Η παγκόσμια… «καραμπόλα»

Φταίει ο δρόμος ή οι οδηγοί; Μερικοί οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες από
αυτούς που συγκεντρώθηκαν στο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός παρομοιάζουν την
αναταραχή που άρχισε στην Ασία και εξαπλώθηκε στις αναπτυσσόμενες χώρες με
ολισθηρό αυτοκινητόδρομο, που πάνω του συντρίβονται το ένα μετά το άλλο τα αυτοκίνητα.

2.000 επίσημοι. Ο Παλαιστίνιος ηγέτης Γιάσερ Αραφάτ, που έφτασε χθες στο Νταβός, είναι μεταξύ των 2.000 προσωπικοτήτων που μετέχουν στην 29η ετήσια σύνοδο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ

ΦΤΑΙΕΙ ο δρόμος ή οι απρόσεκτοι οδηγοί; Ο «αυτοκινητόδρομος» με το ολισθηρό
οδόστρωμα δεν είναι άλλος από την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων και ο
απεριόριστος δανεισμός. Οι «οδηγοί» είναι η Νότια Κορέα, η Ταϊλάνδη, η
Ινδονησία, η Ρωσία και η Βραζιλία. Τα «δυστυχήματα» είναι ο πανικός και οι
υφέσεις που συγκλόνισαν αυτές τις χώρες.

Το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι αρκετά απλό. Ποιος φταίει πιο πολύ: οι
χώρες, οι απεριόριστες ροές κεφαλαίων ή και τα δύο;

ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ;

Μετά τα πρώτα δυστυχήματα οι χώρες πήραν πάνω τους σχεδόν όλο το φταίξιμο.
Έφταιγε ο πελατειακός καπιταλισμός, οι σαθρές τράπεζες και η υπερεπένδυση στην
αγορά ακινήτων, λένε μερικοί ειδικοί. Αν εξυγιανθεί το χρηματοοικονομικό
σύστημα κάθε χώρας και μπουν κατά μέρος αρκετά χρήματα για ώρα ανάγκης ­ η
τρέχουσα πολιτική του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου ­ τότε τα δυστυχήματα θα
αποφευχθούν ή ­ το πολύ πολύ ­ θα είναι μικροατυχήματα.

Όμως τους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες συμβαίνουν δυστυχήματα σοβαρά με
ανησυχητική συχνότητα και κάποιοι που έριχναν το μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης
στις χώρες, αρχίζουν τώρα να πιστεύουν ότι και ο «δρόμος» ­ το παγκόσμιο
χρηματοπιστωτικό σύστημα και οι δανειστές που αποτελούν τη βάση του ­
χρειάζεται και αυτός σοβαρές επιδιορθώσεις.

ΣΥΝΕΣΗ;

Η αμερικανική κυβέρνηση καταλόγιζε ­ και εξακολουθεί να καταλογίζει ­ το
μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης στις χώρες. Όμως στην αμερικανική στάση αρχίζουν
ήδη να διακρίνονται κάποια ίχνη διαφοροποίησης.

«Καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι οι χώρες πρέπει να ακολουθούν σωστότερες
οικονομικές πολιτικές και να μην κυνηγούν βραχυπρόθεσμα κεφάλαια, όπως έκαναν
το Μεξικό και η Ταϊλάνδη», λέει ο Αμερικανός υφυπουργός Οικονομικών Λόρενς
Σάμερς. «Όμως χρειάζεται περισσότερη σύνεση από τη μεριά των δανειστών».

Πάντως, οι Αμερικανοί διαφωνούν έντονα με τους εταίρους τους στη Λέσχη των
επτά πλουσιοτέρων χωρών του κόσμου για την ανάγκη ­ και την έκταση ­ μιας
μεταρρύθμισης του διεθνούς χρηματοοικονομικού συστήματος. Οι Ευρωπαίοι και οι
Ιάπωνες ζητούν πιο επιτακτικά την αλλαγή.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στην κορυφή της λίστας με τις ιδέες για τη σταθεροποίηση του συστήματος
βρίσκονται προτάσεις για περιορισμό των βραχυπρόθεσμων ξένων δανείων προς τις
αναπτυσσόμενες χώρες ­ δάνεια που συχνά συμβάλλουν στην ταχύτερη ανάπτυξη,
αλλά και συσσωρεύονται σε τεράστια ποσά, όπως στην Ασία, τη Ρωσία και τη
Βραζιλία. Με το παραμικρό πρόβλημα αυτά τα κεφάλαια φεύγουν προκαλώντας και
επιταχύνοντας την οικονομική κατάρρευση.

Όμως υπάρχουν και άλλες προτάσεις που κερδίζουν έδαφος: ευέλικτες ισοτιμίες
για να αποφεύγονται οι ξαφνικές υποτιμήσεις, νόμοι που θα επιτρέπουν στις
υπερχρεωμένες επιχειρήσεις να ξαναδανείζονται πριν ακόμη εξοφλήσουν το
προηγούμενο χρέος και περιορισμοί που δεν θα επιτρέπουν στους ξένους δανειστές
να αποσύρουν τα κεφάλαιά τους από μια χώρα που βρίσκεται σε κρίση.

Το κοινό σημείο σε όλες αυτές τις προτάσεις είναι μία προσπάθεια να
μετατοπιστεί περισσότερο βάρος στις διεθνείς τράπεζες και τους ξένους
δανειστές, ώστε να αξιολογούν πιο προσεκτικά τους κινδύνους και να υφίστανται
τις συνέπειες αν τα πράγματα πάνε άσχημα.

Όμως πριν επιδιορθωθεί το ολισθηρό οδόστρωμα, πρέπει να επισκευαστούν τα
τρακαρισμένα αυτοκίνητα των δεκαοκτώ τελευταίων μηνών. Δεν συμφωνούν όλοι πώς
πρέπει να γίνει αυτό. Ή μάλλον, υπάρχουν δύο διαμετρικά αντίθετες απόψεις.

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Η τρέχουσα πρακτική θέλει τις προβληματικές χώρες να ακολουθούν πολιτικές που
περιορίζουν τις υποτιμήσεις του εθνικού νομίσματος και αποκαθιστούν την
εμπιστοσύνη των ξένων δανειστών. Τα κυριότερα εργαλεία για αυτές τις πολιτικές
είναι τα πολύ υψηλά επιτόκια και οι περικοπές των δημοσίων δαπανών. Όμως τα
υψηλά επιτόκια και οι περικοπές δαπανών προκαλούν πάντα υφέσεις.

Η αντίθετη άποψη πρεσβεύει ότι τα επιτόκια πρέπει να διατηρούνται χαμηλά για
να ενθαρρύνεται η οικονομική δραστηριότητα και οι ισοτιμίες να αφήνονται να
βρουν τη δική τους ισορροπία. Μία αναπτυσσόμενη οικονομία, υποστηρίζουν οι
οπαδοί αυτής της άποψης, μπορεί να αποκαταστήσει ευκολότερα την εμπιστοσύνη
των επενδυτών από μία οικονομία που είναι βεβαρημένη από υψηλά επιτόκια και
βρίσκεται σε ύφεση.