν CD σε καλές τιμές, ταινίες του
Χόλιγουντ που απαγορεύονται στην Ευρώπη λόγω των ορίων στις εισαγωγές και όλα
τα άλλα προϊόντα τα οποία θα μπορούν να αποκτούν με χρέωση στο εξωτερικό».

Η θρυμματισμένη Ευρώπη

«Αυτοί που θα νοσταλγούν τη δεκαετία του ’90, όπου μιλούσαμε για την Ευρώπη
των δύο ταχυτήτων, θα είναι αμέτρητοι, γιατί τώρα μιλάμε για μια Ευρώπη των
είκοσι ταχυτήτων. Το ευρώ χρησιμοποιείται μόνο από έναν μικρό αριθμό χωρών. Η
πλειοψηφία των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιστρέφει στη χρήση των εθνικών
τους νομισμάτων αγνοώντας το σχετικό κόστος.

Οι ελιγμοί προστατευτισμού είναι συνεχείς. Τα κοινοτικά όργανα δυσκολεύονται
όλο και περισσότερο να επιβάλουν τις οδηγίες τους στα κράτη-μέλη. Υπάρχουν
περισσότερα εμπόδια στην κυκλοφορία της εργασίας και του κεφαλαίου.

Οι εθνικές κυβερνήσεις παίζουν ακόμη έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Ωστόσο,
συντελείται αναδιάρθρωση της πολιτικής με τη δημιουργία νέων περιφερειακών
οργάνων. Οι επιχειρήσεις διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να έχουν καλές σχέσεις
με ένα κυβερνητικό όργανο χωρίς να προσβάλλουν κάποιο άλλο. Η ανάγκη για τις
υπηρεσίες των “ειδικών” αυξάνεται συνεχώς».

Αυτό το περιβάλλον δίνει κίνητρα σε πολλές επιχειρήσεις για να μετακομίσουν.
Οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ελκύουν τους επενδυτές.

Εκεί τα επιχειρηματικά εμπόδια είναι λιγότερα και οι υποσχέσεις για
μεγαλύτερες αποδόσεις περισσότερες. Οποιοδήποτε από τα σενάρια και αν
επαληθευτεί, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να αρχίσουν να προετοιμάζονται από τώρα…

Το μέλλον

Ο Έλις δεν θέλει σε καμία περίπτωση να προβλέψει ποιο από τα τρία σενάρια θα
γίνει τελικά πραγματικότητα. Άλλωστε οι προβλέψεις μιλούν για την κατάσταση
της Ευρώπης μετά μία περίπου δεκαετία.

Τονίζει ότι αυτά τα σενάρια είναι τα πιο πιθανά. Δεν θέλει όμως να πάρει θέση
σχετικά με το ποιο από αυτά είναι το προτιμότερο ή το πιθανότερο. Το μέλλον
μπορεί να βρίσκεται στη συνισταμένη και των τριών σεναρίων.