Χάνουν τη μάχη οι μικρές επιχειρήσεις

Από το 1991 έως το 1997 έκλεισαν 395.982 μικρές επιχειρήσεις, ενώ το μερίδιο
των μεγάλων εταιρειών στην ελληνική αγορά αυξήθηκε. Τα στοιχεία, που
επεξεργάστηκε το οικονομικό γραφείο του Πρωθυπουργού, αποκαλύπτουν μεγάλες και
σημαντικές αλλαγές στον επιχειρηματικό χώρο.

Αισθάνομαι ότι κάθε χρόνος που περνά, λιγοστεύει το οξυγόνο της αγοράς για τις
μικροεπιχειρήσεις όπως η δική μου». Με αυτόν τον τρόπο περιέγραψε ένας μικρός
έμπορος πως βιώνει την κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στην αγορά
σήμερα. Ωστόσο, ειδική μελέτη δείχνει ότι η κατάσταση στην αγορά είναι πιο
σύνθετη και έχει πολλές πτυχές, καθώς υπάρχει κινητικότητα που λειτουργεί προς
πολλές κατεθύνσεις η οποία έχει καταγραφεί και επίσημα στα στοιχεία ειδικής
μελέτης του οικονομικού γραφείου του Πρωθυπουργού.

Τα στοιχεία της μελέτης είναι αποκαλυπτικά, καθώς αναδεικνύουν τη νέα τάση που
έχει διαμορφωθεί στην ελληνική αγορά:

* Πρώτον, ο αριθμός των νέων επιχειρήσεων (Ανώνυμες Εταιρείες και Εταιρείες
Περιορισμένης Ευθύνης) αυξάνεται με υπερδιπλάσιο ρυθμό, σε σύγκριση με τον
αντίστοιχο των μικρών επιχειρήσεων (Ομόρρυθμες, Ετερόρρυθμες και Ατομικές).
Στην οκταετία 1990-1997, ο αριθμός των μεγάλων επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 51%,
ενώ των μικρών κατά 23%.

* Δεύτερον, στην επταετία 1991-1997 έκλεισαν 395.982 μικρές επιχειρήσεις και
μόλις 5.705 μεγάλες. Αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι από το 1993 και μετά
κλείνουν κάθε χρόνο κατά μέσον όρο 61.000 μικρές επιχειρήσεις, ενώ μόλις 896
μεγάλες. Τρίτον, στο διάστημα 1991-1997 άρχισαν να λειτουργούν 650.004
επιχειρήσεις. «Στην ελληνική αγορά έχουν αρχίσει, τα τελευταία χρόνια, να
καταγράφονται αλλαγές θεσμικού χαρακτήρα, σε κεντρικά, χαρακτηριστικά των
επιμέρους αγορών.

Για παράδειγμα, η δημιουργία περιφερειακών αγορών στην Αττική έχει επηρεάσει
την εμπορική δραστηριότητα του κέντρου της Αθήνας, ενώ έχει δημιουργήσει
ευκαιρίες ανάπτυξης στις νέες αγορές που δημιουργήθηκαν. Το θετικό, που
προκύπτει από τα στοιχεία της έρευνας, είναι ότι ο συνολικός αριθμός των εν
ενεργεία επιχειρήσεων έχει αυξηθεί από 1.030.633, που ήταν το 1990, σε
1.281.949 το 1997», λέει χαρακτηριστικά στην «Οικονομία» ο διευθυντής του
οικονομικού γραφείου του Πρωθυπουργού, καθηγητής κ. Τάσος Γιαννίτσης, ο οποίος
παράλληλα επισημαίνει ότι από το 1996 καταγράφεται στα επίσημα στοιχεία του
υπουργείου Οικονομικών «μείωση του αριθμού των επιχειρήσεων (μικρών και
μεγάλων) που αναστέλλουν τη λειτουργία τους».

Τα αντικειμενικά κριτήρια

Πάντως, το σίγουρο είναι ότι στη δεκαετία του ’90 ξεκίνησε μια διαδικασία
δραστικών αλλαγών στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Για παράδειγμα, η
εφαρμογή των αντικειμενικών κριτηρίων στις μικρές επιχειρήσεις αύξησε σε
πολλές από αυτές το ύψος του λεγόμενου φορολογικού κόστους.

Αυτό είχε διπλό αποτέλεσμα: μικρές επιχειρήσεις που αντιμετώπιζαν οικονομικά
προβλήματα ή διατηρούνταν απλώς κατ’ όνομα αναγκάσθηκαν να αναστείλουν τη
λειτουργία τους, ενώ πολλές που είχαν ανθηρά οικονομικά μεγέθη άλλαξαν τη
νομική μορφή τους, από προσωπική σε Α.Ε. ή ΕΠΕ, για να αποφύγουν τα
αντικειμενικά κριτήρια και να εξασφαλίσουν ένα πιο οργανωμένο και σταθερό
φορολογικό καθεστώς. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το 1994 και το 1995
ανέστειλαν τη λειτουργία τους 135.653 μικρές επιχειρήσεις, δηλαδή το 34% του
συνόλου των επιχειρήσεων που έκλεισαν μέσα σε πέντε χρόνια.

Το κόστος δανεισμού

Ένα ακόμη στοιχείο που επηρέασε την οικονομική δραστηριότητα των μικρών
επιχειρήσεων ήταν το υψηλό κόστος δανεισμού και οι δυσκολίες πρόσβασης σε πιο
φθηνές μορφές δανείων. Για παράδειγμα, το 1992, ο δανεισμός των επιχειρήσεων
σε συνάλλαγμα ήταν 387 δισ. δραχμές και σε δραχμές 2,4 τρισ.. Τη χρονιά αυτή
το κόστος χρηματοδότησης σε δραχμές ήταν 28,7%, ενώ σε ξένο νόμισμα ήταν
σημαντικά χαμηλότερο. Το 1997, ο δανεισμός σε δραχμές ήταν 4 τρισ. και σε
συνάλλαγμα 2,6 τρισ. δραχμές και το κόστος χρηματοδότησης στα δραχμικά δάνεια
ήταν 19% περίπου, ενώ στο συνάλλαγμα (συμπεριλαμβανομένης της διολίσθησης)
κάτω από 10%. Ας σημειωθεί ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν πολύ πιο εύκολη
πρόσβαση στον εξωτερικό δανεισμό απ’ ευθείας, γεγονός που σημαίνει ότι
εξοικονομούσαν την περίοδο αυτή, εκτός των άλλων, τη 1,2 ποσοστιαία μονάδα
(από την εισφορά του Ν. 128), κάτι που δεν ισχύει για τις μικρές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, η πρόσβαση των μικρών επιχειρήσεων στην τεχνογνωσία αλλά και στις
νέες τεχνικές παραγωγής και πώλησης είναι περιορισμένη, σε σχέση με τις
μεγάλες επιχειρήσεις. Πάντως, ο καθηγητής κ. Γιαννίτσης επισημαίνει ότι η
νομική μορφή μίας εταιρείας δεν προσδιορίζει κατ’ ανάγκη και το μέγεθός της.

«Μεγαλώνει η πίτα»

Ο κ. Γιαννίτσης, σχολιάζοντας τα οικονομικά δεδομένα για την κινητικότητα των
επιχειρήσεων, επισημαίνει ότι «η έναρξη και η θνησιμότητα των επιχειρήσεων
είναι ένα μόνιμο στοιχείο της οικονομίας. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι κάποια
επιχείρηση δίνει τη θέση της σε κάποια άλλη, που μπορεί να είναι ακόμη και του
ίδιου επιχειρηματία αλλά να λειτουργεί σε άλλο χώρο με πιο ανταγωνιστικά
κριτήρια». Και καταλήγει λέγοντας ότι: «Η πίτα της αγοράς έχει αρχίσει να
μεγαλώνει, γεγονός που προκύπτει και από τα στοιχεία της βιομηχανικής
παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργούνται καινούργιες ευκαιρίες σ’ ένα
ανταγωνιστικό πλαίσιο που μακροπρόθεσμα συνεπάγεται μεγαλύτερο αριθμό
παικτών». Πάντως, από την άλλη πλευρά, ο διευθυντής του οικονομικού γραφείου
του Πρωθυπουργού δεν υποβαθμίζει τις επιπτώσεις από την ένταση του
ανταγωνισμού, κυρίως στο εμπόριο. «Οι καινούργιες αγορές που έχουν
δημιουργηθεί εκτός του κέντρου της πρωτεύουσας χαρακτηρίζονται από την είσοδο
ενός υπερβολικού αριθμού μικρών οικονομικών μονάδων που δραστηριοποιούνται στο
ίδιο αντικείμενο. Αυτό έχει αποτέλεσμα να οξύνεται ο ανταγωνισμός, σε μία
αγορά που από το ίδιο το μέγεθος της δεν μπορεί να στηρ’ιζει τόσο μεγάλο
αριθμό επιχειρήσεων. Αποτέλεσμα, ο ανταγωνισμός οφελεί τον καταναλωτή αλλά
οδηγεί και σε έξοδο των μονάδων που δεν είναι βιώσιμες στον ανταγωνισμό αυτό.