ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ 2004 ανησυχίες

Έχουν περάσει κιόλας 14 μήνες από την ημέρα που ανέλαβε επισήμως τα καθήκοντά
της η Οργανωτική Επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων. Την ίδια περίοδο, οι
οικολογικές οργανώσεις έθεταν τα δικά τους ερωτηματικά.

Σε ημερίδα που οργανώθηκε στο Ζάππειο από το ΔΙΠΕ (Ιανουάριος του ’98)
κυρίαρχη ήταν η άποψη πως οι Ολυμπιακοί Αγώνες θα μπορούσαν να γίνουν το
εφαλτήριο για έργα αναβάθμιση της ζωής της πόλης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν
την ευκαιρία για αναπλάσεις υποβαθμισμένων περιοχών που θα φιλοξενούσαν
Ολυμπιακά αθλήματα και κτίρια, θα μπορούσαν να συμβάλουν στην προώθηση φιλικών
προς το περιβάλλον τεχνολογιών και προϊόντων.

Σήμερα, μετά τις διαρροές στον Τύπο για οικονομική δυσπραγία στα ταμεία της
Οργανωτικής Επιτροπής και υπό το κράτος μιας πίεσης για την «εντός των
προθεσμιών εκτέλεση των έργων», η προοπτική αυτή όλο και απομακρύνεται. Η
περιβαλλοντική διάσταση δεν φαίνεται να απασχολεί τα χείλη των επισήμων, ενώ η
Οργανωτική Επιτροπή, υπό το πρόσχημα της έλλειψης κρατικής και κυβερνητικής
συμπαράστασης, αναβάλλει τις κρίσιμες αποφάσεις και παραπέμπει τα πάντα στη
διαρκώς αναγγελλόμενη αλλά βραδύτατα υλοποιούμενη συμπλήρωση του
οργανογράμματος των υπηρεσιών και των υπαλλήλων που θα τις στελεχώσουν. Οι
αποσπασματικές κινήσεις των συναρμόδιων υπουργείων και ο περιθωριακός εισέτι
ρόλος του Οργανισμού Αθήνας συμπληρώνουν την εικόνα. Από την άλλη μεριά, οι
όποιες κινήσεις γίνονται σε καθεστώς αδιαφάνειας και ο δημόσιος διάλογος
παραμένει γράμμα κενόν περιεχομένου. Υπάρχουν άραγε τα περιθώρια για αλλαγή
του σκηνικού και τήρηση των όσων ­ επισήμως άλλωστε ­ έχει υποσχεθεί το
ελληνικό κράτος στη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή; Οι προσεχείς μήνες θα είναι
καθοριστικοί ως προς το σημείο αυτό, μια και τα περιθώρια εξαντλούνται. Τα
έργα όπου να είναι προκηρύσσονται, ενώ τόσο οι χωροθετήσεις όσο και οι
περιβαλλοντικές προδιαγραφές των κατασκευών δεν φαίνεται να παίρνουν υπ’ όψιν
τους τις εναλλακτικές προτάσεις. Ακόμα χειρότερα: υπάρχει κίνδυνος τα έργα να
προχωρήσουν πριν από τη σύνταξη προδιαγραφών και η περιβαλλοντική συνιστώσα να
συρρικνωθεί στις τυπικές διαδικασίες των «Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων».
Κάτι που, απ’ ό,τι ξέρουμε, όχι μόνο δεν διασφαλίζει την ποιότητα των έργων
και των παρεμβάσεων, αλλά κυρίως αγνοεί και εξοστρακίζει τη μοναδική ευκαιρία
να γίνουν οι Αγώνες το θέατρο εφαρμογών των οποίων ο καινοτομικός χαρακτήρας
θα άλλαζε τα δεδομένα στον τομέα του αστικού σχεδιασμού και της οικολογικής διαχείρισης.

Εξάλλου δεν μας λείπουν τα παραδείγματα. Η διεθνής εμπειρία των τελευταίων
χρόνων προσφέρεται προς μίμησιν ή προς αποφυγήν. Σε πολλές περιπτώσεις το
περιβάλλον θυσιάστηκε στον βωμό του ρεαλισμού. Όπου όμως υπήρξε τόλμη,
πρωτοβουλίες και έγκαιρη οργάνωση τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά. Το Σίδνεϋ,
για παράδειγμα, από το 1995 είχε κιόλας έτοιμο ένα σχέδιο και μια στρατηγική
για την «Πράσινη Ολυμπιάδα». Συνέλαβε και έστησε καινούργιες δομές, εξασφάλισε
τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των περιβαλλοντικών οργανώσεων,
συγκρότησε επιτροπές ειδικών για την παραγωγή μελετών και προγραμμάτων
οικολογικής παρέμβασης στα πλαίσια μιας ολοκληρωμένης αντίληψης για το αστικό περιβάλλον.

Η έμφαση δεν ήταν τόσο στον περιορισμό των επιπτώσεων όσο στη μέριμνα για τη
μακροπρόθεσμη χρησιμότητα των έργων, στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή της.
Οι περιβαλλοντικές αρχές και οι κατευθυντήριες οδηγίες που τέθηκαν ήδη στη
φάση του σχεδιασμού, αποτελούν πλέον τη βίβλο για την άσκηση περιβαλλοντικής
πολιτικής που ξεπερνάει τον χρονικό ορίζοντα και το πλαίσιο των Αγώνων.

Παίρνουν διαστάσεις μιας εθνικής στρατηγικής σε τομείς τόσο κρίσιμους όσο
είναι οι μεταφορές, η ενέργεια, η διαχείριση των απορριμμάτων, η διασφάλιση
της ποιότητας των υδατικών συστημάτων, η διατήρηση της βιολογικής
ποικιλότητας, η βελτίωση του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος, η μείωση του
θορύβου, ο ποιοτικός έλεγχος και η περιβαλλοντική διαχείριση, η προστασία των
στοιχείων της πολιτιστικής ταυτότητας και η διεύρυνση της αγοράς των
οικολογικών προϊόντων.

Να υποθέσουμε πως στην Ελλάδα χάνουμε για άλλη μια φορά το τρένο;