ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πάσχα στη Θάσο

Η απόδραση από τον κόσμο των πόλεων κατά τη διάρκεια των «διακοπών» του Πάσχα
είχε φέτος μια ιδιαιτερότητα. Ήταν ταυτόχρονα και μια ευκαιρία μερικής έστω
αποστασιοποίησης από τα όσα θλιβερά διαδραματίζονται στον βαλκανικό μας
περίγυρο. Όχι για να ξεχάσουμε, αλλά για να ξανασκεφθούμε πάνω στον πόλεμο που
δυστυχώς δεν έπαψε να αποτελεί μια πολύ κοντινή μας πραγματικότητα.

Η πασχαλινή έξοδος, για πολλούς από μας, σημαίνει επίσης συνάντηση με την άλλη
Ελλάδα. Αυτό δηλαδή το μέρος της επικράτειας όπου ένας άλλος πόλεμος, αυτός
εναντίον της φύσης, μαίνεται με απίστευτη αγριότητα και με πολλά, πολλά θύματα
που ακόμα και η οργιώδης επιστροφή της άνοιξης είναι δύσκολο να συγκαλύψει. Το
πρώτο θέαμα που αντικρύζει κανείς επισκεπτόμενος τη Θάσο, έτσι όπως την
πλησιάζει με το αργό φέρι που τη συνδέει με την απέναντι ακτή της Κεραμωτής,
είναι οι τεράστιες επιμήκεις πληγές που σημαδεύουν το δάσος στη βορινή πλευρά,
θαρρείς και το νησί έπεσε θύμα άγριου βομβαρδισμού. Πρόκειται για τις
λεγόμενες αντιπυρικές ζώνες που διατρέχουν ως εγκάρσιες τομές τους επιμέρους
ορεινούς όγκους σε μια προσπάθεια των τοπικών αρχών και του Δασαρχείου να
εμποδίσουν την επέκταση μελλοντικών πυρκαγιών. Έργα αμφίβολης
αποτελεσματικότητας οι εκτεταμένες αυτές εκχερσώσεις ­ στο όνομα μάλιστα της
προστασίας ­ έχουν σίγουρα καταφέρει αυτό που ήθελαν να αποτρέψουν: την
καταστροφή του τοπίου και τον κατακερματισμό του δάσους που παύει έτσι να
ανταποκρίνεται στον βασικό του προορισμό (να αποτελεί δηλαδή έναν ενιαίο
οικολογικό σχηματισμό). Οι απαράδεκτες αυτές παρεμβάσεις ήρθαν να συμπληρώσουν
το έργο που ξεκίνησαν τα περίφημα λατομεία μαρμάρου ­ τα οποία στο παρελθόν
είχαν ξεσηκώσει θύελλα διαμαρτυριών ­ και να ενισχύσουν την αντίληψη ότι η
διαχείριση των ορεινών οικοσυστημάτων είναι έργο ερασιτεχνών που «μαθαίνουν
κούρεμα στου κασσίδη το κεφάλι».

Βέβαια η Θάσος έπεσε θύμα άγριων και καταστροφικών πυρκαγιών (το 1983 και το
1988) που σχεδόν εξαφάνισαν την (πυκνότατη στο παρελθόν) δασική της βλάστηση
σε ολόκληρο το δυτικό και νότιο τμήμα του νησιού. Ωραιότατα χωριά, όπως ο
Θεολόγος και το Καζαβίτι (σήμερα Άνω Πρίνος), πνιγμένα κάποτε στο πράσινο,
μετρούν σήμερα τα λίγα δέντρα που τους απέμειναν στην περιφέρεια των οικισμών
τους. Σήμερα, δέκα χρόνια μετά, τα αποτελέσματα της φωτιάς σε μια έκταση
δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων είναι κάτι από παραπάνω ορατά. Οι πεσμένοι κορμοί
των καμένων δένδρων παραπέμπουν σε τοπία μετά τη μάχη και σε περιβάλλοντα με
μικρές δυνατότητες ανάκαμψης και επανόδου σε μια προηγούμενη κατάσταση.

Όποιους και να ρωτήσαμε, η απάντηση ήταν κατηγορηματική και χωρίς περιστροφές.
Η κτηνοτροφία, που μετά τις πυρκαγιές πολλαπλασίασε τα εδάφη της, είναι το
βασικό εμπόδιο στην αναγέννηση του δάσους. Οι καμένες εκτάσεις έγιναν
βοσκοτόπια και τα ζώα πνίγουν τη δενδρώδη βλάστηση στα πρώιμα στάδια της
ανάπτυξής της. Τις επόμενες χρονιές μετά τη βόσκηση, οι σπόροι στο έδαφος θα
είναι όλο και λιγότεροι, ενώ το χώμα θα χάνει σταδιακά τα θρεπτικά συστατικά
του. Το αποτέλεσμα θα είναι διάβρωση, ερημοποίηση, μείωση της ικανότητας του
εδάφους για συγκράτηση του νερού και αλλαγή του μικροκλίματος. Μοναδικός
κερδισμένος η εκτατική κτηνοτροφία που, έστω και προσωρινά, μπορεί να αυξήσει
τις αποδόσεις της χωρίς την παραμικρή επένδυση σε κεφάλαιο και εργασία.

Να υποθέσει κανείς ότι οι κτηνοτρόφοι βρίσκονταν πίσω από τις μεγάλες
πυρκαγιές που άλλαξαν κυριολεκτικά τη φυσιογνωμία της Θάσου; Ο γράφων δεν έχει
την παραμικρή αμφιβολία γι’ αυτό. Το ερώτημα είναι γιατί η καταστροφική αυτή
πλευρά μιας ορισμένης οικονομικής δραστηριότητας (με πενιχρά οφέλη στο επίπεδο
της εθνικής οικονομίας) συνεχίζει να τυγχάνει της κρατικής ανοχής, όπως επίσης
και των κοινοτικών επιδοτήσεων. Ας μην αναζητήσουμε όμως ύποπτες προθέσεις. Κι
ας μην υπερτιμήσουμε το λόμπι των άλλοτε συμπαθέστατων ­ πλην όμως
επιτιθέμενων σήμερα ­ κτηνοτρόφων. Οι ερμηνείες μας πρέπει να στραφούν προς τη
γνωστή αδράνεια του κράτους (και των συναρτημένων με αυτό πολιτικών δομών) και
λιγότερο προς σενάρια συνωμοσίας. Μέχρι τότε όμως τα δάση μας θα καίγονται και
ορισμένοι υποκριτικά θα αναζητούν ενόχους σε αντεθνικούς κύκλους.