Καταστροφική η παράταση της κρίσης

Οι εξαγωγές, οι επενδύσεις, ο τουρισμός αλλά και η αγορά ομολόγων είναι οι
τομείς που επηρεάζονται από την κρίση στη Γιουγκοσλαβία

Στη δίνη της κρίσης στη Γιουγκοσλαβία βρίσκεται η ελληνική οικονομία. Ήδη τα
πρώτα σημάδια των επιπτώσεων καταγράφονται στις ελληνικές επενδύσεις στη
Γιουγκοσλαβία, που ξεπερνούν το ένα δισ. δολάρια, στις εξαγωγές και στον τουρισμό.

Στο Χρηματιστήριο η νευρικότητα, η οποία προέρχεται από την αβεβαιότητα που
διακατέχει τους επενδυτές, καταγράφεται με τα «σκαμπανεβάσματα» του γενικού
δείκτη τιμών των μετοχών…

Στην αγορά ομολόγων το κλίμα φαίνεται ότι προς το παρόν είναι καλύτερο, και
αυτό, όπως λένε οι οικονομικοί αναλυτές, οφείλεται στην ισχυρή παρουσία των
ξένων επενδυτών, οι οποίοι δείχνουν εμπιστοσύνη στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.

Μέχρι τώρα τουλάχιστον η δραχμή δεν έχει υποστεί πιέσεις και δεν φαίνεται να
απειλείται ιδιαίτερα.

Κορυφαία στελέχη της Τραπέζης της Ελλάδος τόνιζαν ότι δεν υπάρχει φόβος για το
εθνικό νόμισμα παρά μόνο στην περίπτωση άμεσης εμπλοκής της χώρας… Στο
σκηνικό που έχει διαμορφωθεί, οι εκπρόσωποι του τουριστικού κλάδου εκφράζουν
ανησυχίες για τις αρνητικές επιπτώσεις της κρίσης στον ευαίσθητο τομέα του
τουρισμού, αν και η ηγεσία του υπουργείου Ανάπτυξης εμφανίζεται προς το παρόν
καθησυχαστική και δηλώνει ότι είναι έτοιμη να προχωρήσει σε προληπτικά μέτρα
για την αποτροπή παρενεργειών. Στις εξαγωγές έχουν ήδη εμφανισθεί οι πρώτες
επιπτώσεις από την αύξηση του κόστους λόγω αλλαγής του «δρόμου» μεταφοράς
αρκετών κατηγοριών εμπορευμάτων, αφού δεν μπορούν πλέον να περάσουν από τα
Σκόπια. Αλλά και στα επιτόκια εμφανίσθηκαν οι πρώτες παρενέργειες. Οι τράπεζες
αναβάλλουν τώρα για μετά τον Μάιο μία νέα μείωση των επιτοκίων, την οποία
αρχικά είχαν προγραμματίσει να κάνουν εντός του Απριλίου.

Η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» κατέγραψε τις επιπτώσεις της κρίσης του Κοσόβου στην ελληνική
οικονομία, αν και όπως λένε οι ειδικοί όλα θα εξαρτηθούν από τη διάρκεια και
την κατεύθυνση της κρίσης.

«Η αισιοδοξία δεν πρέπει να λείψει», δηλώνει ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Αλ. Μπαλτάς

Ανησυχίες για τις επιπτώσεις της κρίσης του Κοσσυφοπεδίου στο εξωτερικό
εμπόριο της χώρας διακατέχουν πλέον το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, στις
υπηρεσίες του οποίου καταφθάνουν καθημερινά πληροφορίες από τις οργανώσεις των
εξαγωγικών επιχειρήσεων ότι ήδη έχουν παγώσει οι εμπορικές συναλλαγές όχι μόνο
με τη Γιουγκοσλαβία αλλά και με τα Σκόπια, την Αλβανία, ακόμη και με τη Βουλγαρία.

Ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας κ. Αλ. Μπαλτάς δηλώνει χαρακτηριστικά στην
«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ»: «Παρά τις δυσκολίες, η αισιοδοξία δεν πρέπει να λείψει. Βεβαίως
και αυτή θα βαίνει μειούμενη όσο παρατείνεται η κρίση. Χρειάζεται γενική
ψυχραιμία και όχι κινήσεις πανικού»…

Η επίπτωση από ένα γενικευμένο «πάγωμα» ή ακόμη και μία δραστική μείωση των
συναλλαγών με τις εν λόγω χώρες, αν υπάρξει, δεν μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα,
δεδομένου ότι ο όγκος του εμπορίου με τις συγκεκριμένες χώρες έχει αναπτυχθεί
σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Μόνο στη Βουλγαρία, οι ελληνικές εξαγωγές
ανήλθαν σε 728,2 εκατ. δολάρια το 1997, ενώ η Αλβανία, η Ρουμανία, τα Σκόπια
και η Γιουγκοσλαβία εισήγαγαν την ίδια χρονιά ελληνικά προϊόντα αξίας 320-370
εκατ. δολαρίων η κάθε μία. Με όλες αυτές τις χώρες το εμπορικό ισοζύγιο της
Ελλάδας είναι θετικό.

Το επίπεδο αυτό των εμπορικών συναλλαγών εξασφαλίσθηκε μόλις τα τελευταία
χρόνια, έπειτα από πολλές δυσκολίες, όπως αυτές που δημιούργησε η διάλυση της
πρώην Γιουγκοσλαβίας.

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι μία νέα διακοπή της ομαλής πορείας των συναλλαγών
δεν θα μπορούσε να αποκατασταθεί σε μία ημέρα μόλις διακοπούν οι εχθροπραξίες.

Θα απαιτηθεί πολύς χρόνος και πολύ μεγάλο κόστος για να επανέλθουν οι σχέσεις
στα προ της κρίσης επίπεδα.

Η αισιόδοξη άποψη

Πάντως, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας διατυπώνεται και η «αισιόδοξη» άποψη,
σύμφωνα με την οποία οι ελληνικές εξαγωγές δεν αποκλείεται να δεχθούν
ευεργετική επίδραση μετά το τέλος των εχθροπραξιών, λόγω των αυξημένων αναγκών
που θα έχουν οι χώρες της περιοχής…

Εκτός όμως από τις επιπτώσεις λόγω της διακοπής των συναλλαγών με τις
συγκεκριμένες χώρες, το εξαγωγικό εμπόριο της χώρας κινδυνεύει να πληγεί και
λόγω της διακοπής των χερσαίων μεταφορών μέσω Σκοπίων και Γιουγκοσλαβίας. Ο
Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων ανέφερε σχετικώς σε ανακοίνωσή του ότι η
διαδρομή μέσω Βουλγαρίας αυξάνει το κόστος μεταφοράς μέχρι και 40%, ανάλογα με
τα προϊόντα και τον προορισμό τους. Σύμφωνα με τις υπηρεσίες του υπουργείου
Εθνικής Οικονομίας, μέσω Σκοπίων και Γιουγκοσλαβίας διακινείται το 80% των
ελληνικών εξαγωγών. Οι ίδιες αναφέρουν ότι τις δραματικότερες επιπτώσεις
υφίστανται οι επιχειρήσεις της Βόρειας Ελλάδας, η παραγωγή των οποίων
αντιπροσωπεύει το 65% περίπου των ελληνικών εξαγωγών. Κατά τους εξαγωγείς, η
αύξηση του κόστους και του χρόνου μεταφοράς των ελληνικών προϊόντων στις
αγορές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, λόγω της κρίσης του Κοσσυφοπεδίου,
περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών σε απαγορευτικά
επίπεδα.

Μάλιστα, οι ίδιοι επισημαίνουν ότι τα εμπόδια αφορούν και τις εισαγωγές πρώτων
ή βοηθητικών υλών για την παραγωγή των εξαγόμενων προϊόντων.

«Ψυχραιμία, υπευθυνότητα και συντονισμένες κινήσεις» είναι το μήνυμα που
στέλνει το υπουργείο Ανάπτυξης στους εκπροσώπους του τουριστικού κλάδου, οι
οποίοι εκφράζουν ανησυχίες για ενδεχόμενες επιπτώσεις της κρίσης του
Κοσσυφοπεδίου στον τουρισμό.

«Όλες οι ενδείξεις προοιωνίζονται μια πολύ καλή χρονιά για τον ελληνικό
τουρισμό», τόνισε στις αρχές της εβδομάδας ο υπουργός Ανάπτυξης Ευάγγελος
Βενιζέλος επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι «αυτό δεν δικαιολογεί καμιά επανάπαυση».

Το υπουργείο

Το υπουργείο Ανάπτυξης, από την πρώτη στιγμή της κρίσης στο Κόσοβο,
παρακολουθεί στενά όλα τα στοιχεία που αφορούν τον τουρισμό και οργανώνει τις
προληπτικές παρεμβάσεις του (εφόσον χρειαστεί, θα γίνει έκτακτη διαφημιστική
καμπάνια στο εξωτερικό).

Πάντως, ο κ. Βενιζέλος επισήμανε αρκετές φορές μέσα στην εβδομάδα ότι «η
Ελλάδα είναι ένας ασφαλέστατος τουριστικός προορισμός που βρίσκεται μεν
γεωγραφικά στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, πολιτικά, όμως, οικονομικά και κοινωνικά
βρίσκεται πολύ μακριά από την κρίση».

Διαβεβαιώσεις

Στο πλαίσιο αυτό και με αφορμή φήμες ότι Γάλλοι και Ιταλοί ματαίωσαν τις
σχολικές εκδρομές στην Ελλάδα, ο κ. Βενιζέλος είχε επαφές με τους πρέσβεις της
Γαλλίας και της Ιταλίας στην Αθήνα, οι οποίοι τον διαβεβαίωσαν ότι δεν υπήρξε
τέτοια οδηγία.

Επίσης συναντήθηκε και με τον Αμερικανό πρέσβη κ. Ν. Μπερνς, καθώς εκπρόσωποι
του τουριστικού κλάδου υποστήριζαν στις αρχές της εβδομάδας ότι στις ΗΠΑ
διαμορφώνεται κλίμα για να αποφύγουν φέτος οι Αμερικανοί τους ελληνικούς
τουριστικούς προορισμούς. Παράλληλα με τις ενέργειες αυτές, ο υπουργός
Ανάπτυξης ζήτησε και από τον υπουργό Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου να θέσει το όλο
ζήτημα στο Συμβούλιο Υπουργών Γενικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
επισημαίνοντας πως «οτιδήποτε γίνεται δεν αφορά μόνο τον ελληνικό τουρισμό
αλλά και τον ευρωπαϊκό τουρισμό στο σύνολό του».

Διαψεύδουν

Την ίδια στιγμή, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Επιχειρήσεων Τουρισμού (ΠΟΕΤ), με
αφορμή ορισμένες φήμες που έκαναν λόγο για την ύπαρξη ταξιδιωτικών οδηγιών από
ευρωπαϊκές χώρες και τις ΗΠΑ, ανακοίνωσε: «Βρισκόμαστε στη δυσάρεστη θέση να
καταγγείλουμε με τον πιο απόλυτο και κατηγορηματικό τρόπο ότι οι φήμες αυτές
είναι παντελώς ανυπόστατες, ψευδείς και υποβολιμαίες».

Μικρή νευρικότητα στην αγορά προκαλούν οι εξελίξεις στη Γιουγκοσλαβία, λέει ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων κ. Γιάννης Στουρνάρας

Σε εγρήγορση βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο για να «αποκρούσει» τυχόν
πιέσεις στην αγορά ομολόγων εξαιτίας της κρίσης στη Γιουγκοσλαβία. Ωστόσο, τα
στελέχη της κυβέρνησης αλλά και της Τραπέζης της Ελλάδος κάνουν λόγο για υψηλό
βαθμό εμπιστοσύνης των επενδυτών στις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και
για ισχυρή θωράκιση της αγοράς ομολόγων.

Η ανησυχία του οικονομικού επιτελείου πηγάζει από το γεγονός ότι η αγορά
ομολόγων είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε καταστάσεις κρίσεων και στο παρελθόν σε
συνθήκες αβεβαιότητας οι επενδυτές αντέδρασαν προχωρώντας σε ρευστοποιήσεις
μέρους των επενδύσεών τους σε ομόλογα, γεγονός που είχε αρνητικό αντίκτυπο στη
δραχμή και τα επιτόκια.

Ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων Γ. Στουρνάρας που
ρωτήθηκε για τους κινδύνους στην αγορά ομολόγων από την κρίση στο Κόσοβο
δήλωσε στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ότι οι εξελίξεις στη Γιουγκοσλαβία προκαλούν μια μικρή
νευρικότητα στην αγορά, η οποία όμως είναι φυσιολογική και δεν δημιουργεί
σοβαρές ανησυχίες.

Πρόσθεσε, πάντως, ότι οι επενδυτές έδειξαν πως αντιδρούν ψύχραιμα και
προέβλεψε ότι η πτωτική πορεία των επιτοκίων στα ομόλογα θα συνεχιστεί.

Ισχυρές αντοχές

Ισχυρές αντοχές έχει η ελληνική αγορά ομολόγων, σύμφωνα με τον υφυπουργό Οικονομικών κ. Ν. Χριστοδουλάκη

Για ισχυρές αντοχές και ικανοποιητικό βάθος της ελληνικής αγοράς ομολόγων
μιλάει ο υφυπουργός Οικονομικών Ν. Χριστοδουλάκης, επισημαίνοντας ότι «οι
επενδυτές αναγνωρίζουν τις θετικές προοπτικές της ελληνικής οικονομίας και τη
σταθερή πορεία της χώρας προς την Οικονομική και Νομισματική Ένωση».

Ο υφυπουργός Οικονομικών σημειώνει χαρακτηριστικά: «Οι τίτλοι του Ελληνικού
Δημοσίου είναι ελκυστικοί σε σχέση με τους τίτλους άλλων ευρωπαϊκών χωρών και
η ζήτησή τους παραμένει υψηλή». Εκφράζει τη βεβαιότητα ότι δεν πρόκειται να
υπάρξουν αναταραχές στην αγορά ομολόγων, καθώς όλο και περισσότερο ενισχύεται
η εμπιστοσύνη των επενδυτών στις προοπτικές ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ.
Παράλληλα, ο κ. Χριστοδουλάκης αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στη σταθερή καθοδική
πορεία των επιτοκίων του Δημοσίου, υπογραμμίζοντας ότι «η διαφορά της απόδοσης
των ελληνικών δεκαετών ομολόγων των τριών χωρών της Ε.Ε. με τον χαμηλότερο
πληθωρισμό βρίσκεται κάτω από το όριο των 200 μονάδων βάσης, ικανοποιώντας το
κριτήριο σύγκλισης του Μάαστριχτ».

Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και οι επισημάνσεις του υποδιοικητή της
Τραπέζης της Ελλάδος Μ. Γκαργκάνα, ο οποίος αποκλείει το ενδεχόμενο να
εκδηλωθούν σοβαρές αναταράξεις στην αγορά ομολόγων λόγω της κρίσης στη Γιουγκοσλαβία.

Δεν υπάρχει καμία ανησυχία στους ξένους επενδυτές, επισημαίνει ο υποδιοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Ν. Γκαργκάνας

Ο κ. Γκαργκάνας υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει καμιά ανησυχία στους ξένους
επενδυτές, οι οποίοι έχουν προεξοφλήσει την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, γεγονός
το οποίο λειτουργεί σαν προστατευτικό τείχος στην αγορά ομολόγων. «Όλοι
περιμένουν ότι θα συνεχιστεί η σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας προς το
επίπεδο των οικονομιών της ζώνης του ευρώ όσον αφορά τον πληθωρισμό, τις
αποδόσεις των ομολόγων και τα επιτόκια, πράγμα που σημαίνει συνέχιση της
αύξησης των τιμών των ομολόγων που θα τα καταστήσει ελκυστικότερα», δηλώνει ο
υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ».

Όμως, δεν αποκλείει να υπάρξουν συγκυριακές διακυμάνσεις στις αποδόσεις των
ομολόγων, κυρίως λόγω νευρικότητας στο χώρο των εγχώριων επενδυτών αλλά, όπως
λένε το υπουργείο Οικονομικών και η Τράπεζα της Ελλάδος, είναι έτοιμοι να
παρέμβουν με παροχή ρευστότητας στην αγορά για να αναχαιτισθούν οι όποιες
παρενέργειες στην αγορά ομολόγων.

Άμεσο κίνδυνο αντιμετωπίζουν ελληνικές επενδύσεις ύψους 1 δισ. δολαρίων στη
Γιουγκοσλαβία, όπου βεβαίως οι βομβαρδισμοί έχουν αναστείλει κάθε
επιχειρηματική δραστηριότητα.

Σημειώνεται ότι από πλευράς ύψους επενδεδυμένων κεφαλαίων η Ελλάδα κατέχει την
πρώτη θέση στη Γιουγκοσλαβία μεταξύ των ξένων επενδυτών. Οι υπηρεσίες του
υπουργείου Εθνικής Οικονομίας αναφέρουν ότι τα τελευταία χρόνια έχουν
δραστηριοποιηθεί στη συγκεκριμένη χώρα 150 μεικτές ελληνογιουγκοσλαβικές
επιχειρήσεις και 80 αμιγώς ελληνικές. Μεταξύ αυτών είναι οι εξής: ΟΤΕ, ΕΒΓΑ,
ΙΟΝ, ΔΕΛΤΑ, 3Ε, ΙΝΤΡΑΛΟΤ, ΕΛΒΟ, EVROIL, Μαμιδάκης, ΑΣΠΡΟΦΟΣ, Μυτιληναίος,
ΓΕΝΕΡ, ΑΤΕΜΚΕ, ΑΤΤΙΚΑΤ, ΑΛΜΑ, ΑΣΠΙΣ – ΠΡΟΝΟΙΑ.

Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας ανησυχεί όχι μόνο για την τύχη των συμφερόντων
των συγκεκριμένων εταιρειών αλλά και για τις δημοσιονομικές επιπτώσεις που θα
προκαλέσουν ενδεχόμενες ζημιές στις επενδύσεις τους.

Και αυτό, γιατί οι εν λόγω εταιρείες θα προσφύγουν για αποζημιώσεις στον
Οργανισμό Ασφάλισης Εξαγωγικών Πιστώσεων, τον μόνο που καλύπτει τις επενδύσεις
έναντι πολιτικού κινδύνου. Όπως αναφέρεται, αν δεχθεί σωρεία αιτημάτων για
αποζημιώσεις ο ΟΑΕΠ θα αντιμετωπίσει κρίση και η περαιτέρω λειτουργία του θα
καταστεί προβληματική.

Αλλά και το υπουργείο Οικονομικών θα βρεθεί σε δυσχερή θέση, αν οι μικρότερες
επιχειρήσεις, που δεν είναι ασφαλισμένες, ασκήσουν πιέσεις στην κυβέρνηση για αποζημιώσεις.