ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εθνική κατήφεια

Στην Ελλάδα δυστυχώς πάντα καταλαβαίναμε ως ασυμφιλίωτες τις προσπάθειες
αφενός να βελτιώσουμε τα εσωτερικά του κράτους, κι αφετέρου να ασκήσουμε
εξωτερική πολιτική με έμφαση στα εθνικά θέματα. Ή δίνουμε έμφαση στα εσωτερικά
θέματα και ως προς τα εξωτερικά βάζουμε περιορισμένους στόχους ή δίνουμε βάρος
στα εξωτερικά, εγκαταλείποντας τα εσωτερικά.

Κλασική περίπτωση ο Κ. Καραμανλής, που δεν είχε αναφέρει ούτε μία φορά τη
φράση «Β. Ήπειρος» και απέφευγε συστηματικά να αναφερθεί στην Κύπρο. Ενώ
παράλληλα ασχολήθηκε με τα εσωτερικά της χώρας και με την ένταξή μας στην ΕΟΚ.
Αντίθετα, ο Α. Παπανδρέου έδινε μεγάλη σημασία μόνο στα εξωτερικά θέματα,
δίνοντας στον Έλληνα αυτό που του έλειπε επί δεκαετίες: την εθνική του
υπερηφάνεια. Ταυτοχρόνως, ωστόσο, αδιαφορούσε για τα εσωτερικά της χώρας.
Εξαίρεση σ’ αυτόν τον κανόνα υπήρξε ο Καποδίστριας, που τον δολοφονήσαμε. Και
ο Ελ. Βενιζέλος, ο οποίος το 1920, τη στιγμή που μεγαλουργούσε, συνδυάζοντας
και τους δύο στόχους, γλίτωσε από τους επίδοξους δολοφόνους του, αλλά τον
έστειλε στο σπίτι του ο ελληνικός λαός, μην αφήνοντάς τον να ολοκληρώσει.

Η εθνική κατήφεια των ημερών αυτών οφείλεται στα όσα η κυβέρνηση έκανε ή δεν
έκανε για τον Οτζαλάν, πληγώνοντας την εθνική υπερηφάνεια και ευαισθησία. Την
εθνική αυτή κατήφεια δεν θα τη σχολιάσω με όρους κολακείας ούτε θα την
περιγράψω για να δημαγωγήσω. Ούτε και θα επιμείνω στις αντιφάσεις μας, όπως
π.χ. το ότι οι Αθηναίοι δεν ήθελαν τους Κούρδους πρόσφυγες, αλλά μετά τα
γεγονότα Οτζαλάν υιοθέτησαν το κουρδικό ζήτημα. Αντί για όλα αυτά κρίνω πιο
επίκαιρες ορισμένες επισημάνσεις που συγκροτούν τη σύγχρονη Ελλάδα και τον
σύγχρονο Έλληνα. Έχουμε επισημάνει ότι στην Ελλάδα, δίπλα στη μιζέρια και στην
καθυστέρηση ζει ο σύγχρονος Έλληνας. Δηλαδή ένας πολίτης ενεργητικός,
οικονομικά και κοινωνικά πολυπράγμων, διεθνώς ευκίνητος. Ένας κόσμος ανθρώπων
δυναμικών που δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Μια κατηγορία Ελλήνων που
αυτοσυγκρίνεται με το διεθνές περιβάλλον και δεν διστάζει. Επίσης, τα γεγονότα
Οτζαλάν μάς έδειξαν ότι αυτός ο σύγχρονος Έλληνας δεν είναι απλώς ευδαίμων,
αλλά έχει αξίες και αρχές. Κι αυτή η κατηγορία των Ελλήνων, όπως άλλωστε και
οι υπόλοιποι πολίτες, αντέδρασε με θυμωμένη θλίψη στη συμπεριφορά της
πολιτείας απέναντι στον Οτζαλάν. Και η εθνική μας κατήφεια υπογράμμισε τη
σημασία των εθνικών θεμάτων και της εθνικής υπερηφάνειας, για τον Έλληνα πολίτη.

Ο σύγχρονος Έλληνας, ωστόσο, κατανοεί ότι δεν γίνεται να σηκώσεις το κεφάλι
στην περιοχή ή στον κόσμο, εάν δεν έχεις στηρίξει το κράτος σου οργανωτικά και
οικονομικά. Μπορεί να μη γνωρίζει τι είπε το 1908 ο πρωθυπουργός της Γαλλίας
Κλεμανσώ στον πρέσβη Δεληγιάννη («Αι αξιώσεις σας δεν γίνονται δεκταί ευνοϊκώς
επειδή είστε ανίσχυροι»). Αλλά ξέρει καλά από την ίδια του τη ζωή ότι αν δεν
στερεωθείς στα πόδια σου, κανείς δεν σ’ ακούει. Κι αν αποπειραθείς αδύναμος
τις εθνικές εκστρατείες, θα την πατήσεις όπως στον Πόλεμο του 1897. Τα ξέρει
αυτά ο σύγχρονος Έλληνας, χωρίς δυστυχώς να γνωρίζει Ιστορία.

Ο σύγχρονος Έλληνας, επίσης, προσπαθεί να μη γίνεται έρμαιο αυτού που πάντα
χαρακτήριζε τον λαό μας, δηλαδή της ευμετάβλητης πολιτικής ψυχολογίας. Σήμερα
έτσι κι αύριο αλλιώς. Πράγματι, ο σύγχρονος Έλληνας προσπαθεί να ξεπεράσει
αυτή του την αστάθεια. Αυτήν ακριβώς που δεν άφησε τον Βενιζέλο να
ολοκληρώσει, που σταματούσε τον Τρικούπη και που οδήγησε στη δολοφονία του Καποδίστρια.

Ο σύγχρονος Έλληνας συνειδητά ή ασυνείδητα προωθεί τις αλλαγές αυτές. Και
δηλώνει στους ηγέτες του ότι η Ελλάδα του αράγματος και της μιζέριας πρέπει να
ξεπεραστεί. Ταυτοχρόνως, όμως, δηλώνει ότι η νέα Ελλάδα δεν είναι Πορτογαλία.
Διότι δεν βρέχεται από τον Ατλαντικό και δεν συνορεύει με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η Ελλάδα βρέχεται από την ταραγμένη Μεσόγειο ενώ συνορεύει με χώρες στα ασταθή
Βαλκάνια και με τον κακό γείτονα όλων, την Τουρκία. Και, συνεπώς, κάθε
προσπάθεια αναβάθμισης του κράτους και του ρόλου του είναι εκ των πραγμάτων
υποχρεωτικό να συνδυάζεται: α) με την ιδιαίτερη προσοχή των εθνικών θεμάτων·
β) με τη διατήρηση ακέραιης της εθνικής υπερηφάνειας· γ) με την απεμπλοκή των
εθνικών θεμάτων από τις συγκρούσεις των κομμάτων και δ) με τη διαρκή εθνική
κατάρτιση τόσο των νέων ανθρώπων όσο και των κρατικών υπηρεσιών.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.