Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης

ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ των μεταπτυχιακών φοιτητών Α’ και Β’ κύκλου Τμήματος Φιλολογίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών η κ. Ευαγγελία Μιμίδου (γενική γραμματεύς) γράφει:

«Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα σας ολοσέλιδο άρθρο της κ. Άννας Φραγκουδάκη,
καθηγήτριας στο Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Αθηνών, με τίτλο
“Πολιτισμικά ‘καθαρές’ είναι οι ασθενείς εθνικές ταυτότητες”, με το οποίο
επιχειρείται κριτική σε επιστολή μεταπτυχιακών φοιτητών που δημοσιεύθηκε σε
άλλη εφημερίδα, “ΤΟ ΒΗΜΑ”, στις 17.1.1999. (“ΤΑ ΝΕΑ”, “Πανόραμα”, 23.1.1999,
σ. 11). Στο άρθρο αυτό η κ. Φραγκουδάκη αναπτύσσει πολλά, αλλά δεν απαντά στα
διατυπωθέντα ερωτήματα. Και συγκεκριμένα παρατηρούνται τα εξής: Οι Εβραίοι της
Θεσσαλονίκης ήταν πολυπληθέστεροι και οικονομικά ισχυρότεροι από τους εκεί
Έλληνες πριν από την απελευθέρωση της πόλης το 1912, ασκούσαν καθοριστικό ρόλο
στη ζωή της Θεσσαλονίκης και φυσικά είχαν επιδιώξεις για το μέλλον της.

Υποστηρίζει η κ. Φραγκουδάκη ότι οι επιδιώξεις αυτές ήσαν ίδιες με τις
αντίστοιχες των Ελλήνων, δηλαδή ήθελαν και οι Εβραίοι την ενσωμάτωση της
Θεσσαλονίκης στην ελεύθερη Ελλάδα; Εάν ναι, παρακαλούμε να υποδείξει τις
σχετικές πηγές και την αντίστοιχη βιβλιογραφία. Εάν όχι, να μας πληροφορήσει
ποιες ήταν οι επιδιώξεις αυτές τουλάχιστον περί τα τέλη του 1912. Διότι εμείς
έχουμε μάθει ότι οι Εβραίοι θεωρούσαν τη Θεσσαλονίκη “Μητέρα του Ισραήλ”
(“Χρονικά”, όργανο του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου της Ελλάδος, τεύχος
Σεπτ. – Οκτ. 1992, σ. 9) και ήθελαν και επεδίωκαν τη διεθνοποίησή της. (Βλ.
Ρένας Μόλχο, “Η Θεσσαλονίκη μετά το 1912. Ξένες προπαγάνδες και εβραϊκή
κοινότητα” στον τόμο “Η Γαλλία και η Ελλάδα στον μεγάλο πόλεμο”, τόμος που
εκδόθηκε στα γαλλικά από το Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σ. 48)».

Η Α. ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ

Η κ. Άννα Φραγκουδάκη, υπόψη της οποίας θέσαμε την επιστολή, απαντά:

«Αισθάνομαι κάτι σαν υποχρέωση ν’ απαντήσω, επειδή την επιστολή υπογράφει και
πάλι εκπρόσωπος φοιτητών.

Δεν είναι τα εθνικά οράματα μιας εποχής επεκτατικών εθνικισμών το αντικείμενο
κριτικής μου για την επιστολή των μεταπτυχιακών φοιτητών του Τμήματος Ιστορίας
– Αρχαιολογίας και τώρα Φιλολογίας. Είναι ο ρατσισμός. Μακάρι να μελετούσαν οι
μεταπτυχιακοί φοιτητές της Ιστορίας (για να το μάθουν και οι άλλοι της
Φιλολογίας) τι “ήθελαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης” την περίοδο 1912 με 1915,
καθώς και τι ήθελαν οι εκπρόσωποι των ελληνικών κυβερνήσεων από αυτούς την
ίδια εποχή και πώς αυτές οι επιδιώξεις εξελίχθηκαν μέχρι το 1940.

Αντί για την ιστορική διερεύνηση όμως, που θα οδηγούσε τους νέους να
κατανοήσουν τις ιστορικά διαμορφωμένες ταυτότητες, προβάλλουν την πεποίθηση
ότι η εθνική ταυτότητα είναι “φυσική” ταυτότητα, δηλαδή στατική, υπερχρονική
και επιπλέον πολιτισμικά ομοιογενής.

Νέοι με μια τέτοια πεποίθηση κινδυνεύουν στην εποχή μας να αισθάνονται τις
αλληλεπιδράσεις σαν κίνδυνο για την εθνική τους ταυτότητα, να φοβούνται την
Ευρωπαϊκή Ένωση, να εχθρεύονται την παρουσία μεταναστών. Και τούτο γιατί η
πεποίθηση είναι χαρακτηριστική μιας εθνικής ταυτότητας ανασφαλούς και
εύθραυστης που οι ίδιοι οι φορείς της την αξιολογούν σαν όχι αρκετά υψηλή.

Ο μύθος της πολιτισμικής ομοιογένειας δεν βλάπτει μόνο τα μη “αυθεντικά” μέλη
της εθνικής οικογένειας, στα οποία σήμερα έχουν προστεθεί περίπου 600.000
μετανάστες και πρόσφυγες. Βλάπτει βαθύτερα την κοινωνία γιατί ευνοεί τάσεις
υπεράσπισης της ομοιότητας και καταδίκης των διαφορών.

Και τούτο έχει τεράστια σημασία, γιατί ανοίγει το δρόμο προς μια τάση με στόχο
την εξάλειψη των διαφορών. Και αυτή η τάση έχει σε ολόκληρη την πολιτική
ιστορία το εφιαλτικό συνήθειο να παίρνει την τερατική μορφή της εξάλειψης των
διαφορετικών ομάδων».