ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η βόμβα του αιώνα

Δισεκατομμύρια άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο βρίσκονται εκτεθειμένοι στις
σύγχρονες μορφές ρύπανσης. Σε πολλές περιπτώσεις, τον ακριβή αριθμό των οποίων
δεν γνωρίζουμε, η έκθεση αυτή προκαλεί ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία και,
συχνά, τον θάνατο.

Είμαστε τα θύματα ενός πολιτισμού και μιας βιομηχανίας που δοκίμασε τις
μεθόδους παραγωγής και τα προϊόντα της σε ανύποπτα πειραματόζωα, όχι βέβαια
γιατί το ήθελε, αλλά γιατί δεν φρόντισε να το αποφύγει. Η αρχή της πρόληψης ­
που αρχίζει να γίνεται αίτημα των πολιτών που έχουν προχωρημένη περιβαλλοντική
συνείδηση ­ μόνο τα τελευταία χρόνια εγγράφεται στις βίβλους των κρατών και
των διεθνών οργανισμών, αλλά σπανίως εφαρμόζεται. Σύμφωνα με την αρχή αυτή,
αυτός που ρυπαίνει οφείλει να αποδείξει ότι το προϊόν ή η διαδικασία που
χρησιμοποιεί είναι ακίνδυνη για τη δημόσια υγεία και όχι το αντίθετο (ο
υφιστάμενος δηλαδή τη ζημιά να προσκομίσει στοιχεία που να τεκμηριώνουν την
ευθύνη του αγνώστου συνήθως κατηγορουμένου). Άλλωστε ποτέ και κανένας μέχρι
τώρα εισαγγελέας δεν προσήγαγε σε δίκη κανέναν υπεύθυνο παραγωγικής ή άλλης
διαδικασίας με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας ­ έστω από αμέλεια. Ο λόγος
είναι απλός: δεν μπορείς να αποδείξεις ότι ο συγκεκριμένος ρύπος που σε έβλαψε
προέρχεται από την καμινάδα αυτού ή του άλλου εργοστασίου, από την εξάτμιση
αυτού ή του άλλου αυτοκινήτου. Έτσι ο ρυπαίνων παραμένει στο απυρόβλητο και
μόνον η γενική κατακραυγή μπορεί να αναγκάσει το κράτος να πάρει μέτρα
εναντίον του.

Η αρχή της πρόληψης δεν ίσχυσε βέβαια ούτε για τον δραστικότερο από τους
ρύπους που γνώρισε ο αιώνας μας, τη διοξίνη. Με τον όρο αυτό οι
περιβαλλοντικοί επιστήμονες συνοψίζουν τις συνιστώσες μιας μεγάλης οικογένειας
219 διαφορετικών χημικών ουσιών που βρίσκονται πλέον παντού, από τον αέρα που
αναπνέουμε μέχρι τις τροφές και από το γάλα των παιδιών μέχρι το σώμα των
εμβρύων. Κάθε άτομο στον σύγχρονο βιομηχανικό κόσμο είναι εκτεθειμένο σε
σημαντικές ποσότητες διοξίνης και η λήψη προστατευτικών μέτρων είναι σχεδόν αδύνατη.

Πρόσφατα, σε ένα συνέδριο στην Ελβετία οργανωμένο από την Παγκόσμια Οργάνωση
Υγείας, 40 διεθνούς κύρους επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι
διοξίνες ήταν 2 με 10 φορές πιο επικίνδυνες από αυτό που νομίζαμε έως το 1990.
Ένα χρόνο νωρίτερα μία ομάδα Γερμανών ειδικών κατέληξε σε μια ποσοτικοποίηση
της βλάβης: το 12% των καρκίνων παγκοσμίως οφείλονται όχι σε άγνωστους
περιβαλλοντικούς παράγοντες, αλλά συγκεκριμένα στις διοξίνες. Αυτό σημαίνει
ούτε λίγο ούτε πολύ ότι στην Ευρώπη, για παράδειγμα, 150.000 περίπου άτομα
χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους από την «ασθένεια του αιώνα» που τώρα έχει και ονοματεπώνυμο.

Αν εξαιρέσουμε ορισμένα πειράματα σε εργαστήρια, οι διοξίνες δεν παράγονται
ποτέ από πρόθεση. Δεν έχουν άλλωστε καμιά εμπορική αξία. Είναι το παραπροϊόν
μιας μακράς σειράς διεργασιών και δραστηριοτήτων, πολλές από τις οποίες
εμπίπτουν στη σφαίρα της καθημερινότητας.

Η καύση των σκουπιδιών, για παράδειγμα, είναι υπεύθυνη για το 36% της εκπομπής
διοξινών στην ατμόσφαιρα. Ακολουθεί η μεταλλουργία του χαλκού με 17% και κατά
πόδας η καύση νοσοκομειακών απορριμμάτων. Με μικρότερα ποσοστά στον κατάλογο
αναφέρονται τα πετροχημικά εργοστάσια, οι βιομηχανίες φυτοφαρμάκων, οι
κινητήρες ντίζελ, η βιομηχανία χαρτιού, οι… δασικές πυρκαγιές και ο καπνός
του τσιγάρου. Τα καλά νέα προέρχονται από τον χώρο του περιβαλλοντικού
κινήματος. Οι πολλαπλές κινητοποιήσεις πολιτών κατά τη διάρκεια των τελευταίων
10 χρόνων έσπρωξαν τις κυβερνήσεις να πάρουν αυστηρότερα μέτρα και σε πολλές
περιπτώσεις να απαγορεύσουν τη λειτουργία μονάδων που βρέθηκαν στη μαύρη λίστα
των δημόσιων κατηγόρων τους. Έτσι, τα επίπεδα διοξίνης στο περιβάλλον έπεσαν
κατά 50% σε σύγκριση με αυτά της προηγούμενης δεκαετίας. Όμως, δυστυχώς, τα
αποτελέσματα της δράσης τους θα συνεχίζουν να παραμένουν αναλλοίωτα για αρκετά
ακόμα χρόνια, αφού τόσο η φύση όσο και ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργούν ως
αποθήκες αμαρτιών του παρελθόντος. Ουδέν καλόν αμιγές κακού που θα έλεγαν και
οι αρχαίοι ημών πρόγονοι.