ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μίκης και μύκητες

Οι αναμενόμενες εννέα εκατομμύρια εννιακόσιες ενενήντα εννέα χιλιάδες
εννιακόσιες ενενήντα εννέα ερμηνείες της υπόθεσης Οτζαλάν έχουν ήδη ακουσθεί
και κυκλοφορήσει, έτσι ώστε ο αναγνώστης αυτής της στήλης να μπορεί να ζήσει
και χωρίς μία ακόμα.

Η υπόθεση, ωστόσο, δεν εξαντλείται στα γεγονότα της. Ακόμα σοβαρότερα, ίσως,
είναι όσα αποκαλύπτουν οι δημόσιες και ιδιωτικές αντιδράσεις μας πριν, κατά τη
διάρκεια και μετά το ξέσπασμα και τη χωρίς κάθαρση κατάληξη της τραγωδίας.

Τέσσερις βασικές πτυχές του δημόσιου βίου μας ήρθαν με πάταγο στην επιφάνεια:
η αναξιοπιστία της δημόσιας διοίκησης, η ανυπαρξία συγκροτημένης εξωτερικής
πολιτικής, η «συναισθηματικά φιλότιμη» στάση του κοινωνικού σώματος έναντι των
ζητημάτων που προσλαμβάνει ως «εθνικά» και η δυσκολία στην άρθρωση ενός
αντάξιου του ονόματός του δημόσιου διαλόγου. Τα δύο πρώτα, σαφώς αρνητικά,
είναι πανθομολογούμενα και τελικώς σχεδόν αυτονόητα φαινόμενα, έτσι ώστε η
περιοδική εμφάνισή τους να αποκτά κυρίως το νόημα της υπενθύμισης της
ελάχιστης προόδου που έχει συντελεσθεί στην αντιμετώπισή τους. Το τρίτο,
καταρχήν θετικό, αφού φανερώνει ευαισθησία και πολιτικό ένστικτο, μετατρέπεται
συνήθως σε αυταρέσκεια, που διευκολύνει την εύκολη απόδοση ευθυνών, τις
αμετροεπείς κορόνες και λειτουργεί εν τέλει ως άλλοθι εφησυχασμού. Στο τέταρτο
μόνο μέτωπο ταράχθηκαν κάπως τα νερά, αφού έλυσε, έπειτα από καιρό, την
αιδήμονα σιωπή του ένα αρκετά μεγάλο κομμάτι του λεγόμενου πνευματικού κόσμου
­ χωρίς όμως να μπολιάσει το δημόσιο διάλογο με μια πραγματικά διαφορετική ποιότητα.

Δεν είναι τυχαίο ότι και αυτή ακόμα η ατελής κάθοδος των πνευματικών ταγών
στον κοινωνικό στίβο έγινε καθυστερημένα και οδήγησε σε μεγάλες παρεξηγήσεις.
Καταλύτης της ήταν η παντηλεοπτική παρέμβαση του Μίκη Θεοδωράκη το περασμένο
Σάββατο, αμέσως μετά ­ και ως αντίδραση στη «συνέντευξη» της «εκπροσώπου» των
«γραμματέων» του Οτζαλάν (τα εισαγωγικά τελικά αποκαλύπτουν, αντί να κρύψουν).
Ασχέτως με το περιεχόμενό της, η παρέμβαση, που κανείς δεν έχει δικαίωμα να
αμφισβητήσει ότι ήταν αυθόρμητη, ενός ανθρώπου με τέτοια ­ και τόσο
υπερ-πολιτική ­ εμβέλεια, μας ανάγκασε όλους να δούμε τα πράγματα υπό
διαφορετικό φως. Προκάλεσε όμως και αντιδράσεις που εμφάνισαν όχι το μεγαλείο,
όπως κατά κόρον λέγεται, της ελληνικής ψυχής, αλλά τα μόνιμα μικρόβια της
ελληνικής σκέψης: την προσωποποίηση, τη ρηχότητα της ανάλυσης, την κρίση βάσει
προκατασκευασμένων βεβαιοτήτων και τη μικροψυχία.

Η μεγάλη αντίφαση είναι ότι δεν μπορούμε ­ και δικαίως ­ να απαιτούμε από τον
πνευματικό κόσμο να διατυπώνει την άποψή του πάνω στα κρίσιμα ζητήματα και,
όταν τη διατυπώνει, να ισχυριζόμαστε ότι είχε, κρυμμένα μάλιστα, προσωπικά
ελατήρια. Οι άνθρωποι που θέλουν και που μπορούν να μιλήσουν όχι στο όνομά μας
αλλά στη συνείδησή μας (και για το ποιοι είναι αυτοί το μόνο κριτήριο είναι το
λαϊκό ένστικτο) δεν πρέπει να ακούγονται με βάση τα δήθεν κίνητρά τους αλλά
και ούτε, αντιθέτως, τα λεγόμενά τους να επιβάλλονται μόνο και μόνο γιατί
είναι αυτοί που είναι. Το πρόσωπο και η ιστορία του περνούν σε δεύτερη μοίρα
αν κάποιος κατορθώσει να μας ταρακουνήσει ή να μας διεγείρει διανοητικά. Ο
Σαρτρ ήταν η μεγάλη δόξα της Γαλλίας, αλλά ο πνευματικός του αντίπαλος Αρόν
ήταν αυτός που έσπειρε την κρίσιμη για την πορεία της δημοκρατίας ιδέα ότι
είναι αδιανόητο να υπάρξει «καλός» ολοκληρωτισμός.

Οι ανιστόρητες αναφορές σε κάποιον πανταχού παρόντα «εθνικισμό» (που σχεδόν
καταλήγουν να ονομάζουν έτσι αυτό που στη λαϊκή γλώσσα λέγεται «πονάω τον τόπο
μου») και στη δήθεν αντίφαση μεταξύ εθνικής ταυτότητας και ευρωπαϊκής
ολοκλήρωσης (ενώ ακόμα και θεσμικά η πρώτη είναι προϋπόθεση της δεύτερης)
δείχνουν άγνοια. Η ένθεν κακείθεν προσπάθεια πρόσδοσης κομματικών ερεισμάτων
στην έκφραση αγωνίας (ο Θεοδωράκης ούτε «στήριξε» την κυβέρνηση ούτε
«τορπίλισε» τη συναυλία) δηλοί κακοπιστία. Το χρέος των πνευματικών ανθρώπων
είναι να καταγγείλουν και να αντισταθούν στην κομματική εκμετάλλευση των
εθνικών θεμάτων, να υπογραμμίσουν τη σημασία της ανάλυσης εις βάρος των
κραυγών και να βοηθήσουν στην κατανόηση των συνεπειών της μόνιμης ασυναρτησίας
κατά τη διαχείριση των κρίσεων. Χρέος μας είναι, πριν τους κρίνουμε, να τους ακούσουμε.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.