Τρόφιμα χωρίς ταυτότητα από τους σεφ της… Γενετικής

Δημιουργήθηκαν σε εργαστήρια έπειτα από τολμηρούς, πολλές φορές, πειραματισμούς.

Στο… φαρμακείο. Εκεί βρέθηκε το μοναδικό προϊόν (ένα συμπλήρωμα διατροφής πλούσιο σε πρωτεΐνες), στη συσκευασία του οποίου αναγράφεται ότι περιέχει γενετικά μεταλλαγμένη σόγια

Καλλιεργήθηκαν πειραματικά, συζητήθηκαν σε υπουργικά γραφεία, «ταξίδεψαν» σε
διεθνή συνέδρια, βρήκαν «φίλους» και «εχθρούς», για να καταλήξουν τελικά
στο… πιάτο μας. Τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα είναι εδώ, στα ράφια των
σούπερ μάρκετ, χάρη στο πολιτικό και εμπορικό αλαλούμ που επικρατεί όχι μόνο
στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς και στην αδυναμία
αναγνώρισής τους από τους εμπόρους και τους καταναλωτές.

Πριν από λίγο καιρό, κάποιοι εθελοντές της Greenpeace έκαναν μια βόλτα σε
μεγάλα σούπερ μάρκετ της Αθήνας. Ξόδεψαν πολλές ώρες ψάχνοντας να βρουν μια
ένδειξη για προϊόντα «ύποπτα» ­ δηλαδή, που περιέχουν γενετικά μεταλλαγμένα
συστατικά ή παράγωγά τους. Σηματάκι δεν βρήκαν ούτε ένα. Προϊόντα μεγάλων
πολυεθνικών εταιρειών που έχουν κατά καιρούς καταγραφεί σε μαύρες λίστες στην
Ευρώπη βρέθηκαν πολλά…

Χωρίς σήμανση

Παρ’ όλο που οι κοινοτικές οδηγίες ορίζουν πως τα τρόφιμα που παράγονται με
τις μεθόδους της γενετικής μηχανικής πρέπει να φέρουν ειδική σήμανση, στην
πράξη κάτι τέτοιο δεν ισχύει. «Η κοινοτική νομοθεσία γύρω από τη σήμανση δεν
εφαρμόζεται στην Ελλάδα», παρατηρεί ο κ. Σταμάτης Αλαχιώτης, πρύτανης του
Πανεπιστημίου Πατρών, ο οποίος, αν και καθηγητής Γενετικής, δηλώνει
επιφυλακτικός απέναντι στην ανεξέλεγκτη αποδοχή των γενετικά μεταλλαγμένων
οργανισμών. «Υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί και πρέπει να γίνει εξαντλητικός
έλεγχος μέχρι να δοθούν σαφείς απαντήσεις».

Σε μια από τις πολλές μαύρες λίστες που έχει καταρτίσει το γαλλικό γραφείο της
Greenpeace αναφέρονται προϊόντα μεγάλων εταιρειών τροφίμων (κυρίως σοκολάτες,
μπισκότα αλλά και δημητριακά) που περιέχουν λεκιθίνη ή λάδι που προέρχονται
από γενετικά μεταλλαγμένη σόγια ή μεταλλαγμένο καλαμπόκι. Στα ράφια των
ελληνικών σούπερ μάρκετ υπάρχουν τα ίδια προϊόντα, φυσικά χωρίς την παραμικρή
σχετική σήμανση. Στους ελέγχους της Greenpeace, βρέθηκε μόνο ένα προϊόν, στη
συσκευασία του οποίου αναγράφεται πως περιέχει γενετικά μεταλλαγμένη σόγια, κι
αυτό όχι σε σούπερ μάρκετ αλλά σε… φαρμακείο. Πρόκειται για ένα συμπλήρωμα
διατροφής («πλούσιο σε βιταμίνες, πρωτεΐνες και θερμίδες»), το οποίο
χορηγείται σε ασθενείς έπειτα από βαριές χειρουργικές επεμβάσεις. Στα
συστατικά του αναφέρεται μεταξύ άλλων και η σόγια με αστερίσκο, ο οποίος
παραπέμπει στην επεξήγηση «γενετικά μεταλλαγμένη».

« Ένα χάος»

«Επικρατεί ένα φοβερό χάος, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην παγκόσμια
αγορά τροφίμων», σημειώνει ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, υπεύθυνος εκστρατειών στη
Greenpeace. «Θύμα είναι ο καταναλωτής, από τον οποίο στερούν το αναφαίρετο
δικαίωμά του να γνωρίζει τι τρώει».

Την ανησυχία των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των ενώσεων καταναλωτών
συμμερίζεται και η κ. Χριστίνα Παπανικολάου, γενική γραμματέας Καταναλωτή στο
Υπουργείο Ανάπτυξης, η οποία τονίζει, με κάθε ευκαιρία, την ανάγκη «να
ενσωματωθούν στις πολιτικές επιλογές και αποφάσεις οι διαθέσεις και οι
επιφυλάξεις της κοινής γνώμης».

Ούτε η δυσπιστία των καταναλωτών απέναντι στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα
είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Σύμφωνα με την κ. Παπανικολάου και στοιχεία από
το Ευρωβαρόμετρο, «η υπ’ αριθμόν ένα αγωνία των Ευρωπαίων καταναλωτών αφορά
την ασφάλεια των τροφίμων. Στις ευρωπαϊκές χώρες, οι δημοσκοπήσεις αναφέρουν
όμως ότι τα ποσοστά επιφύλαξης απέναντι στα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα
κυμαίνονται μεταξύ 60% και 80%».

DNA

Ακόμη κι αυτές οι εργαστηριακές αναλύσεις σε «ύποπτα» τρόφιμα, που πιθανόν να
περιέχουν γενετικά μεταλλαγμένα συστατικά, δεν μπορούν να δώσουν σαφείς και
ασφαλείς απαντήσεις. Κι αυτό γιατί, όπως εξηγεί ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, «οι
αναλύσεις μπορούν να εντοπίσουν την τροποποίηση στο DNA ενός οργανισμού, αρκεί
να μην έχει “σπάσει” η αλυσίδα του DNA. Και η αλυσίδα αυτή “σπάει” από την
επεξεργασία που γίνεται μέχρι να φθάσουμε στα παράγωγα των φυτών».

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, και στην περίπτωση αυτή, αποτελεί η σόγια και η
λεκιθίνη που χρησιμοποιούνται στις σοκολάτες. Όταν πριν από ένα χρόνο
εντόπισαν ίχνη γενετικής μετάλλαξης στη λεκιθίνη που υπήρχε στις σοκολάτες
Toblerone, o θόρυβος ήταν μεγάλος ακριβώς γιατί κανείς δεν το περίμενε.

Τρεις νέες αιτήσεις για πειραματική καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένου
βαμβακιού και ζαχαρότευτλου εξετάζει ήδη το ΥΠΕΧΩΔΕ. Στο παρασκήνιο, αλλά και
στο… προσκήνιο, οι αντιδράσεις και οι επιφυλάξεις είναι πολλές.

Η εταιρεία Monsanto (στην οποία πέρυσι δόθηκε έγκριση για δοκιμαστική
καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένου βαμβακιού) ζητεί φέτος την άδεια για
πειραματική καλλιέργεια μιας ποικιλίας βαμβακιού που υπέστη γενετικές
επεμβάσεις ώστε να είναι ανθεκτικό σε ένα ζιζανιοκτόνο (παραγωγής της ίδιας εταιρείας).

Οι άλλες δύο αιτήσεις αφορούν την καλλιέργεια ζαχαρότευτλων με «πειραγμένα»
γονίδια έτσι ώστε να είναι ανθεκτικά σε φυτοφάρμακα. Προέρχονται από τις
εταιρείες Novartis και AgrEvo (η οποία επίσης παράγει το ένα εκ των δύο
φυτοφαρμάκων στο οποίο θα είναι ανθεκτικά τα ζαχαρότευτλα).

«Στην περίπτωση του βαμβακιού, η επιβάρυνση από το φυτοφάρμακο είναι διπλή»,
αναφέρει ο κ. Φίλιππος Φούντης, από το Δίκτυο για τις Επιπτώσεις της Γενετικής
Μηχανικής του Οργανισμού Ελέγχου και Πιστοποίησης Βιολογικών Προϊόντων «ΔΗΩ».
«Αφενός από ένα ξένο ένζυμο που αναπτύσσεται στα φυτά που έχουν υποστεί
τέτοιου είδους γενετικές αλλοιώσεις και αφετέρου από το ζιζανιοκτόνο που
χρησιμοποιείται κατά τη διάρκεια της βλάστησης».

Την αντίθεσή τους στην πειραματική καλλιέργεια γενετικά μεταλλαγμένου
ζαχαρότευτλου εκφράζουν η Νομαρχία Ημαθίας και το Πανελλήνιο Δίκτυο
Οικολογικών Οργανώσεων, τονίζοντας πως «πρόκειται για προσπάθεια υποβάθμισης
της υγείας των πολιτών, του περιβάλλοντος και της ίδιας της ζωής»..

Όλες ανεξαιρέτως οι σοκολατοβιομηχανίες χρησιμοποιούν ως βασικό
γαλακτωματοποιητή τη λεκιθίνη, η οποία είναι παράγωγο σόγιας. Το αν η λεκιθίνη
προέρχεται από γενετικά μεταλλαγμένη σόγια ή όχι εξαρτάται ως ένα βαθμό από
τις επιλογές της εταιρείας αλλά και σε μεγάλο ποσοστό στην τύχη…

Συχνά, μια μεγάλη σοκολατοβιομηχανία που ζητά τη λεκιθίνη από τους μύλους
σόγιας δεν είναι σε θέση να γνωρίζει αν η σόγια αυτή είναι ή δεν είναι
γενετικά μεταλλαγμένη. Πολλές φορές μάλιστα, ούτε καν εκείνοι που εμπορεύονται
ή προμηθεύουν τη σόγια δεν γνωρίζουν αν το προϊόν τους είναι φυσικό ή αν έχει
υποστεί γενετική τροποποίηση.

«Η σόγια που εισάγεται στην Ελλάδα προέρχεται κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Νότιο
Αμερική», εξηγεί ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, από το ελληνικό γραφείο της
Greenpeace. «Στην Αργεντική, για παράδειγμα, καλλιεργούν γενετικά μεταλλαγμένη
σόγια, ενώ στη Βραζιλία όχι. Διαχωρισμός δεν γίνεται και σήμανση δεν υπάρχει».

Ο μόνος τρόπος για να μπει τάξη στο χάος που επικρατεί στην παγκόσμια αγορά
τροφίμων είναι να υπάρξει, κατ’ αρχάς, διαχωρισμός των γενετικά μεταλλαγμένων
οργανισμών από τους φυσικούς σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης ενός φυτού και,
κατά δεύτερον, σήμανση των τελικών προϊόντων που περιέχουν μεταλλαγμένους
οργανισμούς ή παράγωγά τους.

Στις ΗΠΑ: Η γενετικά τροποποιημένη σόγια καλλιεργείται σε μεγάλες εκτάσεις και με υπερσύγχρονα μέσα

Εκατόν εβδομήντα χώρες θα συναντηθούν την ερχόμενη εβδομάδα στην Καρθαγένη της
Κολομβίας, με σκοπό να καταλήξουν σε μια νομικά δεσμευτική συνθήκη που θα
προλαμβάνει και θα αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις από την απελευθέρωση
μεταλλαγμένων οργανισμών στο περιβάλλον. Σε σχεσινή συνέντευξη Τύπου στην
Αθήνα, η Greenpeace ζήτησε την άμεση υπογραφή ενός ουσιαστικού Πρωτοκόλλου για
τη Βιοασφάλεια και σημείωσε πως, από ελληνικής πλευράς, το ΥΠΕΧΩΔΕ επιχειρεί
να υποβαθμίσει το Πρωτόκολλο, στάση που χαρακτηρίστηκε ως «ανεξήγηση και επικίνδυνη».

Συγκεκριμένα, όπως δήλωσε ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, υπεύθυνος Εκστρατειών στο
ελληνικό γραφείο της Greenpeace, «μέχρι σήμερα το ΥΠΕΧΩΔΕ λάμπει διά της
απουσίας του από τις διαπραγματεύσεις. Στις ομάδες εργασίας του συνεδρίου
συμμετέχουν διπλωμάτες από το υπουργείο Εξωτερικών, οι οποίοι δεν έχουν ούτε
ενημέρωση ούτε και πολιτικές οδηγίες από το ΥΠΕΧΩΔΕ. Η πολυδιαφημιζόμενη από
τον υφυπουργό ΠΕΧΩΔΕ “προσεκτική αντιμετώπιση του θέματος” αποδεικνύεται κενή
περιεχομένου και προορίζεται μάλλον για εσωτερική κατανάλωση».

Ο κ. Χαραλαμπίδης αναφέρθηκε στις έντονες πιέσεις που δέχεται η χώρα μας, τόσο
από τις βιομηχανίες αγροχημικών όσο και από αμερικανικής πλευράς, προκειμένου
να δεχθεί άνευ όρων την εισαγωγή μεταλλαγμένων οργανισμών. Η Greenpeace
τόνισε, για μια ακόμη φορά, πως η απελευθέρωση γενετικά μεταλλαγμένων
οργανισμών στο περιβάλλον απειλεί την ανθρώπινη υγεία, τη βιοποικιλότητα, τα
οικοσυστήματα και τις παραδοσιακές καλλιέργειες. «Οι μεταλλαγμένοι οργανισμοί
είναι ζωντανοί οργανισμοί. Έχουν τη δυνατότητα να πολλαπλασιάζονται, να
μεταφέρουν τα γονίδιά τους και να εξαπλώνονται. Δεν πρόκειται να σεβαστούν τα
όρια ενός χωραφιού ή τα σύνορα μιας χώρας», επεσήμανε ο κ. Χαραλαμπίδης.

Στο θέμα του Διεθνούς Πρωτοκόλλου για τη Βιοασφάλεια αναφέρθηκε, σε επίκαιρη
ερώτησή της στη Βουλή, και η βουλευτής του Συνασπισμού, κ. Μαρία Δαμανάκη, η
οποία τόνισε, μεταξύ άλλων, την υιοθέτηση της αρχής της πρόληψης ως βάσης για
κάθε δράση που σχετίζεται με την απελευθέρωση μεταλλαγμένων οργανισμών στο
περιβάλλον. Η κ. Δαμανάκη διερωτάται «με ποιον τρόπο σκοπεύει το ΥΠΕΧΩΔΕ να
διασφαλίσει την υψηλή εκπροσώπηση της χώρας μας στις διαπραγματεύσεις του
Πρωτοκόλλου και ποιες πρωτοβουλίες θα πάρει έτσι ώστε να μην επικρατήσει το
“λόμπι” των χωρών που προωθούν ανεξέλεγκτα τα συμφέροντα των πολυεθνικών
αγροχημικών εταιρειών».