Άλυτος γρίφος για τον Σρέντερ

Για τους σοσιαλιστές και τους οικολόγους σε όλον τον κόσμο, που ονειρεύονταν
να σταθούν εμπόδιο στην αμερικανική ηγεμονία του καπιταλισμού των ελεύθερων
αγορών, το όνειρο έχει πια τελειώσει.

Δεν τελείωσε με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου ούτε με την κατάρρευση της
ΕΣΣΔ. Το τέλος του ήρθε μόλις την περασμένη Πέμπτη, με την ξαφνική παραίτηση
του Γερμανού υπουργού Οικονομικών Όσκαρ Λαφοντέν.

Χωρίς αυτόν, η προσπάθεια για τη δημιουργία ενός νέου οικονομικού μοντέλου,
που θα προσέφερε στην Ευρώπη τα πλεονεκτήματα του παγκόσμιου καπιταλισμού
χωρίς τις κοινωνικές αναταραχές και ανισότητες, θεωρείται βέβαιο ότι θα καταρρεύσει.

Μεγάλη συμμαχία

Ο Γερμανός καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ ποτέ δεν ένιωθε άνετα με τις
αριστερές απόψεις τύπου Λαφοντέν και Ζοσπέν. Πριν από τις γερμανικές εκλογές
είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα προτιμούσε να σχηματίσει μια «μεγάλη συμμαχία»
με τους χριστιανοδημοκράτες παρά να συγκροτήσει μια αντικαπιταλιστική
κυβέρνηση με τους Πράσινους. Τώρα, απαλλαγμένος από κάθε υποχρέωση προς την
αριστερά του κόμματός του, ο Σρέντερ αναμένεται να επιστρέψει σε μια
παραδοσιακή φιλική προς τους επιχειρηματίες πολιτική που θα είναι δυσδιάκριτη
από την πολιτική που ακολουθούσε κάποτε ο Χέλμουτ Κολ. Η προσπάθεια του
Σρέντερ να παρουσιάσει ένα φορολογικό σύστημα πιο αποδεκτό από τους
επιχειρηματίες και τους επενδυτές αναμένεται να αποδειχθεί πιο επιτυχημένη από
ανάλογες προσπάθειες του Κολ, αφού αυτός δεν θα έχει κοινοβουλευτικές οχλήσεις
από την αριστερά.

Οι τρεις απαντήσεις

Τότε γιατί εκφράζεται τόσος σκεπτικισμός για το αν οι οικονομικές συνθήκες στη
Γερμανία θα μπορέσουν να προσεγγίσουν το αγγλοσαξονικό καπιταλιστικό μοντέλο;
Υπάρχουν τρεις δυνατές απαντήσεις.

* Η πρώτη είναι ότι ακόμη και ο γερμανικός επιχειρηματικός κόσμος ανησυχεί
βαθιά για τις «υπερβολές» της αγγλοσαξονικής οικονομίας της ελεύθερης αγοράς.
Οι μεγάλες γερμανικές επιχειρήσεις έχουν ιδιαίτερο συμφέρον να διατηρήσουν το
νομικό πλαίσιο, τις επιδοτήσεις και τις φοροαπαλλαγές που τις προστατεύουν από
τον ανταγωνισμό χαμηλού κόστους. Όμως, τελικά αναμένεται να υπερισχύσουν οι
πιέσεις που δέχονται από τον υπόλοιπο επιχειρηματικό κόσμο για την
απελευθέρωση της αγοράς.

* Η δεύτερη απάντηση για τον σκεπτικισμό που εκφράζεται σχετικά με ενδεχόμενη
στροφή 180 μοιρών της γερμανικής οικονομικής πολιτικής είναι ότι η φορολογική
μεταρρύθμιση και η άρση της περιοριστικής νομοθεσίας είναι μια επώδυνη και
αβέβαιη διαδικασία. Ακόμη και αν τηρηθεί αυτή η πολιτική με τον ζήλο μιας
Θάτσερ ή ενός Ρήγκαν, δεν πρόκειται να αποδώσει θετικά αποτελέσματα ­
υψηλότερη ανάπτυξη και χαμηλότερη ανεργία ­ πριν περάσει μια δεκαπενταετία. Ο
Σρέντερ δεν πρόκειται να γίνει ο εκλεκτός του επιχειρηματικού κόσμου, όπως ο
Μπλερ. Θα έχει να αντιμετωπίσει απεργίες, θα πρέπει να μειώσει μισθούς, να
σπάσει μονοπώλια, να περιορίσει δημόσιες δαπάνες, να αναδιανείμει τα
φορολογικά βάρη από τις επιχειρήσεις στο εισόδημα και την κατανάλωση.

* Αυτό οδηγεί στο τρίτο μεγάλο ερώτημα για το κατά πόσον είναι εφικτή μια
γερμανική στροφή: ποιες θα είναι οι επιπτώσεις της στην μακροοικονομική
πολιτική; Σήμερα, το σοβαρότερο πρόβλημα της γερμανικής οικονομίας δεν είναι η
περιοριστική νομοθεσία, ο ανταγωνισμός ή η φορολογία. Το μακροοικονομικό της
πρόβλημα είναι, όπως φαίνεται και στο γράφημα, ότι το γερμανικό εργατικό
κόστος είναι κατά 50% υψηλότερο από το αμερικανικό και το γαλλικό και σχεδόν
διπλάσιο από το βρετανικό (παρά την υπερτιμημένη στερλίνα). Η Γερμανία δεν
μπορεί να κρατήσει πια τις αγορές της. Στον εξαγωγικό τομέα υπολείπεται κατά
πολύ της Αμερικής και των άλλων ευρωπαϊκών χωρών στα 11 από τα 13 τελευταία
χρόνια (Βλ. μεσαίο γράφημα).

Υποτίμηση μάρκου;

Από μακροοικονομική άποψη, όλα αυτά συγκλίνουν σε ένα απλό και ξεκάθαρο
συμπέρασμα. Η Γερμανία χρειάζεται οπωσδήποτε μια υποτίμηση του νομίσματος για
να εναρμονίσει το κόστος της με αυτό των ανταγωνιστικών της χωρών. Όμως, εδώ
ακριβώς βρίσκεται ο πραγματικός οικονομικός γρίφος για τη Γερμανία. Με την
ένταξη στο ευρώ δεν έχει πια τη δυνατότητα να υποτιμήσει το μάρκο έναντι της
Γαλλίας, της Ιταλίας και των υπολοίπων ευρωπαϊκών χωρών. Αυτό αφήνει τη
Γερμανία με δύο επιλογές:

* Να πείσει ολόκληρη την Ευρώπη να υποτιμήσει το ευρώ έναντι του δολαρίου, του
γιεν και της στερλίνας, ή

* Να προσανατολίσει τη βιομηχανία της περισσότερο στην εγχώρια ζήτηση και
λιγότερο στις εξαγωγές για μελλοντική ανάπτυξη. Ο Χερ Λαφοντέν είχε αντιληφθεί
αυτόν τον γρίφο και αυτό είναι προς τιμήν του. Γι’ αυτό πίεζε τόσο πολύ για
επεκτατική νομισματική πολιτική από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Το πιο σημαντικό θέμα για τη Γερμανία και την Ευρώπη είναι αν η ΕΚΤ θα κινηθεί
προς αυτή την κατεύθυνση τώρα πια που ο Λαφοντέν έχει φύγει. Αν το κάνει, η
γερμανική στροφή μπορεί να αποδειχτεί πολύ επιτυχής. Διαφορετικά, η Γερμανία
και ολόκληρη η Ευρώπη θα καταδικαστούν σε μία περίοδο οικονομικής και
κοινωνικής εξάρθρωσης που θα πείσει ακόμη περισσότερους Γερμανούς ότι όταν ο
Λαφοντέν προειδοποιούσε για τις ελεύθερες αγορές και τον καπιταλισμό είχε δίκιο.