ΔΡΟΜΟΙ

… πότε είναι δυστυχισμένος, οργισμένος, θλιμμένος. Μα είναι στη φύση του
ανθρώπου να μην ξέρει πότε είναι ευτυχισμένος, παρά μονάχα όταν η ευτυχία του
έχει πια περάσει, έχει γίνει ανάμνηση. Με αυθάδεια, ο άνθρωπος αναζητάει
σήμερα την ευτυχία, όπως ο ανατόμος αναζητούσε κάποτε την ανθρώπινη ψυχή.
Επινοεί «χάπια ευτυχίας» σαν το Προζάκ. Παρασύρεται στην ύβρι να νομίζει την
ευτυχία για δικαίωμά του. Και όσο αυτή του ξεφεύγει ανάμεσα από τα δάχτυλά
του, τόσο δυσανασχετεί, φράζει τα αυτιά του στη φωνή που αντηχεί από τα έγκατα
του «Υπογείου»: «Όλοι μας ξεμακρύναμε απ’ τη ζωή και λίγο-πολύ όλοι
κουτσαίνουμε. Τόσο ξεμακρύναμε, που πολλές φορές νιώθουμε κάτι σαν απέχθεια
για την “πραγματική ζωή” και γι’ αυτό δεν αντέχουμε να μας τη θυμίζουν».

… της πολυτέλειας» είναι ένα βιβλίο του Ρόμπερτ Φρανκς που κάνει εντύπωση
στην Αμερική. Γιατί το χρήμα δεν μπορεί να δώσει ικανοποίηση σε μία εποχή
αφθονίας; Ύστερα από δύο δεκαετίες τρυφηλής ευημερίας, ο άνθρωπος δεν μπορεί
να πει πως έγινε πιο ευτυχισμένος. Στη Δύση, ό,τι ήταν κάποτε πολυτέλεια,
έγινε σήμερα προσδοκία. Η απουσία της είναι πηγή δυστυχίας. Αυτή είναι η
αδυσώπητη εξίσωσή της: μεγαλύτερο σπίτι + καλύτερο αυτοκίνητο + πλουσιότερες
διακοπές = λιγότερος χρόνος με την οικογένεια και τους φίλους και περισσότερος
χρόνος στο ψυχαναλυτικό ανάκλιντρο.

… Όλιβερ Τζέιμς πηγαίνει ακόμη παραπέρα στο βιβλίο του «Η Βρετανία στο
ψυχαναλυτικό ανάκλιντρο». Σε σύγκριση με το 1950, ο άνθρωπος είναι πιο
δυστυχισμένος, μολονότι έγινε πιο πλούσιος. Ύστερα από έρευνα που έκανε σε
39.000 ανθρώπους από οκτώ χώρες, ο Τζέιμς κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι
σημερινοί νέοι έχουν τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να πάθουν κατάθλιψη.
Η χρήση ναρκωτικών, η βία, η ψυχαναγκαστική συμπεριφορά, όπως η βουλιμία και η
ανορεξία, βρίσκονται σε άνοδο, μαζί και οι αυτοκτονίες. Η κατάθλιψη δεν είναι
πια η εξαίρεση αλλά ο κανόνας, που μίλησε γι’ αυτόν ο Φρόιντ. Πολλά τα αίτια.
Ο άνθρωπος είναι πλουσιότερος, αλλά το χάσμα που χωρίζει πλούσιους και φτωχούς
βαθαίνει ολοένα. Το διαζύγιο μεταβάλλει τον κόσμο σε μια συναισθηματική έρημο.
Η ανεργία συντρίβει την αυτοπεποίθηση. Οι νέοι μεγαλώνουν πάρα πολύ γρήγορα,
πάρα πολύ βίαια, με μια δρασκελιά περνούν μονομιάς όλες τις κλίμακες της
παιδικής ηλικίας.

… νιώθει προδομένος από τις ίδιες του, τις προσδοκίες. Θυμάται την ευτυχία
σαν μια απατηλή υπόσχεση, σαν ένα μισθό που του μέτρησαν στην παλάμη λειψό.
Αναζητάει την πηγή της δυστυχίας του κοιτάζοντας τον εαυτό του. Στο είδωλό του
ψάχνει να δει κάτι που δεν φαίνεται, που βρίσκεται στο περιθώριο, κρυμμένο
πίσω από την κορνίζα του καθρέφτη, που αναγνωρίζεται μόνο σαν ρίχνει τη σκιά
του πάνω σε κάτι άλλο. Γι’ αυτό, δεν είναι ποτέ ευτυχισμένος όταν κλείνεται
στον εαυτό του. Η ευτυχία είναι ένα υποπροϊόν, λέει ο Όλιβερ Τζέιμς. Τη
βρίσκει κανείς στη δράση, σε ένα σκοπό. Με λίγα λόγια, η ευτυχία έρχεται όταν
κανείς βγαίνει από τον εαυτό του. Αν σήμερα ο άνθρωπος νιώθει πιο
δυστυχισμένος είναι ίσως γιατί προσπαθεί τόσο απεγνωσμένα να νιώσει ευτυχισμένος.