Η παραίτηση της Κομισιόν δεν θα φέρει κάθαρση

Βορύ φορτίο πέφτει στους ώμους του νέου προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Καλείται να λειτουργήσει ως «άγγελος της κάθαρσης», για τη διαχείριση των
κοινοτικών κονδυλίων και να αποδείξει ότι η Επιτροπή μπορεί ακόμη να είναι ο
θεματοφύλακας των αρχών της αλληλεγγύης των κρατών

Ο Ρομάνο Πρόντι καλείται να λειτουργήσει ως «άγγελος της κάθαρσης». Τα εμπόδια, όμως, είναι μεγάλα

Για όσους μπαίνουν στον κόπο να διαβάσουν κάθε χρόνο τις εκθέσεις του
Ελεγκτικού Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διαχείριση του κοινοτικού
προϋπολογισμού, αλλά και για όσους απλώς «παροικούν» στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή
εμπλέκονται αμέσως ή εμμέσως σε χρηματοδοτούμενα από την Κοινότητα
προγράμματα, οι αποκαλύψεις της Επιτροπής Ανεξάρτητων Εμπειρογνωμόνων που
προκάλεσαν την παραίτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προ δεκαημέρου δεν
αποτέλεσαν κεραυνό εν αιθρία.. Οι εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όπως αυτή
του 1997, που αποτέλεσε την αφορμή για την τελευταία κρίση, βρίθουν μικρών ή
μεγάλων ατασθαλιών. Ορισμένες από αυτές μπορούν να αποκληθούν και σκάνδαλα,
που μπορεί να οδηγήσουν σε υπόδειξη υπευθύνων, τόσο στον χώρο της Επιτροπής
όσο και στον χώρο των κρατών- μελών…

Για κάποιο λόγο μέχρι πρότινος, τα φώτα της δημοσιότητας συγκεντρώνονταν
κυρίως στις δραστηριότητες των κρατών-μελών. Η Ελληνίδα επίτροπος του
Ελεγκτικού Συνεδρίου κ. Πόπη Νικολάου τον περασμένο Νοέμβριο, παρουσιάζοντας
την έκθεση είχε πει: «Πριν από δύο χρόνια, η Ελλάδα είχε την τιμητική της στον
Τύπο της Ευρώπης, όταν συντονιστής προγράμματος κατέθεσε δικαιολογητικά με
υπογραφές μαθητών και καθηγητών ότι παρακολουθούσαν μαθήματα την 28η
Οκτωβρίου. Φέτος έχει την τιμητική της η Πορτογαλία, όπου οι ελεγκτές
διαπίστωσαν ότι κατεβάλλοντο επιδοτήσεις για εκσυγχρονισμό πλοίων τα οποία
είχαν πριν από καιρό ναυαγήσει». Η ίδια, όμως, αυτή έκθεση, που κατέτασσε την
Ελλάδα στην 7η θέση σε ό,τι αφορά τις σχετικές με τα κονδύλια του Πακέτου
Ντελόρ ΙΙ παρατυπίες και στην πρώτη θέση σε ό,τι αφορά ειδικώς τις εγγυήσεις
του Γεωργικού Ταμείου, ήταν αυτή που επέφερε τις βαρύτερες δυνατές συνέπειες,
όχι στην Ελλάδα ή σε κάποια άλλη χώρα, αλλά στην ίδια την Επιτροπή…

Καταγγελίες

Κι αυτό γιατί αυτή τη φορά κάποιοι, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διάβασαν με
μεγάλη προσοχή τα όσα ανέφερε η έκθεση, αλλά και τα στοιχεία που περιείχαν οι
καταγγελίες προερχόμενες από άλλες πηγές, σχετικά με τη διαχείριση
προγραμμάτων για τις μεσογειακές χώρες μη μέλη, για την ανθρωπιστική βοήθεια,
για την ενίσχυση των χωρών της πρώην Ανατολικής Ευρώπης. Κάποιοι έδωσαν
σημασία αυτή τη φορά στο γεγονός ότι από το 1,2 δισ. ευρώ του προγράμματος για
τον εκσυγχρονισμό της παραγωγής ενέργειας στην Ανατολική Ευρώπη, είχαν
δαπανηθεί ήδη τα 400 εκατ. ευρώ σε μελέτες και ότι το συγκεκριμένο ποσό είχε
προσφέρει ζωή χαρισάμενη σε υποτιθέμενο Σοβιετικό επιστήμονα, του οποίου η
αμοιβή ήταν 20.000 ευρώ μηνιαίως! Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, λοιπόν, αρνήθηκε
να απαλλάξει την Επιτροπή για την ευθύνη διαχείρισης του προϋπολογισμού του
1997, μετέθεσε τη συζήτηση για τις αρχές του 1999 και άνοιξε τους ασκούς του
Αιόλου για τη δημιουργία ενός άνευ προηγουμένου κλίματος σκανδαλολογίας. Και
παρ’ ότι απέρριψε, τον περασμένο Ιανουάριο, με οριακή πλειοψηφία, την πρόταση
μομφής κατά της Επιτροπής, άφησε το θέμα σε εκκρεμότητα, δεσμευόμενο να το
επανεξετάσει υπό το φως των πορισμάτων της Επιτροπής των Εμπειρογνωμόνων…

Χρηματισμοί επιτρόπων

Η έκθεση, όμως, αυτή, σύμφωνα με την εντολή που είχε δοθεί, δεν περιορίσθηκε
στις έμμεσες παρατηρήσεις που περιέχει κατά κανόνα η έκθεση του Ελεγκτικού
Συνεδρίου. Εδώ, οι ευθύνες προσωποποιήθηκαν και παρ’ ότι δεν διαπιστώθηκαν
περιπτώσεις προσωπικού χρηματισμού επιτρόπων, καταφέρθηκε ασφαλώς ένα ισχυρό
πλήγμα στο κύρος υπεύθυνων ανδρών και γυναικών που λειτούργησαν με
ευνοιοκρατικά κριτήρια ή που αρνήθηκαν να διερευνήσουν καταγγελίες για
οικονομικά σκάνδαλα στους τομείς της αρμοδιότητάς τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραιτήθηκε αφού ο ίδιος ο πρόεδρός της αναφέρεται
ονομαστικώς στην έκθεση αυτή, αν και όχι για σοβαρές παρατυπίες. Ήταν μια
εξέλιξη την οποία δεν περίμεναν ίσως ούτε οι ίδιοι οι ευρωβουλευτές που πίεσαν
προς αυτή την κατεύθυνση, υπολογίζοντας περισσότερο στην παραίτηση μεμονωμένων
επιτρόπων, παρά στη δημιουργία μιας γενικής κρίσης. Εκ των υστέρων, βεβαίως,
θα πουν πολλοί από τους ευρωβουλευτές αυτούς ότι το Σώμα των άμεσα εκλεγμένων
αντιπροσώπων των ευρωπαϊκών λαών δικαιώθηκε, αφού πέτυχε να αρθεί στο ύψος των
περιστάσεων και να σπάσει το απόστημα, έστω κι αν αυτό είχε ως συνέπεια τη
δημιουργία μιας γενικευμένης κρίσης. Η κρίση θα φέρει, υποτίθεται, την κάθαρση
και έτσι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έχει επιτελέσει το καθήκον του. Στην
πραγματικότητα, όμως, υπάρχουν πολλοί, ακόμη και στους κόλπους του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου, που αμφιβάλλουν για το αν η συγκεκριμένη κρίση θα οδηγήσει σ’
αυτή την κατεύθυνση. Αντίθετα, εκφράζουν φόβους ότι η ταπείνωση την οποία
υπέστη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει ως αποτέλεσμα να αφαιρεθούν εξουσίες απ’
αυτήν και να μεταφερθούν σε διακυβερνητικού χαρακτήρα όργανα, στα οποία τον
απόλυτο έλεγχο θα έχουν λίγα μόνο και ισχυρά κράτη-μέλη. Στο πλαίσιο αυτό, το
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κάθε άλλο παρά κερδισμένο θα είναι.

Πολύ περισσότερο, δεν θα είναι κερδισμένα τα μικρά κράτη-μέλη, τα οποία
προσβλέπουν πάντα στην Επιτροπή για την υποστήριξη των συμφερόντων τους, αφού
σ’ αυτήν εκφράζεται κατ’ εξοχήν ο όποιος «ομοσπονδιακός» χαρακτήρας της
Ένωσης. Θα ήταν λάθος, βεβαίως, να υποστηρίξει κανείς ότι το καθεστώς που
επικρατούσε στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν έπρεπε να αλλάξει.

Το καθεστώς

Ήταν ένα καθεστώς, στο πλαίσιο του οποίου οι επίτροποι, «σαν μικροί πασάδες»,
όπως ανέφερε χαρακτηριστικά πηγή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, παρείχαν
εξουσίες σ’ έναν στενό κύκλο ανθρώπων γύρω τους και επέβαλαν αποφάσεις, τις
οποίες κανένας δεν έμπαινε στον κόπο να ελέγξει ως προς τη νομιμότητά τους. Ως
εκπρόσωποι των κρατών τους, οι επίτροποι βρίσκονταν περίπου στο απυρόβλητο,
ακόμη και από τον ίδιο τον πρόεδρό τους, στο πλαίσιο μιας σιωπηρής συμφωνίας
αμοιβαίας ανοχής…

Το ερώτημα, όμως, είναι αν η κρίση που ξέσπασε θα αλλάξει το καθεστώς αυτό. Οι
γνωρίζοντες τα κοινοτικά πράγματα εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες. Μπορεί,
βεβαίως, να υπάρξει μια μεγαλύτερη εγρήγορση των νέων επιτρόπων που
ετοιμάζονται να αναλάβουν τώρα τα καθήκοντά τους, σε θέματα χρηστής
διαχείρισης. Όμως, θα ήταν ουτοπία να πίστευε κανείς ότι θα ήταν δυνατόν να
ελεγχθούν αποτελεσματικά τα εκατοντάδες εν εξελίξει προγράμματα, γύρω από τα
οποία έχουν στηθεί μηχανισμοί πολλαπλών συμφερόντων.

Το ίδιο το Ελεγκτικό Συνέδριο, επισημαίνεται, δεν μπορεί να ελέγξει παρά μόνο
το 1/20 περίπου των δαπανών του προϋπολογισμού. Μια ενδεχόμενη προσπάθεια
πλήρους και αποτελεσματικού ελέγχου θα είχε νόημα μόνο αν τα κράτη-μέλη ήταν
διατεθειμένα να αποδεχθούν μια εξαιρετικά αργή πρόοδο, αν όχι στασιμότητα,
στην εξέλιξη των εν λόγω προγραμμάτων.

Σε επίπεδο ουσίας, επομένως, λίγα πράγματα μπορεί να περιμένει κανείς στο
άμεσο μέλλον, τουλάχιστον. Σε επίπεδο εντυπώσεων, όμως, υποστηρίζεται ότι η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να διασώσει το γόητρό της και να επανέλθει
αναβαθμισμένη στο προσκήνιο των εξελίξεων, αν ο νέος πρόεδρός της Ρομάνο
Πρόντι αποφασίσει να παίξει τον ρόλο του ισχυρού ανδρός, όπως ήταν ο κ. Ζακ
Ντελόρ.

Από την έκθεση Ελεγκτικού Συνεδρίου:

* Η Αγγλία ζημίωσε την Κοινότητα με 400 εκατ. ECU εισάγοντας από τη Νέα
Ζηλανδία βούτυρο υπό το καθεστώς μειωμένων δασμών, χωρίς να συντρέχουν οι
προϋποθέσεις ένταξης στο καθεστώς αυτό. Ορισμένες, ποσότητες από το βούτυρο
αυτό επανεξήχθησαν ως κοινοτικό προϊόν.

* Στην Ιταλία εντοπίσθηκαν ελαιοπαραγωγοί που πήραν επιδότηση για ποσότητες
ελαιολάδου 20% υψηλότερες από τις κανονικές. Το ίδιο έγινε στην Ελλάδα.

* Οι δράσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πληροφόρηση και την επικοινωνία
στα κράτη-μέλη χαρακτηρίζονται από ασαφείς στόχους, με αποτέλεσμα να
χρηματοδοτούνται προγράμματα που δεν έχουν σχέση με την πολιτική της πληροφόρησης.

Από την έκθεση της Επιτροπής Σοφών

* Η Γαλλίδα επίτροπος κ. Κρεσόν προσέλαβε προσωπικό της φίλο σε μία θέση (στον
τομέα της έρευνας), για την οποία δεν είχε τα κατάλληλα προσόντα, ούτε και
προσέφερε τελικώς κανένα έργο. Αμείφθηκε, όμως, με 5,5 εκατ. βελγικά φράγκα.

* Ο Πορτογάλος επίτροπος κ. Πινέιρο προσέλαβε τον γαμπρό του για μία θέση στο
γραφείο του, παρά το γεγονός ότι αυτός είχε τουλάχιστον τα τυπικά προσόντα για
τη θέση.

* Ο Ισπανός επίτροπος κ. Μ. Μαρίν άφησε να περάσουν 20 ολόκληροι μήνες, πριν
αντιδράσει στις καταγγελίες του Ελεγκτικού Συνεδρίου για ατασθαλίες στο
πρόγραμμα MED . Επίσης, ανέχθηκε τη στελέχωση του προγράμματος ECHO με
προσωπικό που προσελήφθη αντικανονικά.

* Ο πρόεδρος της Επιτροπής κ. Ζακ Σαντέρ αδιαφόρησε για τον τρόπο λειτουργίας
του Γραφείου Ασφαλείας.