Δίκαιος πόλεμος και δίκαιη ειρήνη

Η βαλκανική κρίση επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση περί «δικαίου πολέμου»:
πότε και υπό ποίες συνθήκες η χρήση της ισχύος στις διεθνείς σχέσεις είναι
νομιμοποιημένη; Ο Αντόνιο Κασέζε, δικαστής του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης
για τα Εγκλήματα Πολέμου, μίλησε τελευταία για την εμφάνιση ενός νέου
δόγματος, το οποίο θα πρέπει να οδηγήσει σε μιαν αναθεώρηση του Χάρτη των
Ηνωμένων Εθνών.

Σύμφωνα με τον Κασέζε, η χρήση ισχύος είναι νόμιμη «μόνον όταν υπάρχουν πέντε
πολύ συγκεκριμένες συνθήκες: 1) αν το κράτος εναντίον του οποίου
χρησιμοποιείται παραβίασε πολύ σοβαρά, μαζικά και επανειλημμένα, τα θεμελιώδη
ανθρώπινα δικαιώματα· 2) αν το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει καλέσει πολλές φορές
χωρίς αποτέλεσμα αυτό το κράτος να τερματίσει τις σφαγές· 3) αν όλες οι
απόπειρες για μια ειρηνική διπλωματική επίλυση έχουν αποβεί μάταιες· 4) αν η
χρήση της ισχύος γίνεται από ένα σύνολο κρατών και όχι από μία μόνο δύναμη και
αν η πλειοψηφία των κρατών του ΟΗΕ δεν αντιτίθεται σ’ αυτήν· 5) αν η προσφυγή
στον πόλεμο απομένει η μοναδική λύση έναντι της συνέχισης των σφαγών από το
υπεύθυνο κράτος». Αν αυτοί είναι οι κανόνες (και είναι δύσκολο να μην
συμφωνήσει κανείς με τον Κασέζε), η ένοπλη επέμβαση της Ατλαντικής Συμμαχίας
στη Γιουγκοσλαβία δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί νόμιμη.

Κατά την άποψή μου ωστόσο περισσότερη σημασία από τη συζήτηση για τον «δίκαιο
πόλεμο» έχει να σκεφτούμε για τη «δίκαιη ειρήνη». Η «δίκαιη ειρήνη», βασισμένη
στα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, είναι ο στόχος της νέας δημοκρατικής
αριστεράς που βρίσκεται αυτή τη στιγμή επικεφαλής όλων σχεδόν των ευρωπαϊκών
εθνών. Μια αριστερά που αναζητεί τις παραμέτρους ενός νέου διεθνισμού στην
ηθική των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Το πραγματικό μέγεθος των προβλημάτων που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι μεγάλο.

Είμαστε αντιμέτωποι με μια αποφασιστική πολιτική και στρατηγική πρόκληση που
αφορά το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού και τα καθήκοντα που η ήπειρός μας
μπορεί να αναλάβει κατά τις προσεχείς δεκαετίες στη διεθνή σκηνή. Έχουμε
εμπλακεί σε μια δοκιμασία που θα σηματοδοτήσει, για το καλύτερο ή το
χειρότερο, το μέλλον μιας ολόκληρης ηγετικής τάξης και, μαζί της, το μέλλον
αυτής της δημοκρατικής αριστεράς και των αξιών που έχουμε επιλέξει να οικοδομήσουμε.

Είναι αναμφίβολα η δυσκολότερη δοκιμασία που είχε ποτέ να αντιμετωπίσει η
γενιά που βρίσκεται σήμερα «στην εξουσία» στην Ευρώπη. Αν την ξεπεράσει με
ισορροπία, σωφροσύνη και ηθική, θα έχει θέσει τις βάσεις για μια νέα εποχή
στην κοινή ιστορία μας.

Ο Βάλτερ Βελτρόνι, πρώην υπουργός Πολιτισμού της Ιταλίας,
είναι πρόεδρος του Δημοκρατικού Κόμματος της Αριστεράς (PDS).