ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εν όψει Συνεδρίου

«Κατά τη διάρκεια της επώασης το φίδι είναι τυφλό». Αυτή η «νατουραλιστική»
εικόνα ανταποκρίνεται κατά πολύ στην πραγματικότητα της ιδεολογικής εξέλιξης
του ΠΑΣΟΚ: το ΠΑΣΟΚ «έστησε» τις γέφυρες με τη νεοφιλελεύθερη προσέγγιση και
με τη νέα διεθνή τάξη πραγμάτων πολύ πριν από την πρωθυπουργοποίηση του Κ.
Σημίτη και, συχνά, χωρίς τον Κ. Σημίτη.

Αναμφίβολα, η «εποχή Σημίτη» σηματοδοτεί μία στροφή στην ιδεολογική,
προγραμματική αλλά και στην οργανωτική παράδοση του ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, το εύρος
της «στροφής» είναι εμφανώς μικρότερο από όσο πολλοί πιστεύουν ή αρέσκονται να
διακηρύσσουν. Οι οπαδοί του «νέου» και οι οπαδοί του «παλαιού» ΠΑΣΟΚ
αντιπαρατέθηκαν ήδη από το προηγούμενο συνέδριο ­ και αντιπαρατίθενται και
σήμερα ­ στο εσωτερικό ενός κόμματος που είχε εισέλθει προ πολλού σε
διαδικασία βαθιάς αλλαγής. Πράγματι, οι μεγάλες «εκπτώσεις» στην «πατριωτική»
πολιτική του ΠΑΣΟΚ δεν έλαβαν χώρα επί ηγεσίας Σημίτη, αλλά επί ηγεσίας
Παπανδρέου. Η κυβέρνηση Παπανδρέου υιοθέτησε την πολιτική της Ν.Δ. στα μεγάλα
θέματα εξωτερικής πολιτικής (ΕΟΚ, ΝΑΤΟ, βάσεις) και όχι η διακυβέρνηση του
«ενδοτικού» Σημίτη.

Επίσης, οι κυβερνήσεις Παπανδρέου (1993-95) ακολούθησαν πολιτικές
ανταγωνιστικής λιτότητας με σκοπό την πλήρωση των κριτηρίων του Μάαστριχτ.
Επιπλέον, πιο πρόσφατα, ηγετικές φυσιογνωμίες του «πατριωτικού» ΠΑΣΟΚ
(Αρσένης, Τσοχατζόπουλος) συνυπέγραψαν, ως υπουργοί Εθνικής Αμύνης, τις
«εθνικές υποχωρήσεις» στα Ίμια ή στο θέμα των S-300. Η συμφιλίωση συνεπώς του
ΠΑΣΟΚ με την λογική της φιλελεύθερης «Αοράτου Χειρός» και η εγκατάλειψη των
υψηλών «πατριωτικών – αντιιμπεριαλιστικών» τόνων (με την εξαίρεση του
Μακεδονικού) συντελέσθηκαν πριν από τον Σημίτη και χωρίς τον Σημίτη.

Το νέο που έφερε η ηγεσία Σημίτη συνίσταται στην ανοικτή, ρητή, συστηματική
και προπάντων επιθετική διαχείριση και προβολή της διαμορφούμενης νέας
ταυτότητας του ΠΑΣΟΚ. Αυτό που ήταν τακτικισμός, αντιφατική «συγκατοίκηση
ιδεών», κατασκευή εύθραυστη και διφορούμενη, στράτευση χλιαρή και αβέβαιη,
μετατράπηκε σε επιθετική θέση και πρόθεση, σε συμβολική «ρήξη» με το παρελθόν,
σε μήνυμα «αναγέννησης». Ο «εκσυγχρονισμός» της ηγετικής ομάδας Σημίτη
επέτρεψε στο ΠΑΣΟΚ να εισέλθει από τη «Μεγάλη Πύλη» στον κόσμο του ήπιου
νεο-φιλελευθερισμού, του ευρωπαϊκού πραγματισμού και των χαμηλών τόνων στην
εξωτερική πολιτική, κόσμο προς τον οποίο έτσι και αλλιώς πορευόταν.

Γιατί όμως η ηγεσία Σημίτη αμφισβητείται την στιγμή που φαίνεται να
επιτυγχάνει τον κεντρικό προγραμματικό της στόχο ­ ένταξη στην ΟΝΕ ­ που είναι
και ο κοινός στόχος όλων των τάσεων του ΠΑΣΟΚ; Γιατί, απλούστατα, η υλοποίηση
ενός προγραμματικού στόχου δεν αποτελεί το μείζον κριτήριο επιτυχίας. Τα
σημερινά «α-προγραμματικά» σοσιαλιστικά κόμματα είναι κόμματα κατ’ εξοχήν
προσανατολισμένα προς την εξουσία. Η νίκη στις εκλογές ­ ή η προσδοκία νίκης ­
συνιστά τον υψηλό ιδεολογικό τους ορίζοντα αλλά και το κρίσιμο κριτήριο
αξιολόγησης της ηγεσίας τους. Στη βάση αυτού του κριτηρίου επεβλήθη ο Κ.
Σημίτης στο προηγούμενο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, στη βάση του ιδίου κριτηρίου
απαξιώνεται σήμερα.

Η κρίση φερεγγυότητας του ΠΑΣΟΚ αποδεικνύει ότι μία πολιτική δεν αποτιμάται
μόνο από την εξέλιξη των οικονομικών δεικτών. Η τραγική κατάληξη της υπόθεσης
Οτζαλάν επανέφερε με τραυματικό τρόπο στο προσκήνιο και τον ερασιτεχνισμό
συγκεκριμένων επιλογών πολιτικής και τη δραματική εκτελεστική ανικανότητα των
κρατικών μηχανισμών. Αυτός ο ερασιτεχνισμός και αυτή η ανικανότητα πλήττουν
καίρια μία κεντρική όψη της εκσυγχρονιστικής πολιτικής Σημίτη: την
τεχνοκρατική και διαχειριστική της επάρκεια. Η εκσυγχρονιστική «υπόσχεση»
υπήρξε πριν απ’ όλα ­ και ήταν πάντα ­ μία υπόσχεση αποτελεσματικότητας. Η
έλλειψη διαχειριστικού δυναμισμού δεν βιώνεται συνεπώς ως μία απλή «αδυναμία»
(ούτε είναι τέτοια) αλλά ως αντίφαση ­ και ως βόμβα ­ στα θεμέλια του
εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος. Αυτή η έλλειψη είναι η μεγαλύτερη «προδοσία»
της κυβέρνησης Σημίτη, και όχι εκείνη που η (επαν)εμφανισθείσα παράταξη των
«νέων εθνικοφρόνων» υστερικά επικαλείται.

Γνωρίζουμε όλοι ότι η «κοινή γνώμη» είναι ασταθής. Ότι δεν έχει ισχυρή μνήμη.
Και ότι μεταστρέφεται εύκολα. Δεν μεταστρέφεται όμως, χωρίς σημαντικό λόγο. Η
ηγεσία Σημίτη δεν θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές εάν δεν αποκαταστήσει την
τρωθείσα σχέση του ΠΑΣΟΚ με τα λαϊκά στρώματα (που σημαίνει: βελτίωση των
συνθηκών ζωής των «μη εχόντων») και εάν δεν αποκαταστήσει τη χαμένη
διαχειριστική της τιμή και αξιοπιστία.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.