Οι πρωταγωνιστές του Σεπτέμβρη
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά
«Ρε, πώς γέρασε έτσι ο Πρόεδρός μας;» ρωτούσε το φθινόπωρο του ’74 ένας
γέροντας, ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ Αχαΐας, αντικρύζοντας μία φωτογραφία που
ήταν κρεμασμένη στο μέσο της κεντρικής αίθουσας των πρώτων γραφείων του
κόμματος στην Πάτρα.
 |
|
Ανδρέας Παπανδρέου. Στον κήπο στο Καστρί, ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ μυεί |
«Δεν είναι ο Πρόεδρός μας. Είναι ο Σαλβαδόρ Αλιέντε, ο σοσιαλιστής ηγέτης της
Χιλής που δολοφόνησε πριν ένα χρόνο ο δικτάτορας Πινοσέτ» ήρθε αβίαστα η
απάντηση από ένα μακρυμάλλη φοιτητή.
«Και πού είναι η φωτογραφία του Προέδρου μας; Να τον κατεβάσετε αυτόν και να
βάλετε τον Παπανδρέου. Σα δεν ντρέπεστε…», επέμεινε ο γέροντας με τις
αντιστασιακές περγαμηνές.
Η κόντρα αυτή ήταν ένα από τα πολλά δείγματα των συγκρούσεων μέσα σ’ ένα νέο
και ελπιδοφόρο πολιτικό φορέα που γεννήθηκε μέσα από το καμίνι των
δημοκρατικών αγώνων της δεκαετίας του ’60 και είχε ρίζες από την Εθνική
Αντίσταση έως την εξέγερση του Πολυτεχνείου.
Το αν η Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη ’74 θα έγραφε για σοσιαλισμό ή για
δημοκρατικό σοσιαλισμό… Αν θα περιείχε τον όρο κοινωνικοποίηση… Αν θα
έπαιρνε ο Ανδρέας Παπανδρέου τους πρώην βουλευτές της Ένωσης Κέντρου οι οποίοι
τον υποδέχθηκαν με τον Γιάννη Αλευρά στο Αεροδρόμιο του Ελληνικού στις 16
Αυγούστου του ’74… Αν το χρώμα θα ήταν κόκκινο ή πράσινο… Αν θα
διατηρούνταν παράλληλα με το επίσημο ΠΑΣΟΚ και μία άλλη δομή, το ΠΑΣΟΚ Β’,
διότι «στην Ελλάδα έγινε απλά μια αλλαγή φρουράς»… Όλα αυτά απετέλεσαν
αντικείμενο μεγάλων διεργασιών, συγκρούσεων, πολλών ατέρμονων συζητήσεων και,
ορισμένες φορές, και ξυλοδαρμών!
Αλλαγές
Και όσο αποτελεί αδιάψευστο γεγονός ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου έβαλε την
καθοριστική και προσωπική του σφραγίδα στην ίδρυση των Δημοκρατικών Συνδέσμων
λίγο πριν τη δικτατορία του ΠΑΚ και του ΠΑΣΟΚ στη συνέχεια, άλλο τόσο δεν
επιδέχεται διάψευσης μια ενδιαφέρουσα διαπίστωση: Σπανίως, στην παγκόσμια
ιστορία έγιναν τόσες πολλές αλλαγές στην ιδρυτική ομάδα ενός κόμματος όσες
αυτές που κατεγράφησαν στο ΠΑΣΟΚ μέσα στα δύο πρώτα κιόλας χρόνια από την
ίδρυσή του.
Ακόμη και στην Κ.Ε. του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ «η επανάσταση έφαγε
τα παιδιά της» σε σχετικά πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, κι αυτό κυρίως επί
Στάλιν μετά τον θάνατο του Λένιν το 1924.
Ίσως, το πλέον εντυπωσιακό είναι ότι στους πρώτους εννέα μήνες του ΠΑΣΟΚ
περισσότερα από τα μισά μέλη της ιδρυτικής Κ.Ε. αποχώρησαν ή διαγράφηκαν, στην
«κρίση με τη Δημοκρατική Άμυνα» (καλοκαίρι του ’75). Οι μεταβολές αυτές
συνεχίσθηκαν στην «κρίση με τους τροτσκιστές» το χειμώνα του ’76 και στη
«μεγάλη κρίση με τα στελέχη του ΠΑΚ και τη νεολαία» τον Δεκέμβριο του ’76.
Ωστόσο, η έξαρση και ο ενθουσιασμός εκείνων των ημερών της ανακοίνωσης από τον
Ανδρέα Παπανδρέου της ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ στις 3 του Σεπτέμβρη ’74 δεν
ξεπεράστηκε ποτέ μέχρι σήμερα, όπως παρατηρούν από πολλές πλευρές στα
«ΝΕΑ» οι πρωταγωνιστές εκείνης της εποχής. «Δεν ξεπεράστηκε ακόμη και από την
εκλογική νίκη με το 48% του ’81».
Μόνο 4
 |
|
3η Σεπτέμβρη. Ο Ανδρέας Παπανδρέου ανακοινώνει στο «Κινγκ Τζωρτζ» την |
Από τα ιστορικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ που βρέθηκαν πλάι στον Ανδρέα Παπανδρέου στη
γέννηση ενός πρωτόγνωρου λαϊκού κινήματος το ’74 ελάχιστα είναι σήμερα στην
ηγετική του ομάδα. Αν κανείς ανατρέξει στους καταλόγους της ιδρυτικής
Κεντρικής Επιτροπής, μετά την προσχώρηση της Δημοκρατικής Άμυνας, αλλά και
στην εκλεγμένη Κ.Ε. από το Προσυνέδριο του Μαρτίου του ’75, μόνον τέσσερις
βρίσκονται σήμερα στην κορυφή της πυραμίδας: Κώστας Σημίτης, Άκης
Τσοχατζόπουλος, Βάσω Παπανδρέου και Κώστας Λαλιώτης. Και αυτό ισχύει
περισσότερο για τα πρώτα Εκτελεστικά Γραφεία του ΠΑΣΟΚ.
Κορυφαία στελέχη όπως οι Γιάννης Τσεκούρας, Δημήτρης Λιβιεράτος, Σάκης
Καράγιωργας (πέθανε αφού το ΠΑΣΟΚ είχε γίνει κυβέρνηση), Νίκος
Κωνσταντόπουλος, Βασίλης Φίλιας, Άσπα Μανδηλαρά και άλλοι διαγράφηκαν από το
κόμμα, ή άλλα κορυφαία στελέχη όπως ο Αντώνης Λιβάνης βρέθηκαν, κατά καιρούς,
στο περιθώριο.
Ακόμη και από την πρώτη Κοινοβουλευτική Ομάδα εκτός από την περίπτωση του κ.
Απόστολου Κακλαμάνη, ο οποίος είναι πρόεδρος της Βουλής όλοι οι άλλοι δεν
βρίσκονται στη σημερινή ηγετική ομάδα ή έχουν πεθάνει (π.χ. Γιάννης Αλευράς,
Μένιος Κουτσόγιωργας, Νίκος Βγενόπουλος, Γιάννης Κουτσοχέρας).
Σ’ αυτούς που έφυγαν από τη ζωή, εκτός φυσικά από τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ Ανδρέα
Παπανδρέου, πρέπει κανείς να συμπεριλάβει τον Γιώργο Γεννηματά, τη Μελίνα
Μερκούρη και τον Αντώνη Τρίτση, που έπαιξαν κατά καιρούς και για
διαφορετικούς λόγους ο καθένας καθοριστικό ρόλο στην πορεία του ΠΑΣΟΚ.
Στην έρευνα για τους πρωταγωνιστές του ΠΑΣΟΚ και κυρίως στο τι απέγιναν
προκύπτει κι ένα άλλο εντυπωσιακό στοιχείο. Η αρχική ομάδα, υπό τον καθηγητή
και αργότερα υπουργό Γιώργο Λιάνη, στην οποία ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε
αναθέσει να συντάξει ένα σχέδιο για τη Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη, βρίσκεται
στο περιθώριο ή πάντως δεν είναι στην κορυφή της πυραμίδας του κόμματος:
Θεόδωρος Αγγελόπουλος (δήμαρχος Αντιρρίου), Μιχάλης Χαραλαμπίδης (μέλος της
Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ), Σωτήρης Κωστόπουλος (πρώην ευρωβουλευτής), καθώς και οι
εκπρόσωποι τότε των οργανώσεων Γερμανίας (Γ. Τσουγιόπουλος), Αγγλίας (Γ.
Ζαφειρόπουλος) και Ιταλίας (Γ. Παπαγιαννόπουλος).
Βεβαίως, οι κ.κ. Α. Τσοχατζόπουλος, Βάσω Παπανδρέου και Κ. Λαλιώτης που
έπαιξαν ρόλο με τις παρεμβάσεις τους στη σύνταξη της Διακήρυξης της 3ης
Σεπτέμβρη είναι σήμερα σε κορυφαίες θέσεις στην κυβέρνηση και στο κόμμα, κάτι
που δεν συμβαίνει με άλλους όπως τους διαγραμμένους Γιάννη Τσεκούρα, Δημήτρη
Λιβιεράτο και Δαμιανό Βασιλειάδη, οι οποίοι το ’74 έπαιζαν καθοριστικό ρόλο.
Διαγραφές
Είναι επίσης ενδιαφέρον ότι από το Ε.Γ. που πήρε την απόφαση 31 Γενάρη 1975
για την διοργάνωση με 500 αντιπροσώπους του Προσυνεδρίου του ΠΑΣΟΚ στην
Αίθουσα «Μονσενιέρ» της Πλατείας Αμερικής οι πέντε από τους εννέα διαγράφηκαν:
Σ. Καράγιωργας (έχει πεθάνει), Β. Φίλιας, Α. Στάγκος (έχει πεθάνει), Άσπα
Μανδηλαρά, Κ. Μανωλκίδης. Οι άλλοι τέσσερις ήταν: Α. Τσοχατζόπουλος, Κ.
Σημίτης, Βάσω Παπανδρέου, Θ. Τσούρας. (Το Ε.Γ. ήταν εννεαμελές και ο Ανδρέας
Παπανδρέου προήδρευε. Λόγω αυτής της δομής οι αποφάσεις της εποχής και όλα τα
κείμενα έφεραν την υπογραφή «Ο πρόεδρος και το Ε.Γ.»).
Google news
