ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κατά Συνθήκην ψήφιση

Η Συνθήκη του Άμστερνταμ ατύχησε πολλαπλώς στην ελληνική Βουλή. Η συζήτηση
πνίγηκε μέσα στη γενική αδιαφορία και την έλλειψη προετοιμασίας των
περισσότερων ομιλητών. Η δε ψήφιση έχασε εκ των πραγμάτων κάθε νόημα, αφού
συνέπεσε με τη θλιβερά δραματική (για όλους μας) τροπή που πήρε η υπόθεση Οτζαλάν.

Σε τι άραγε χρησίμευσε η κάτω από τέτοιες συνθήκες «αποδοχή»; Στη συγκεκριμένη
χρονική στιγμή, με την ευκαιρία συζήτησης ενός κειμένου-συρραφής, χωρίς
κανονιστική αυτονομία που είχε ήδη προβλεφθεί από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ ως
αναγκαίο αλλά όχι καθοριστικό συμπλήρωμά της, δινόταν η δυνατότητα να τεθούν
και να φωτισθούν γενικότερα κρίσιμα ερωτήματα: Πού πηγαίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση;
Σε ποιες αρχές στηρίζεται; Τι σημαίνει για την Ελλάδα; Οι απαντήσεις βέβαια
απαιτούσαν εμβάθυνση και στοχασμό, ιδιότητες που για μία ακόμη φορά
αποδείχθηκαν εν ανεπαρκεία μέσα στο Κοινοβούλιο.

Η Συνθήκη του Άμστερνταμ που πριν αρχίσει να ισχύει έχει ήδη σχεδόν ξεπερασθεί
(αυτή είναι η συνέπεια της μεθόδου των μικρών και διστακτικών βημάτων στην
οποία η Ευρώπη παραμένει προσκολλημένη), συντελέσθηκε ερήμην των Ευρωπαίων
πολιτών. Η διαδικασία για τη διαμόρφωσή της άρχισε το 1994, στο Συμβούλιο της
Κέρκυρας (πόλης από την οποία, κατά διαβολική στην κυριολεξία σύμπτωση,
εκκίνησε και η ελληνική ανάμειξη στην υπόθεση Οτζαλάν), πέρασε από μία διετούς
διάρκειας και μάλλον ισχνών επιτευγμάτων Διακυβερνητική Διάσκεψη για να
καταλήξει στην υπογραφή, στην πόλη των καναλιών, τον Οκτώβριο του 1997. Η
διαδικασία ψήφισής της στα κράτη-μέλη, που δεν σημαδεύτηκε αυτή τη φορά από
συγκινήσεις, μένει να ολοκληρωθεί μετά τη χώρα μας μόνο στη Γαλλία. Η ίδια η
Συνθήκη δεν αλλάζει τίποτε στην ευρωπαϊκή πορεία ούτε στη ζωή των ανθρώπων που
μετέχουν σε αυτήν. Δεν αλλάζει σχεδόν τίποτε ούτε στη θεσμική οργάνωση της
Ένωσης ­ και ας πρόσθεσε καλοδεχούμενες αλλά διακηρυκτικές διατάξεις περί
αξιών και δικαιωμάτων. Είναι το βηματάκι που έμενε να κάνει το Μάαστριχτ για
να παγιωθούν οι επιλογές του.

Γι’ αυτό και οι πολίτες περίμεναν από τους αντιπροσώπους τους κάτι περισσότερο
από μια καταλογική απαρίθμηση των επί μέρους νέων στοιχείων που φέρνει η
Συνθήκη και από την πολλοστή καταφυγή στο ζεύγος κοινοτοπιών «μονόδρομος στην
ΟΝΕ» – «εθνική παραπλάνηση». Μέσα από το αξεδιάλυτο ακόμη και για τους πιο
ειδικούς νομικό κουβάρι, υπάρχει ή θα έπρεπε να υπάρχει μια δίψα για την ουσία.

Ψήγματα της ουσίας αυτής είναι ότι η Ευρώπη δείχνει να έχει αφήσει πίσω της
την επιλογή της ομοσπονδιοποίησης, αλλά ότι από την άλλη η Ευρώπη «των πολλών
ταχυτήτων» είναι μια πραγματικότητα, είτε μέσα από τον ήδη υφιστάμενο
διαχωρισμό των «εντός» και «εκτός» νομισματικής ένωσης χωρών είτε μέσα από την
ακόμη ασαφή, αλλά πάντως βεβαία αλλαγή του τρόπου λήψης των αποφάσεων είτε από
το γεγονός ότι συνεχίζει και διευρύνεται η εξαίρεση χωρών (Αγγλία, Ιρλανδία,
Δανία) από κοινές πολιτικές. Ότι όσο πιο πολύ η κάθε χώρα γαντζώνεται και
προβάλλει την εθνική της ταυτότητα και ιδιοτυπία τόσο περισσότερο θα βαθαίνει
νομοτελειακά το λεγόμενο «δημοκρατικό έλλειμμα» (η δημοκρατία σημαίνει
συμμετοχή και η συμμετοχή απαιτεί συνείδηση ταυτότητας). Ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση
αποτελεί ένα πλαίσιο και όχι μια λύση: δεν είναι αυτή που θα προσφέρει
απασχόληση και ευημερία και πολύ περισσότερο ­ το είδαμε ξανά πρόσφατα με
τραγικό τρόπο ­ θα βγάλει τα διπλωματικά κάστανα από τη φωτιά. Είναι όμως το
καλύτερο πλαίσιο που υφίσταται παγκοσμίως. Ότι ακόμη και η οικονομική ώθηση,
που αναμφισβήτητα δίνει σε όσους συμμετέχουν στο τρίτο στάδιο, συνεπάγεται
κάποιου είδους υποταγή (ας μην ξεχνάμε το περίφημο Σύμφωνο Σταθερότητας, αυτόν
τον ακοίμητο φρουρό της νομισματικής ορθοδοξίας). Ότι όσο δεν αναλαμβάνεται
μια πραγματική και πραγματικά κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας
η ολοκλήρωση θα μένει κολοβή.

Με αυτά και με τέτοιου είδους στοιχεία πρέπει να κρίνουμε αλλά και να
αναζητούμε τις εθνικές δυνατότητες και επιλογές. Από εκεί και πέρα την
αξιοπρέπειά μας, που τόσο μας λείπει ορισμένες στιγμές, θα πρέπει να την
κατακτήσουμε μόνοι μας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.