Από τη Βεστφαλία στο Βελιγράδι

Πριν από λίγες ημέρες, δημοσιογράφος μού ζήτησε να υποδείξω «σε ένα λεπτό» το
σημαντικότερο γεγονός της χιλιετίας. Έκρινα άξια μιας τέτοιας ιεράρχησης τη
Συνθήκη της Βεστφαλίας, μία Συνθήκη που υπεγράφη πριν από 351 χρόνια και
θεμελίωσε βασικούς κανόνες του σύγχρονου διακρατικού συστήματος, κανόνες που
δέχονται σήμερα καίριο πλήγμα.

Η Συνθήκη της Βεστφαλίας, η οποία έθεσε τέρμα στον Τριακονταετή Πόλεμο, ίσως
την πιο αιματηρή θρησκευτική αναμέτρηση στον ευρωπαϊκό χώρο, θεωρείται
γενέτειρα όχι μόνο των αρχών της κρατικής κυριαρχίας, ανεξαρτησίας, εδαφικής
ακεραιότητας και νομικής ισότητας αλλά και βασικών κανόνων των διακρατικών
σχέσεων που στηρίζονται στις αρχές αυτές. Η αρχή της πρωτοκαθεδρίας του
κράτους και της αναγνώρισης της ισχύος μόνον εκείνων των περιορισμών της
ανεξαρτησίας του που το ίδιο αποδέχεται προς όφελος της συνύπαρξης και
συνεργασίας των κρατών, υπηρέτησε ικανοποιητικά τη διεθνή ζωή και αντιστάθηκε
αποτελεσματικά στην αμφισβήτησή του από ολοκληρωτικές ιδεολογίες και
εγχειρήματα υπερεθνικής ολοκλήρωσης. Παρά τις εμπειρίες του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου, οι ιδρυτές του ΟΗΕ προτίμησαν να ανεχθούν παραβιάσεις ανθρωπίνων
δικαιωμάτων που συντελούνται μέσα στα κρατικά σύνορα όταν «δεν διαταράσσουν τη
διεθνή ειρήνη και ασφάλεια» παρά να νομιμοποιήσουν επεμβάσεις, που στο όνομα
τέτοιων πραγματικών ή υποθετικών παραβιάσεων θα έκαναν χρήση ένοπλης βίας
εναντίον ανεξάρτητων και κυρίαρχων κρατών. Έκριναν ότι η χρήση τέτοιας βίας
δικαιολογείται σε δύο μόνον περιπτώσεις: άμυνα εναντίον άμεσης επίθεσης και
συμμετοχή σε επιχειρήσεις προάσπισης της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας που
διενεργούνται ύστερα από συγκεκριμένη απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η μεταχείριση των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου από τις αρχές του Βελιγραδίου ­
από κάθε άποψη απαράδεκτη ­ δεν συνιστά επίθεση εναντίον κράτους-μέλους του
ΟΗΕ, πόσο μάλλον εναντίον του ίδιου του ΝΑΤΟ. Οι αποφάσεις του Συμβουλίου
Ασφαλείας, οι οποίες αποδοκιμάζουν τη συμπεριφορά της Γιουγκοσλαβίας, όσο
ευρεία ερμηνεία και αν τους δοθεί δεν στοιχειοθετούν εξουσιοδότηση
περιφερειακού οργανισμού να χρησιμοποιήσει βία κατά επιτιθεμένου κατ’ εντολή
του ΟΗΕ. Μάλιστα τα άρθρα 1 και 7 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ δεσμεύουν ρητά τη
Συμμαχία να ενεργεί σύμφωνα με τον Χάρτη του ΟΗΕ, ενώ το άρθρο 5 επιτρέπει τη
χρήση βίας αποκλειστικά σε περίπτωση επίθεσης κατά κράτους-μέλους. Η
απαγόρευση της χρήσης βίας που περιέχει ο Χάρτης του ΟΗΕ αποτελεί έναν από
τους πιο σαφείς και προβεβλημένους κανόνες του γραπτού Διεθνούς Δικαίου, που
στο παρελθόν έχουν επικαλεσθεί τόσο οι ΗΠΑ όσο και η πλειοψηφία των μελών του
ΝΑΤΟ. Η κατάφωρη παραβίασή του όχι μόνον καθιστά τις επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ
κατά της Γιουγκοσλαβίας παράνομες, αλλά και δημιουργεί με τον πιο εμφανή τρόπο
ένα προηγούμενο που θα επηρεάσει τις διεθνείς σχέσεις του μέλλοντος. Η αρχή
της διεθνούς νομιμότητας αποτελεί, διαχρονικά, θεμελιώδη άξονα της ελληνικής
εξωτερικής πολιτικής, τόσο αναφορικά με τις διμερείς διαφορές με την Τουρκία
και τους όρους και τη διαδικασία επίλυσής τους όσο και ως προς το Κυπριακό
πρόβλημα, όπου η ελληνική επιχειρηματολογία εδράζεται στην παραβίαση από την
Τουρκία, το 1974, του Χάρτη του ΟΗΕ ως προς τις προϋποθέσεις χρήσης βίας.
Συνεπώς, οι επιχειρήσεις του ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία όχι μόνον ανατρέπουν την
περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων, αποσταθεροποιούν γειτονικά προς την Ελλάδα
κράτη και θίγουν σημαντικά πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα της χώρας μας
αλλά και αλλοιώνουν αρχές της διεθνούς ζωής οι οποίες, υπό το πλάσμα της
ισότητας έναντι του δικαίου, εξίσωσαν ισχυρούς και ασθενέστερους συμβάλλοντας
στην προστασία των τελευταίων.

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα, απέχοντας από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά
της Γιουγκοσλαβίας αλλά και καταβάλλοντας έντονες προσπάθειες να τερματισθούν
σύντομα οι επιχειρήσεις και η πολιτική λύση που θα ακολουθήσει να μη θίγει την
αρχή του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών, επιδιώκει, καίτοι
μέλος του ΝΑΤΟ, να ελαχιστοποιήσει τη δική της σύμπραξη στη διάβρωση κανόνων
της διεθνούς ζωής που εξυπηρετούν ζωτικά συμφέροντά της. Όταν η επίσημη
κρατική διπλωματία προσπαθώντας να αποφύγει την απομόνωση της χώρας από
εταίρους και συμμάχους δεν είναι σε θέση να προτάξει τη συντελούμενη παραβίαση
του Διεθνούς Δικαίου, μια ανεξάρτητη διεθνολογική κοινότητα της οποίας τον
επιστημονικό λόγο έχουν σε υπόληψη οι αλλοδαποί ομότεχνοι, οφείλει να αναλάβει
αυτή την πρωτοβουλία και να πρωτοστατήσει και στον προβληματισμό και στην
ευρύτερη ενημέρωση. Είναι κρίμα που οι διεθνολόγοι μίας χώρας όπως η Ελλάδα,
που γέννησε προσωπικότητες του σύγχρονου Διεθνούς Δικαίου, είτε να μην μπορούν
είτε να μη θέλουν.

1. Θ. Χριστοδουλίδης Διπλωματική Ιστορία: Από τη Βεστφαλία
στη Βιέννη (Αθήνα: Ι. Σιδέρης), σελ. 38.

2. The Economist: (April, 3-9, 1999), σελ. 18.

Ο Δημήτρης Κώνστας είναι καθηγητής, πρέσβης εκ Προσωπικοτήτων, Μόνιμος
Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Οι απόψεις που εκφράζονται
είναι προσωπικές.