Ζητούμενο, η ουσία της εκπαίδευσης

Και αυτή η εξέλιξη συνιστά μία από τις πιο αρνητικές όψεις των κοινωνικών μας
εκφράσεων. Αλλά γιατί υπάρχει αυτή η δυστοκία ανάδυσης του ουσιαστικού
εκπαιδευτικού πυρήνα;

Εν πρώτοις το πρόβλημα γεννιέται από τον τρόπο χειρισμού που προέρχεται από
την πολιτική σφαίρα. Για άλλη μια φορά επιχειρούνται αλλαγές στην εκπαίδευσή
μας με «εργαλείο» το εξεταστικό σύστημα των μαθητών με τα γνωστά αποτελέσματα,
που έχουμε ήδη περιγράψει σε προηγούμενο άρθρο. Δεν προέκυψε τυχαία η σημερινή
ένταση γύρω από τις εξετάσεις της Β’ Λυκείου. Αλλά μπορεί να αποτελεί μείζον
θέμα για το εκπαιδευτικό μας σύστημα ή και για την πολιτική ζωή ο πανελλαδικός
χαρακτήρας αυτών των εξετάσεων; Όλες οι συζητήσεις, αντιπαραθέσεις και
συνθέσεις κλείνουν τον ορίζοντά τους γύρω από το σύστημα πρόσβασης των μαθητών
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, που είναι κυρίαρχο (κακώς) σχεδόν σε όλο το
εκπαιδευτικό μας εποικοδόμημα, και δύσκολα επεκτείνονται στο περιεχόμενο του
σχολείου. Αν μάλιστα κάποιος έπαιρνε τη θέση του «ιστορικού του μέλλοντος» για
να προσδιορίσει με τον πιο συμπυκνωμένο τρόπο την τρέχουσα πολιτική συγκυρία,
θα συναντούσε ένα δυσεπίλυτο μεθοδολογικό πρόβλημα. Γιατί, πώς θα μπορούσε να
εξηγήσει τη μεγάλη αντίφαση: ότι, ενώ το ΥΠΕΠΘ υπόσχεται «ελεύθερη πρόσβαση»
στα ΑΕΙ και στα ΤΕΙ, οι μαθητές προχωρούν σε καταλήψεις; Η θεώρηση της
«ελεύθερης πρόσβασης» επέβαλε τη διαμόρφωση στρεβλών δομών στην εκπαίδευσή
μας. Το Ενιαίο Λύκειο (Ε.Λ.) συγκροτήθηκε για να υπηρετηθεί κυρίως η σχέση
«1:1» μεταξύ αποφοίτων Λυκείου και εισαγομένων στα ΑΕΙ και στα ΤΕΙ. Σημειωτέον
ότι η σχέση «1:1» αναφέρεται συνολικά στον αριθμό των μαθητών και όχι κατά
σχολές, ιδιαίτερα τις περιζήτητες (Ιατρική, Πολυτεχνείο, Νομική κ.λπ.).
Επομένως και πρακτικά δεν έχει κανένα νόημα, αφού η σχέση «1:1» στις μη
ανταγωνιστικές σχολές ήδη υπάρχει. Η έννοια της «ελεύθερης πρόσβασης» δεν
είναι νοητή και δεν μπορεί να υπάρξει.

Εκείνο που μπορεί και πρέπει να συμβεί είναι η διαρκής διεύρυνση του αριθμού
των εισαγομένων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση με έναν συγκροτημένο σχεδιασμό.
Παράλληλα η τεχνικο-επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να αποτελεί την ισοδύναμη
και εναλλακτική προς το Ε.Λ. εκπαιδευτική πρόταση και να μην είναι ο «φτωχός
συγγενής» για να συγκεντρώνει ό,τι απομένει από το Ε.Λ.

Δεύτερος παράγοντας στους πολιτικούς χειρισμούς είναι το έλλειμμα διαλόγου, με
ευθύνη του ΥΠΕΠΘ, και η μονομέρεια των επιλογών του.

Έτσι οι αντιπαραθέσεις γίνονται στους «τίτλους» των θεμάτων και κυριαρχεί ο
γενικός και αόριστος πολιτικός λόγος. Αψευδής μάρτυρας η εικόνα της αλαλίας
των κομμάτων γύρω από την ουσία του εκπαιδευτικού προβλήματος, αλλά και από το
εξεταστικό σύστημα. Κατάλαβε κανείς μέσα στους δύο τουλάχιστον μήνες της
έντασης κανένα κόμμα να προβάλλει έστω σε αδρές γραμμές την πρότασή του; Η
μονομέρεια του ΥΠΕΠΘ γέννησε το ομόλογό της, τη στείρα και ανούσια
αντιπαράθεση. Και έτσι οι πολίτες παρακολουθούν μία μάχη χαρακωμάτων,
ανιστόρητη και αντι-ιστορική…

Τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, κυνηγώντας τις εντυπώσεις και το λαϊκισμό, όχι
μόνο δεν εστιάζουν στις κρίσιμες πτυχές των προβλημάτων, αλλά αντίθετα
ανασύρουν κάθε φορά και αναδεικνύουν το «δευτερεύον» και τον ακτιβισμό, τα
υλικά δηλαδή για το «δελτίο των 8» και τίποτα άλλο. Τροφοδοτούν τις
παρακμιακές αντιλήψεις και πρακτικές. Τα ΜΜΕ δεν διαθλούν μόνο τα κοινωνικά
δρώμενα, αλλά συχνά τα παράγουν ή έστω τα καθορίζουν με τον τρόπο λειτουργίας
τους. Η σύγχρονη οικογένεια χάνοντας, προϊόντος του χρόνου, όλο και πιο πολύ
τα «πυρηνικά» της χαρακτηριστικά, εγκαταλείπει τον αφηγηματικό της λόγο που
«εξυφαίνεται» από γενιά σε γενιά και έτσι η κουλτούρα της πληροφόρησης των
πολλαπλών πηγών ενημέρωσης πλημμυρίζει το διαπαιδαγωγικό υλικό που απευθύνεται
στους νέους με τις δικές της εμπορευματικές αξίες. Υπάρχει, δηλαδή, σοβαρό
έλλειμμα ουσιαστικής επικοινωνίας και μέσα στους κόλπους της οικογένειας, που
είναι έλλειμμα αγωγής και παιδείας. Λίγοι γονείς ασχολούνται συστηματικά και
επίμονα με την παιδαγωγική ανατροφή των παιδιών τους, εναποθέτοντας εμμέσως
αυτή την υπόθεση στη μεγάλη «πνευματική τροφό», την τηλεόραση.

Έτσι οι νέοι καθορίζουν, σε σημαντικό βαθμό, τη συμπεριφορά τους με βάση τους
τηλεοπτικούς κατοπτρισμούς. Βασικός συντελεστής αδυναμίας της ανάδειξης του
ουσιαστικού περιεχομένου του σχολείου είναι και ο τρόπος ανάπτυξης του
εκπαιδευτικού κινήματος, που προβάλλει μεν με σαφήνεια τους πολιτικούς του
στόχους, αλλά δεν διαμορφώνει ισχυρές στάσεις και συμπεριφορές ως προς τις
βασικές μορφωτικές επιδιώξεις του σχολείου. Και εδώ είναι οι δικές μας σοβαρές
ευθύνες. Να αναδείξουμε την ουσία της διαπαιδαγώγησης, το περιεχόμενο του
σχολείου, τη γοητεία της γνώσης.

Οι σημερινές αγωνίες δεν είναι μόνο εκπαιδευτικού χαρακτήρα, αλλά έχουν ισχυρά
ριζώματα στο υπέδαφος των ευρύτερων κοινωνικών αναζητήσεων των νέων. Το
εκπαιδευτικό κίνημα, επομένως, για να έχει ουσιαστική επιρροή στις σύγχρονες
εξελίξεις δεν μπορεί παρά να έχει χαρακτηριστικά μορφωτικού και κοινωνικού
κινήματος. Και φυσικά να αγωνιά πάντα και έμπρακτα για τη Δημόσια Εκπαίδευση
και βεβαίως για την τυπική λειτουργία της. Γιατί τελικά τίποτα δεν είναι
αυτονόητο στη χώρα μας…

Ο Νίκος Τσούλιας είναι πρόεδρος της ΟΛΜΕ.