Ο Σόρος πέφτει από τον θρόνο του

Ο θρύλος του Τζορτζ Σόρος ξεθωριάζει. Αιτίες; Οι μεγάλες ζημιές του στη Ρωσία
και το αμφιβόλου θεωρητικής αξίας βιβλίο του «Η κρίση του Παγκόσμιου καπιταλισμού».

Ο άνθρωπος που το 1992 «τσάκισε» την Τράπεζα της Αγγλίας, πετώντας τη στερλίνα
έξω από τον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, μπορούσε κάποτε να
υπερηφανεύεται ότι είναι ένας από τους ισχυρότερους άνδρες του πλανήτη.

Τη «μαύρη» Τετάρτη για τη στερλίνα, στις 16 Σεπτεμβρίου 1992, η Τράπεζα της
Αγγλίας έβλεπε τα συναλλαγματικά της αποθέματα να εξαφανίζονται. Την ίδια
στιγμή γεννιόταν ο θρύλος του Τζορτζ Σόρος. Ένας θρύλος, που συνοδεύτηκε από
κέρδη ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων.

Καθώς τα χρόνια περνούσαν, ο θρύλος διογκωνόταν. Ο παραμικρός ψίθυρος ότι ο
Σόρος έχει ρίξει την αρπακτική του ματιά σε μια μετοχή ή ένα νόμισμα, ήταν
αρκετός για να τινάξει την τιμή τους στα ύψη. Το αμοιβαίο κεφάλαιο Quantum
Fund, που δημιούργησε, σκορπούσε πλούτο. Όχι μόνο στον ίδιο αλλά και σε αυτούς
που του εμπιστεύονταν τα κεφάλαιά τους. Αν οι παγκόσμιες αγορές ήταν ένα
γιγαντιαίο καζίνο, ο Σόρος ήταν ο κρουπιέρης, που ήξερε σε ποιο νούμερο θα
καθήσει η μπίλια. Όταν ξέσπασε η ασιατική κρίση, πριν από περίπου 18 μήνες, ο
κατά γενική ομολογία «εκπρόσωπος» των κερδοσκοπικών κεφαλαίων μπήκε στο
στόχαστρο. Ο πρωθυπουργός της Μαλαισίας κατηγόρησε τότε τον Σόρος και το
εβραϊκό λόμπι ­ ο Σόρος έχει εβραϊκή καταγωγή ­ ότι προσπαθούν να καταστρέψουν
την οικονομία της μουσουλμανικής χώρας του. Το γεγονός ότι ο γκουρού της Wall
Street έγραψε βαριές απώλειες κατά τη διάρκεια της ασιατικής κρίσης, δεν
εμπόδισε τον Μαλαισιανό πρωθυπουργό να διατυπώσει δημόσια τις κατηγορίες του.

Ο θρύλος ξεθωριάζει

Ξαφνικά, το στέμμα αρχίζει να γλιστρά από το κεφάλι
του Σόρος. Τον Αύγουστο, όταν η κρίση στη Ρωσία ήταν προ των πυλών, το
ενδιαφέρον του μεγαλοχρηματιστή βρισκόταν αλλού. Έγραφε το τελευταίο του
βιβλίο, την «Κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού». Παρά το γεγονός ότι είχε
επενδύσει πολλά στη Ρωσία, έστρεψε εκεί τη ματιά του μόνο όταν τον πλησίασε η
ρωσική κυβέρνηση. Του ζήτησαν δάνειο για να αποτραπεί η κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας.

Διαπίστωσε ότι ένα βασικό συστατικό της συνταγής για τη διάσωσή της ήταν η
υποτίμηση του ρουβλίου. Και αποφάσισε να δημοσιοποιήσει τις σκέψεις του μέσω
μιας επιστολής στους «Financial Times: «Το ρούβλι πρέπει να υποτιμηθεί και η
ευθύνη για τη διακύμανσή του να περάσει σε μια νομισματική επιτροπή».

Ο Σόρος πέτυχε την υποτίμησή που ζητούσε, αλλά σε βαθμό που δεν μπορούσε να
φανταστεί. Το ρούβλι κατέρρευσε και η Ρωσία δήλωσε αδυναμία εξυπηρέτησης του
χρέους της. Οι ξένοι επενδυτές έγραψαν βαριές απώλειες συμπεριλαμβανομένου του
ιδίου, που έχασε περίπου δύο δισεκατομμύρια δολάρια. «Πρόκειται για τη
χειρότερη επένδυση της ζωής μου» παραδεχόταν αργότερα. Ο άνθρωπος που
ταπείνωσε την Τράπεζα της Αγγλίας είχε «αυτοπυροβοληθεί».

Πολλοί πιστεύουν ότι η υποτίμηση του ρωσικού νομίσματος θα γινόταν ούτως ή
άλλως. Τόσο άσχημη ήταν η κατάσταση της ρωσικής οικονομίας. Όπως πολλοί είναι
και αυτοί που πιστεύουν ότι η έξοδος της στερλίνας από το ΜΣΙ, πριν από
περίπου 8 χρόνια, ήταν θέμα χρόνου. Μόνο που το 1992 ο Σόρος το κατάλαβε
νωρίτερα από οποιονδήποτε άλλον. Με το ρούβλι έκανε ένα τεράστιο σφάλμα και η
μαγεία γύρω από το όνομά του χάθηκε.

Το βιβλίο του

Δυστυχώς γι’ αυτόν τα επενδυτικά του προβλήματα
συνέπεσαν με μια δεύτερη προσωπική αποτυχία. Δεν κατάφερε να καταξιωθεί ως
«σωτήρας» του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο τα τελευταία
δυο χρόνια υπέφερε πολλά. Στο βιβλίο του, που εκδόθηκε πρόσφατα υποστηρίζει
ότι ο «δογματισμός» των ελεύθερων αγορών οδήγησε στην αστάθεια του παγκόσμιου
καπιταλιστικού συστήματος. Προτείνει τη δημιουργία ενός διεθνούς πιστωτικού
οργανισμού, ο οποίος θα προλαμβάνει την αποσταθεροποίηση του συστήματος από
ανεξέλεγκτες ροές κεφαλαίων. «Ο κόσμος μας θα ήταν πολύ καλύτερος αν η
κυκλοφορία των κεφαλαίων ήταν περισσότερο ελεγχόμενη». Μπορεί να έχει δίκιο.
Μόνο που αυτά που λέει σημαίνουν ότι οι κερδοσκόποι εκμεταλλεύονται ευκαιρίες
σε μια παγκόσμια αγορά που ακολουθεί κάποιους κανόνες. Όταν οι αγορές
βυθίζονται στην αναρχία, όπως συνέβη στην ανατολική Ασία και τη Ρωσία, όλοι
καίγονται. Ακόμη και οι κερδοσκόποι.

Το βιβλίο, σύμφωνα με τον πρόλογο του εκδότη, είναι φυσική συνέχεια του
«Πλούτου των Εθνών» του Άνταμ Σμιθ, του «Κεφαλαίου» του Μαρξ και της «Γενικής
Θεωρίας της Απασχόλησης, του Τόκου και του Χρήματος» του Κέινς. Ωστόσο, αντί
το βιβλίο να τονώσει τη φήμη του Σόρος, την υπονόμευσε. Όταν πέρυσι έγινε η
επίσημη παρουσίασή του στο London School of Economics, ο Σόρος βρέθηκε
αντιμέτωπος με τον υποδιοικητή της Τράπεζας της Αγγλίας Μέρβιν Κινγκ:
«Χρειαζόμαστε ένα ισχυρό επιχείρημα και όχι μια ακόμη διαπίστωση», τόνισε
σχολιάζοντας το βιβλίο.

«Αφόρητα κοινότοπο»

Σε πρόσφατο τεύχος του αμερικανικού περιοδικού «New
Republic», o νομπελίστας οικονομολόγος Ρόμπερτ Σόλοου χαρακτηρίζει το βιβλίο
του Σόρος «αφόρητα κοινότοπο». Και συνεχίζει: «η πρόταση του Σόρος για
κυβερνητικό έλεγχο της ροής των βραχυπρόθεσμων κερδοσκοπικών κεφαλαίων, με
άνοιγμα των αγορών για μακροπρόθεσμα παραγωγικά κεφάλαια, είναι πρακτικώς ανεφάρμοστη».

Ένας άλλος αναλυτής, ο Ντέιβιντ Λίτμαν ήταν περισσότερο οξύς: «Το βιβλίο
αποκαλύπτει ότι ο συγγραφέας δεν έχει ιστορικές και οικονομικές γνώσεις. Είναι
γεμάτο από ισχυρισμούς που δεν αποδεικνύονται και καταφανείς αντιφάσεις».

Είναι ο Σόρος τόσο μετριόφρων ώστε να παραδεχτεί ότι έγραψε ένα κακό βιβλίο;
Ίσως όχι. Είναι, όμως, πολύ πιο επιτυχημένος και ­ κυρίως ­ πολύ πιο πλούσιος
από αυτούς που τον κριτικάρουν. Είναι ακόμη ο μεγάλος παίκτης; Ναι, αλλά μέχρι
ενός σημείου. Οποιαδήποτε αναδυόμενη οικονομία κεντρίσει την προσοχή του, θα
το λάβει σοβαρά υπόψη της. Με τη Βραζιλία σε κρίση και ολόκληρη τη Λατινική
Αμερική να παραπατάει, η παρουσία του Σόρος είναι σημαντική. Μια τοπική
εφημερίδα τον περιέγραψε σαν τον «νέο ισχυρό άνδρα της περιοχής».

Ισχυρός δεν θεωρήθηκε, πάντως, στο πρόσφατο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, στο
Νταβός. Το φόρουμ κρεμάστηκε από χείλη άλλων για λύσεις που θα περιορίσουν την
παγκόσμια οικονομική κρίση. Ακόμη και στις αγορές, η φήμη του έχει
περιορισθεί. Η «κραυγή» ότι ο Σόρος πουλά το τάδε νόμισμα ή αγοράζει τη δείνα
μετοχή δεν ακούγεται πια στα dealing rooms. Ο «παράγων-Σόρος» δεν επηρεάζει
πλέον στον βαθμό που επηρέαζε στο παρελθόν.

Τα αμοιβαία κεφάλαια

Η μείωση της επιρροής του Σόρος συνδέεται και με τα
προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις ημέρες μας τα αμοιβαία κεφάλαια υψηλού
κινδύνου (hedge funds). Υπολογίζεται, ότι μόνο τον Δεκέμβριο το ενεργητικό
τους μειώθηκε από 4,6 σε 2,1 δισεκατομμύρια δολάρια. Το συνολικό ενεργητικό
των οκτώ αμοιβαίων κεφαλαίων του Σόρος βρίσκεται σήμερα στα 10,5
δισεκατομμύρια δολάρια σε σχέση με τα 13,9 που ήταν πριν από έναν χρόνο.

Ο Σόρος θα ξανακερδίσει τη φήμη του; Θα ξαναγίνει ό άνθρωπος που χειραγωγεί
τις αγορές; Οι παίκτες των χρηματιστηρίων αγαπούν τις θεωρίες συνωμοσίας.
Θέλουν να πιστεύουν ότι μια μικρή ομάδα ανθρώπων μπορεί να κατευθύνει τις
αγορές. Ο Σόρος μάλλον δεν θα είναι ανάμεσά τους στο μέλλον.

Άλλοι υποστηρίζουν ότι ο καρχαρίας χρειάζεται απλώς μια νέα ευκαιρία για να
δείξει τα δόντια του. Πρόσφατα υποστήριξε ότι, εκτός ευρώ, το βρετανικό
νόμισμα θα δυσκολευτεί να διατηρήσει την ισορροπία του. Θα μπορέσει ο Σόρος να
αντισταθεί στον πειρασμό μιας δεύτερης επίθεσης στη στερλίνα;

1930: Γεννιέται στη Βουδαπέστη.

1947: Μεταναστεύει στη Βρετανία.

1949-1952: Φοιτά στο London School of Economics. Κάνει διάφορες
δουλειές. Τραυματίζεται δουλεύοντας ως αχθοφόρος και με την αποζημίωση
πληρώνει το κόστος του τελευταίου έτους των σπουδών του.

1952-1956: Αποτυγχάνει να βρει δουλειά στο City του Λονδίνου. Κάνει
διάφορες δουλειές. Δουλεύει ακόμη και ως πλασιέ.

1956-1959: Μετακομίζει στη Νέα Υόρκη. Εργάζεται ως χρηματιστής στον FM. MAYER.

1959-1963: Οικονομικός αναλυτής της Wertheim & Co.

1963-1973: Αντιπρόεδρος της Arnhold and S Bleichroeder στη Νέα Υόρκη.

1969: Ιδρύει την Quantum Fund.

1973: Ιδρύει τη Soros Funds Managment.

1979: Δημιουργεί τα πρώτα ιδρύματα Soros.

1987: Χάνει 600 εκατ. δολάρια σε κερδοσκοπικές κινήσεις εναντίον του γιεν.

1992: Κερδοσκοπεί εναντίον της στερλίνας και κερδίζει ένα δισ. δολάρια.

1997: Κατηγορείται για επίσπευση της ασιατικής κρίσης.

1998: Σημειώνει μεγάλες ζημίες στη Ρωσία, αφού έχει προηγουμένως
προτείνει την υποτίμηση του ρουβλίου.