Οι αντιφάσεις στην υγεία

Με αφετηρία τη σημερινή υγειονομική κατάσταση στην Ελλάδα και το έλλειμμα
περίθαλψης που παρατηρείται, διαπιστώνεται ότι κατά τις δύο τελευταίες
δεκαετίες οι πολιτικές υγείας που εφαρμόστηκαν ήταν αντίθετου χαρακτήρα και
περιεχομένου.

Πράγματι, από τη μία πλευρά διαπνέονταν από την αντίληψη του προγραμματισμού
των υπηρεσιών υγείας και από την άλλη διαπνέονταν από την αντίληψη της αγοράς
στις υπηρεσίες υγείας, την ενθάρρυνση της ιδιωτικοποίησης και τη μεταφορά
σημαντικού βάρους της χρηματοδότησης στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Η αντίφαση αυτή στις πολιτικές υγείας αποτυπώνεται και στον χαρακτήρα του
υγειονομικού μας συστήματος, το οποίο, ενώ θεωρείται ότι είναι Εθνικό Σύστημα
Υγείας δημόσιου χαρακτήρα, στην ουσία είναι μεικτό σύστημα (δημόσιο και
ιδιωτικό) με φιλελεύθερα και ανταγωνιστικά στοιχεία (Γ. Κυριόπουλος, 1999).
Όμως θα πρέπει να σημειωθεί, ότι ανεξάρτητα εάν οι πολιτικές υγείας των δύο
τελευταίων δεκαετιών ήταν προγραμματικής ή ανταγωνιστικής έμπνευσης, ο κύριος
προσανατολισμός τους ήταν η πλευρά της προσφοράς των υπηρεσιών υγείας. Όμως ο
προσανατολισμός αυτός αποδεικνύεται θεωρητικός και συνιστά μία δεύτερη
αντίφαση των πολιτικών υγείας, δεδομένου ότι σύμφωνα και με τη σχετική έκθεση
του υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας (1998), αλλά και των συλλογικών οργάνων του
ιατρικού σώματος, η προσφορά πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης
εξελίσσεται σε προβληματική, παρά το ύψος (6,8% του ΑΕΠ) των δαπανών υγείας
στη χώρα μας.

Η αντίφαση αυτή ανάμεσα στην αναγκαιότητα αναβάθμισης-βελτίωσης της προσφοράς
δημόσιων υπηρεσιών υγείας και στη σταδιακή υποβάθμισή της, συνθέτει σήμερα την
παθολογία της υγειονομικής κατάστασης στην Ελλάδα και οδηγεί το συνολικό
σύστημα υγείας σε μη βέλτιστα αποτελέσματα και σε μία χαρακτηριστική κατάσταση
οργανωμένης ανευθυνότητας (Χ. Μπουρσανίδης, 1999).

Παράλληλα, δύο χρόνια μετά τη ρύθμιση των χρεών των νοσοκομείων, διαπιστώνεται
σήμερα η ύπαρξη νέων χρεών ύψους 185 δισ. δρχ., από τα οποία τα 128 δισ. δρχ.
αποτελούν απαιτήσεις των νοσοκομειακών σχηματισμών από τα ασφαλιστικά ταμεία
σε εφαρμογή των νέων νοσηλίων στα νοσηλευτικά ιδρύματα. Έτσι η τρίτη αντίφαση
στις πολιτικές υγείας ενυπάρχει στην αποκατάσταση της χρηματο-οικονομικής
κατάστασης των νοσοκομείων, με την επιδείνωση της οικονομικής βιωσιμότητας των
ταμείων και κλάδων υγείας, σε βαθμό που θα οδηγήσει σε νέα αύξηση των
ασφαλιστικών εισφορών για την υγεία ή σε υποβάθμιση του επιπέδου των
παρεχόμενων υγειονομικών υπηρεσιών ή σε αύξηση των ιδιωτικών δαπανών υγείας.

Η παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι, μία μη αντιφατική υγειονομική πολιτική που
επιδιώκει την ουσιαστική εξυγίανση της χρηματο-οικονομικής σφαίρας των
νοσοκομείων, απαιτείται να απομακρυνθεί από τον εφαρμοζόμενο στην Ελλάδα
αναποτελεσματικό και μη ορθολογικό τρόπο (νοσήλιο) χρηματοδότησης. Κατά
συνέπεια, σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας, αναδεικνύεται η
αδήριτη αναγκαιότητα διερεύνησης και διατύπωσης αποτελεσματικών εναλλακτικών
λύσεων χρηματοδότησης, συνοδευόμενη από τη μελέτη των δυνατοτήτων και των
προϋποθέσεων εφαρμογής, καθώς και των συνεπειών στα νοσοκομεία και τα ταμεία ή
τους κλάδους υγείας.

Είναι προφανές ότι, οι παρενέργειες των αντιφάσεων που παρατηρούνται στις
πολιτικές υγείας, έχουν δημιουργήσει μία τέτοια προβληματική κατάσταση στον
υγειονομικό τομέα της χώρας μας, ώστε οι ασφαλιστικές εταιρείες που
δραστηριοποιούνται στον κλάδο ζωής με συσσωρευμένες ζημίες τα τελευταία
χρόνια, να τον θεωρούν διέξοδο και να σχεδιάζουν την είσοδό τους με
εμπορευματικούς όρους στην υγεία.

Γίνεται έτσι σαφής η επιδίωξη της αλλαγής του ρόλου και του χαρακτήρα
συνύπαρξης των οργανισμών δημόσιας διαχείρισης της κοινωνικής προστασίας, των
νοσοκομειακών σχηματισμών και των ιδιωτικών επιχειρήσεων παροχής ασφάλισης και
περίθαλψης, καθώς και της αλλαγής της θέσης του στο σύστημα κοινωνικής
πολιτικής στη χώρα μας, συνεπικουρούμενες και από το ιδιωτικό τραπεζικό σύμπλεγμα.

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν την αναγκαιότητα διαμόρφωσης μιας εναλλακτικής
στρατηγικής μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας με την εκπόνηση ενός
ολοκληρωμένου και μεσο-μακροπρόθεσμου σχεδιασμού υγείας, χωρίς αντιφάσεις και
με αλλαγή της σχέσης από «υγεία-αγορά», σε «υγεία-κοινωνία». Κεντρικοί άξονες
της εναλλακτικής αυτής στρατηγικής αποτελούν: α) η οργάνωση του συστήματος με
κυρίαρχους πυλώνες τον δημόσιο και κοινωνικό τομέα υγείας, β) η βελτίωση της
προσφοράς υπηρεσιών υγείας σε επίπεδο πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και
τριτοβάθμιας περίθαλψης, γ) η διαχείριση της ζήτησης των υπηρεσιών υγείας διά
μέσου της Ομοσπονδίας των Ταμείων Υγείας, τα οποία θα διαπραγματεύονται με το
κράτος και τα νοσοκομεία τις τιμές, το περιεχόμενο και την ποιότητα των
παρεχόμενων υπηρεσιών, δ) αλλαγή του τρόπου χρηματοδότησης, με τον οποίο θα
εξασφαλίζεται ορθολογισμός στη διαχείριση των πόρων και η
κοινωνικο-υγειονομική αποτελεσματικότητα και ε) οι εργασιακές σχέσεις των
γιατρών, οι οποίες αποτελούν σημαντική συνιστώσα του περιεχομένου και του
τρόπου παροχής των υπηρεσιών υγείας στον πληθυσμό, δεν μπορεί να αποτελούν
αντικείμενο συνεχών νομοθετικών παρεμβάσεων απορρυθμιστικού χαρακτήρα.
Αντίθετα, η αποτελεσματική διοίκηση του ιατρικού και παραϊατρικού προσωπικού,
προϋποθέτει μέτρα υποκίνησής του με σαφείς στόχους και αναμενόμενα αποτελέσματα.

Ο Σάββας Ρομπόλης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου,
επιστ. διευθυντής ΙΝΕ/ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ.