Δημήτρης Μητροπάνος Το ταξίδι από τη «Μικρή Μόσχα»

Τριάντα πέντε χρόνια από την ημέρα που πρωτοέπιασε το μικρόφωνο στα χέρια
του, ο Δημήτρης Μητροπάνος έχει κατακτήσει πια αυτό που φαινόταν από τότε πως
του ανήκε δικαιωματικά: να αποτελεί, από μόνος του, μια ειδική κατηγορία στο
ελληνικό τραγούδι. Μια φωνή αντρίκεια, ιδιαίτερη, με τους ιδιότυπους ­
χαρακτηριστικότατους όμως ­ παρατονισμούς. Ένα πρόσωπο που πάλλεται στις νότες
και την εκφορά του λόγου και διοχετεύει, κατά κύματα, την ένταση μέχρι και
στην τελευταία φλέβα των δακτύλων του. Ακόμη και όταν κάθεται, ακίνητος
σχεδόν, μορφή δωρική, στη σκηνή. Ένας τραγουδιστής που η πορεία του θα
μπορούσε να γράψει μία ιστορία του ελληνικού τραγουδιού ­ παράλληλη και
αυτόνομη. Προς εκείνην που έχουν χαράξει στη μνήμη μας οι μουσικές «ομάδες» ή
«κατηγορίες» του. Από εκείνη την ημέρα του 1964, που συνάντησε τον Γιώργο
Ζαμπέτα, έως σήμερα στη σκηνή του νεότοκου «Άλσους».

Ο Δημήτρης Μητροπάνος έχει ένα «κουσούρι»: δεν μιλάει πολύ. Ή, μάλλον, μιλάει
ελάχιστα. Λακωνικός, δωρικός όπως και στη σκηνή, φαίνεται ­ και είναι ­ ένας
άνθρωπος-καλλιτέχνης κλεισμένος στον δικό του κόσμο, καθόλου αγγελικά
πλασμένο, αν κρίνει κανείς από την ιστορία του. Που είναι σχεδόν όλη η ιστορία
του ελληνικού τραγουδιού.

Δεν μιλάει πολύ και ας έχει φιλτράρει στον ηθμό τού μυαλού του και της καρδιάς
του αυτή την ιστορία και την έχει κάνει ενέργεια, που δονεί αυτήν την
ιδιότυπη, παρεκκλίνουσα από τα δυτικά στερεότυπα φωνή του. Κι ας έχει πια
πολλά να πει.

Έχει σχηματισμένη άποψη για τα πράγματα γύρω, εξακολουθεί να διηθεί τις
εμπειρίες της ζωής και της τέχνης του, αλλά κατά κανόνα σιωπά.

Ακόμη κι όταν βρίσκεται πρόσωπο με πρόσωπο με κάποιον, δεν ανοίγεται εύκολα
και, κυρίως, δεν μιλάει για τον… Δημήτρη Μητροπάνο. Προτιμά να χαίρεται
σιωπηλά, με νεύματα, τη συνεύρεση και ας μη γίνεται, εύκολα, συζήτηση.

Στα Τρίκαλα

Ήταν πάντα έτσι, το παραδέχεται. Ακόμη και στις δύσκολες ημέρες, στη συνοικία
Αγία Μονή των Τρικάλων (τη «Μικρή Μόσχα», όπως την έλεγαν, «γιατί όλοι εκεί
ήταν αριστεροί»).

«Οι μισοί ήταν εξορία, τότε», ξεκινά την αναδρομή του μισοκλείνοντας τα μάτια
στις σκέψεις του. «Οι άλλοι μισοί στις φυλακές, ενώ άλλοι ­ όπως ο πατέρας ο
δικός μου ­ είχαν φύγει έξω».

Τα πράγματα δυσκόλευαν και το 1964 ο Δημήτρης Μητροπάνος δεν είχε πια άλλη
λύση: έπρεπε να αφήσει τα Τρίκαλα, την ποδοσφαιρική ομάδα του, τον Άρη Αγίας
Μονής, τη χορωδία του Αγίου Αθανασίου και να κατεβεί στην Αθήνα, στον θείο
του, που είχε βγει κι εκείνος από τη φυλακή. «Ήταν χρόνια στερημένα εκείνα»,
λέει, «αλλά μακάρι και τα δικά μου τα παιδιά να ζούσαν μ’ αυτή τη γειτονιά,
την παρέα, την αυλή. Ακόμη έχω φίλους από εκείνες τις στερημένες εποχές. Και
για να πω την αλήθεια, δεν μας φαινόταν και πολύ η στέρηση γιατί όλοι βράζαμε
στο ίδιο καζάνι».

1964, Αθήνα, λοιπόν. «Έπρεπε να δουλέψω για να τα βγάλω πέρα ­ στην αρχή
παράλληλα με το σχολείο». Η ιδιαιτερότητα της φωνής του, που έφθασε ­ η τύχη ­
στα κατάλληλα αυτιά, τον έφερε για ένα δοκιμαστικό στην Columbia. «Δίπλα
ηχογραφούσε ο Γιώργος Ζαμπέτας. Και του είπε ο Λαμπρόπουλος: “Πάρ’ τον μαζί
σου για να ψηθεί”. Και έτσι βρέθηκα να τραγουδώ μαζί με τον Ζαμπέτα στα
“Ξημερώματα”, στο τέρμα Πατησίων ­ που με έδιωχνε τα μεσάνυχτα για να κοιμηθώ
και να πάω την άλλη ημέρα στο σχολείο.

Εκείνη την εποχή ο Μίκης Θεοδωράκης είχε πρόβλημα με τραγουδιστές, με άκουσε,
και Μεγάλη Δευτέρα του 1966, στο “Παλλάς” της Θεσσαλονίκης βρέθηκα να τραγουδώ
“Άξιον Εστί”. Και το καλοκαίρι περιοδεία στην Ελλάδα και την Κύπρο ».

Έμελλε να ξανασυνεργαστεί με τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι το
1982-83 σε συναυλίες.

Όμως, στα τέλη του ’60, το επόμενο βήμα του ήταν οι μπουάτ. «Οι κανονικές,
χωρίς μικρόφωνα», εξηγεί. «Ήταν, ίσως, η καλύτερη περίοδος. Αλλά μας έτυχε η
επταετία και έμεινε στη μέση… Τότε είχαμε βγάλει και έναν δίσκο με τον
Βασίλη Κουμπή, σε στίχους Ιατρόπουλου. Ένα τραγούδι είχε την ατυχία να λέγεται
“Χαμένη Πασχαλιά” και απαγορεύτηκε.

Η νύχτα

Ξανά με τον Ζαμπέτα. Κι εκεί αρχίζει η κανονική περίοδος της νύχτας. Κάναμε
έναν δίσκο ­ και με τον Χριστοδούλου ­ και δούλεψα δυόμισι χρόνια μαζί του.

Είναι ο άνθρωπος που του χρωστάω πάρα πολλά. Με βοήθησε, μου έδειξε, μου έμαθε
το μικρόφωνο, μου έλεγε… Εκείνη την εποχή όμως ερωτεύθηκα μια κοπελιά στη
Θεσσαλονίκη και άρχισαν τα πέρα δώθε με το αεροπλάνο. Καθυστέρησα δυο τρεις
φορές στο πρόγραμμα, μου έβγαλαν ρεπό ­ κι εγώ πήρα διαρκείας!

Τότε, άρχισε και η συνεργασία μου ­ που κράτησε είκοσι χρόνια ­ με τον Σπύρο
Παπαβασιλείου, ενώ το 1968-69 τραγουδούσαμε με τη Μαρινέλλα στην “Παλιά Αθήνα”
­ “ρεβί πίστας” θεωρούσαν το πρόγραμμα. Έμαθα πολλά από τη Μαρινέλλα. Κατ’
αρχάς τις αναπνοές της κι έπειτα τα σεκόντα της. Δεν νομίζω ότι υπάρχουν
καλύτερα. Αφού με τον Ζαμπέτα κάναμε ένα μάλλον άγνωστο τραγούδι, την
“Ξενιτιά”, που όταν μπήκε εκείνη στο σεκόντο το τραγούδι έγινε άλλο!.

Μία σεζόν στο «Φαληρικό», με Δημήτρη Ευσταθίου, Μάνο Παπαδάκη, Λευτέρη
Μυτιληναίο κι έπειτα με τον Ζαμπέτα, τη Μανταλένα και τη Ναυσικά στο «Παλατάκι».

«Είχε έρθει ο καιρός να πάω φαντάρος. Γράφτηκα σε μια σχολή οπερατέρ για να
πάρω αναβολή και ξεκίνησα στα “Ξημερώματα” μαζί με την Ντάλι, τον Στρατή και
τη Λίτσα Σακελλαρίου. Όμως κόπηκε η αναβολή και τον Γενάρη του ’71 βρέθηκα
στην Αλεξανδρούπολη. Στις άδειες έκανα τον “Αλή Πασά” με τον Σπύρο
Παπαβασιλείου, το “Φιλί φιλί”, το “Κλαίει απόψε η γειτονιά” και την “Κακούργα
πεθερά” με τον Άκη Πάνου.

Ο Δήμος Μούτσης έκανε τότε τον “Άγιο Φεβρουάριο”. Ο Μαρκάκης τού είπε να με
βρει για να με δοκιμάσει, αλλά το πρόβλημα ήταν πώς να πάρω άδεια. Ο Γιώργος
Κατσαρός ­ ας είναι καλά ­ το κανόνισε, αλλά όταν γύρισα είχε αρρωστήσει η
αδελφή μου. Ευτυχώς, κανόνισε ο Κατσαρός και για άλλη άδεια και παραμονές
Χριστουγέννων μπήκα και είπα τον “Άγιο Φεβρουάριο”. Δεν τον ευχαριστήθηκα όμως
ούτε τον ένιωσα τότε, μπήκα απλώς και τραγούδησα. Μου ‘μεινε κληρονομιά, αλλά
τότε δεν έκανε τεράστια επιτυχία. Αργότερα έγινε αυτό που είναι σήμερα. Τότε
με είχαν μάλιστα κατηγορήσει πώς εγώ, λαϊκός τραγουδιστής, κάνω τέτοια
πράγματα. Όταν μετά την απόλυσή μου, το 1973, έκανα και τον “Δρόμο για τα
Κύθηρα”, με έβρισαν περισσότερο».

Την ώρα που βγάζει την «Κυρά Ζωή» των Παπαβασιλείου – Μουσαφίρη και τον δίσκο
(με τη Χριστιάνα) «Τα σκόρπια φύλλα» του Καλδάρα, ξεκινά η πορεία της νύχτας:
«Φαντασία» με Γιάννη Καλατζή, Δώρο Γεωργιάδη, Μιχάλη Μενιδιάτη, Κωστή Χρήστου,
«Αιγόκερως» (στην Πλάκα) με Μιχάλη Βιολάρη, Χριστιάνα, Χάρρυ Κλυνν, επιχείρηση
στη Θεσσαλονίκη ­ με καθόλου αίσιο τέλος ­, στου «Μοστρού» με Χριστιάνα, Δάκη,
Μυτιληναίο, Σωτήρη Μουστάκα και «Μικρό Διογένη» με Καλατζή, Χρήστου και Καίτη Αμπάβη.

Επιτυχίες

«Μετά ήρθε ένα από τα καλύτερα πράγματα που έχω κάνει. Στα “Παλιά Δειλινά” με
Μανώλη Μητσιά, Άννα Βίσση, Λιζέτα Νικολάου, Τάνια Τσανακλίδου και Χάρρυ Κλυνν.
Εκεί καθιερώσαμε το ωράριο 10.30-2.30 με σύνθημα “Ανθρώπινες ώρες, ανθρώπινες
τιμές”. Και έγινε το έλα να δεις».

Και έπειτα, ξανά «Διογένης» με Γιάννη Πουλόπουλο, Χριστιάνα και Χάρρυ Κλυνν,
«Δειλινά», «Νεράιδα» και «Καν Καν», εναλλάξ, με Μητσιά, Πουλόπουλο, Χριστιάνα,
αλλά και Δούκισσα, Ρίτα Σακελλαρίου και Κατερίνα Στανίση και «Κοσμοδρόμιο» στη
Θεσσαλονίκη με Πασχάλη Τερζή (πολύ καλό του φίλο), αλλά και τη Σόφη Ζανίνου με
τον Ψαρέλλη. Ήρθε η ώρα για το «Ρεξ» με Γλυκερία, Χρήστο Νικολόπουλο, Γιάννη
Μηλιώκα και Ρένα Βλαχοπούλου. «Ήμουν πολύ τυχερός που τραγούδησα μαζί της.
Ήταν από τα πιο σημαντικά πράγματα που μου έχουν συμβεί», παρατηρεί ο Δημήτρης Μητροπάνος.

Και «Δειλινά», ξανά, με τον Γιώργο Μαρίνο και την Ελένη Δήμου, ενώ τα
καλοκαίρια μπαίνει σιγά σιγά στον χορό των συναυλιών, μαζί με τον Γιώργο
Μεράντζα. «Ενδιάμεσα, το 1986-87, αλλάζω δισκογραφική εταιρεία. Ο λόγος; Η
άποψή μου ήταν ­ και είναι ­ πως με βολεύει να είμαι σε μια εταιρεία που έχει
δημιουργούς. Γιατί δεν πιστεύω πως τα κάνουν όλα οι τραγουδιστές. Εκεί, στη
Minos πήγα με το όνειρο να δουλέψω με τον Αχιλλέα Θεοφίλου, αλλά ο Μάτσας μού
εμφάνισε τον Ηλία Μπενέτο, που την πρώτη στιγμή μού έδωσε την αίσθηση του
“φασίστα”! Από την πρώτη δουλειά κατάλαβα όμως πως δεν ήταν καθόλου έτσι.
Τίποτα δεν έγινε, έκτοτε, στην τύχη. Όλα ήταν ψαγμένα, σχεδιασμένα,
προγραμματισμένα από τον Ηλία. Ένα βράδυ μού λέει να πάμε σε μια ταβέρνα, όπου
συναντήσαμε τον Μάριο Τόκα. Χρόνια συζητούσαμε έναν δίσκο, αλλά τότε ήρθε η
ώρα. Και μας προέκυψε “Η εθνική μας μοναξιά”, ένας δίσκος που σημαίνει πολλά
για μένα.

Στο μεταξύ είχα κι έναν δίσκο με τον Χρήστο Νικολόπουλο, από τους καλύτερους
που έχω κάνει, ο οποίος όμως δεν πήγε, κι αυτό ακόμη το ψάχνω…».

Ο Μικρούτσικος

Ακολούθησε άλλη μια χρονιά στα «Δειλινά», με Αλέκα Κανελλίδου, Λίτσα Διαμάντη
και Κώστα Μπίγαλη, 40 ημέρες στον «Διογένη» με τον Στέφανο Κορκολή και
γίνεται, με τον Τόκα και πάλι, το «Παρέα μ’ έναν ήλιο» και ένα CD με τον
Γιάννη Σπανό.

«Μετά ήρθε το “Zoom”, όπου και με άκουσε ζωντανά ο Θάνος Μικρούτσικος (με τον
οποίο είχαμε γνωριστεί παλαιότερα, παραμονές Πρωτοχρονιάς… χαρτοπαικτικώς)».
Και έτσι γεννήθηκε το «Στου αιώνα την παράγκα» και η «Ρόζα», μία από τις
μεγαλύτερες δισκογραφικές επιτυχίες των τελευταίων χρόνων: οι αριθμοί μιλούν
για πωλήσεις της τάξεως των 200.000!

Η συνέχεια της ιστορίας είναι… το παρόν: το CD «Του έρωτα και της φυγής»
κυρίως, με τον Βασίλη Κορακάκη, έναν «αυθεντικό λαϊκό συνθέτη» (χαρακτηρισμός
που αρμόζει και στη φωνή και την παρουσία του Δημήτρη Μητροπάνου) αλλά και με
τους Μάνο Ξυδού, των Πυξ Λαξ, Μίλτο Πασχαλίδη και Γιώργο Μουκίδη ­ και με
στίχους του Πάνου Σταθόγιαννη. Ενώ επί σκηνής του ανανεωμένου «Άλσους» (στην
Ευελπίδων), ο Δημήτρης Μητροπάνος έχει πλέον την ευχέρεια να ξεδιπλώνει κάθε
βράδυ την εμπειρία των 35 αυτών χρόνων, καθορίζοντας και ένα ιδιαίτερο μουσικό
«είδος», του οποίου ίσως είναι ο μοναδικός εκπρόσωπος…

Αν θα ξαναζούσε έτσι αυτήν τη ζωή ­ τη ζωή του ­ ο Δημήτρης Μητροπάνος; Ούτε
συζήτηση. «Σε όλη αυτή τη διαδρομή περάσανε πράγματα ονειρικά, πέρασαν και
τραυματικές εμπειρίες», λέει αργά και το βλέμμα του σοβαρεύει. «Ποτέ δεν έμενα
στις τραυματικές εμπειρίες. Πιο πολύ μετρούσαν και μου έδιναν κουράγιο οι
άνθρωποι που μου ανοίγονταν και με εμπιστεύονταν.

Δεν πέρασα και τόσο τραγικά πράγματα. Τα ανθρώπινα, που περνάμε όλοι, τις
ζήλειες, τις μικροπρέπειες… Απλά τα δικά μας (και εννοεί των τραγουδιστών)
φαίνονται πιο πολύ. Μας κυνηγάνε και τα μέσα ενημέρωσης. Και αυτό μόνον αν το
επιδιώκεις. Έχω μιαν απορία: εμένα γιατί δεν με κυνηγάνε στην προσωπική μου
ζωή; ­ και ξέρω κι άλλους, που σ’ αυτόν τον τομέα δεν έδωσαν δικαίωμα: τον
Μητσιά, τον Νταλάρα, τον Πουλόπουλο…

Βγαίνουν κάποιοι και διαμαρτύρονται “έγραψαν τούτο και τ’ άλλο”. Δεν πιστεύω
ότι, αν δεν θέλεις, θα βγει παραέξω κάτι προσωπικό σου. Εδώ κάποιοι (οι ίδιοι
που διαμαρτύρονται) το έχουν αναγάγει σε σύστημα: Σήμερα θα βγω με κείνον,
αύριο με τον άλλον, για να είμαι την άλλη ημέρα στις εφημερίδες».

Και τους ίδιους δισκογραφικούς δρόμους και τις επί σκηνής (ή πάλκο)
συνεργασίες φαίνεται πως θα ακολουθούσε, αν ξαναζούσε τη ζωή του. «Γιατί έχω
και ένα άλλο κουσούρι: δεν θέλω να επιλέγω το ένα και το άλλο, θέλω να με
επιλέγουν. Πιο πολύ με γοητεύει. Το θέμα είναι για μένα πάντα αν σε θέλει ο
δημιουργός. Με το να τον υποχρεώσεις, έμμεσα ή άμεσα, να σου δώσει δουλειά
του, τι έχεις να κερδίσεις, εν τέλει;».

Σοβαρεύει ξανά και η φωνή του ακολουθεί πιο αργό δρόμο. Μισοκλείνει τα μάτια
σαν να αναπολεί τις στιγμές, τις δικές του στιγμές. «Αν σκεφτούμε ποιος ήμουν
και ποιος είμαι, τι συνέβη στη ζωή μου, θα πρέπει να είμαι πολύ αχάριστος, αν
δεν ήθελα να τα ξαναζήσω»…

Σε έναν τομέα ο Δημήτρης Μητροπάνος δεν διστάζει να βγάλει τις… εμμονές του.
Στα τραγούδια και τις προσωπικές του αδυναμίες σε ένα ρεπερτόριο, που θα
πρέπει να αριθμεί τουλάχιστον 600 μουσικές εκδοχές.

«Σε κάποια τραγούδια είμαι αγύριστο κεφάλι», ξεκαθαρίζει από την αρχή ­ με
έμφαση. «Ας πούμε, το “Πρώτο φθινόπωρο” του Βαγγέλη Κορακάκη (από το νέο του
CD “Του έρωτα και της Φυγής”) θα το λέω πάντα, ό,τι και να γίνει. Ή ένα άλλο
παράδειγμα: στον πρώτο δίσκο με τον Μάριο Τόκα το αγαπημένο μου τραγούδι δεν
ήταν το “Σ’ αναζητώ στη Σαλονίκη”, που έγινε μεγάλη επιτυχία, αλλά το “Μια
στάση εδώ”. Στον δίσκο του Θάνου Μικρούτσικου αγαπούσα πιο πολύ τις “Ατάκες”,
που δεν έγινε το μεγάλο σουξέ. Όπως μου άρεσαν πολύ και τα τραγούδια στον
δίσκο του Κώστα Στρατηγόπουλου.

Στη δουλειά με τον Θάνο μού έλειψαν κάποια τραγούδια, που δεν μπήκαν τελικά
στον δίσκο μας. Καλά έκανε δε και είπε ο ίδιος το “Σιντάρτα”, γιατί δεν είναι
το θέμα της φωνής που απογειώνει πολλές φορές τα τραγούδια, είναι αυτό το κάτι
άλλο… Όχι ότι δεν θα το πω, το “Σιντάρτα”, στην επόμενη δουλειά μας. Σιγά
που δεν θα το πω! Όπως θέλω να κάνω και την “Πιρόγα”. Να την πω πιο λαϊκά από
τον Μανώλη Μητσιά, που θεωρώ ότι την έχει τραγουδήσει καταπληκτικά».