Τα συμφέροντα λυμαίνονται την υγεία

«Το πρόβλημα δεν είναι αν ο δημόσιος τομέας είναι ανταγωνιστικός, αλλά αν
είναι βάρβαρος.

ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ δεν κάνει στρατηγική, αλλά λειτουργεί κάτω από πιέσεις χωρίς
στόχους, με ελιγμούς. Γι’ αυτό θα πληρώνει όλο και περισσότερα, με λιγότερα
αποτελέσματα. Όταν π.χ. χρειάζονται τέσσερα χρόνια για να βγει ένα Προεδρικό
Διάταγμα για το πώς θα λειτουργούν τα Διαγνωστικά Κέντρα, αντιλαμβάνεται
κανείς τον τρόπο λειτουργίας. Είναι τόσες οι συγκρούσεις στο επίπεδο του
πολιτικού σχεδιασμού ώστε να μην ξέρει πια το κράτος τι θέλει πραγματικά».

Σκληρή γλώσσα ενός ανθρώπου που κατέχει νευραλγική θέση στον κρατικό
μηχανισμό. Διευθυντής στο υπουργείο Υγείας, ο κ. Πέτρος Γιαννουλάτος μιλάει
για τη σημερινή κατάσταση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και για τις προοπτικές
του όπως διαγράφονται μέσα από τα πιο ρεαλιστικά ­ σχεδόν κυνικά θα μπορούσε
να τα χαρακτηρίσει κανείς ­ στοιχεία αξιολόγησης. Και αυτό το στοιχείο είναι
οι διάφορες συγκρούσεις που διεξάγονται, υπόγεια και στο παρασκήνιο συνήθως,
στον χώρο της Υγείας παρεμποδίζοντας ή καθυστερώντας μέτρα που θα μπορούσαν να
λύσουν προβλήματα, αλλά ενδεχομένως θα δημιουργούσαν άλλα προβλήματα σε
κάποιες ομάδες με διαφορετικά συμφέροντα.

Η μεγαλύτερη, ίσως, από τις συγκρούσεις έχει να κάνει με την παραγωγή
υπηρεσιών Υγείας και τη χρηματοδότηση. «Η σύγκρουση αυτή», λέει ο κ.
Γιαννουλάτος, «εδράζεται στην προσπάθεια των παραγωγικών φορέων να αποκτήσουν
αυτοτέλεια και στην αγωνία του πολιτικού συστήματος να κρατήσει στα χέρια του
τον πλήρη έλεγχο του συστήματος». Και αναφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ο κρατικός μηχανισμός κρατάει σταθερά χαμηλά τα νοσήλια όχι γιατί οι αυξήσεις
θα επηρεάσουν δυσμενώς την οικονομία με πληθωριστικές πιέσεις και θα βαρύνουν
ιδιαιτέρως τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά, κυρίως, γιατί το σύνολο του ΕΣΥ
εξαρτάται παντοιοτρόπως από την κρατική επιχορήγηση, η οποία μπορεί να δίδεται
όπως, όταν και όπου το πολιτικό σύστημα επιλέγει κάθε φορά. Στη λογική αυτή
στηρίζεται και η πρωτοφανής περίπτωση να ανήκουν οι γιατροί του ΕΣΥ στο
υπουργείο Υγείας και όχι σε κάθε παραγωγικό φορέα.

Από την άλλη πλευρά, η απελευθέρωση του νοσηλίου και η κοστολόγησή του σε
πραγματικές τιμές δημιουργεί μέγιστη απειλή στο πολιτικό σύστημα γιατί, τότε,
οι διοικήσεις των ασφαλιστικών ταμείων θα προχωρήσουν στη δημιουργία δικών
τους νοσοκομείων, διευρύνοντας τον δικό τους πόλο εξουσίας, που σήμερα έχουν
σε μικρό βαθμό, διορίζοντας γιατρούς και λοιπό υγειονομικό προσωπικό,
παρεμβαίνοντας στην αγορά εργασίας του υγειονομικού τομέα και προωθώντας τις
εκάστοτε δικές τους επιλογές.

ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

Πέτρος Γιαννουλάτος: Είναι τόσες οι συγκρούσεις στο επίπεδο του πολιτικού σχεδιασμού ώστε να μην ξέρει πια το κράτος τι θέλει πραγματικά

Στον επίσης σημαντικό χώρο της παραγωγής υπηρεσιών Υγείας, οι συγκρούσεις
είναι υπόγειες και έχουν γίνει αποδεκτές στο επίπεδο των ανώτερων κλιμακίων
της ιεραρχίας. Κυριότερος άξονας σε αυτή την ιεραρχία είναι το ιατρικό σώμα,
στην ισχύ και στις πιέσεις του οποίου έχει υπακούσει και το ιατροκεντρικό
μοντέλο του ΕΣΥ. Πολλοί από τους εκάστοτε κυβερνητικούς σχεδιασμούς
ανατράπηκαν ή δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ εξαιτίας αυτών των συγκρούσεων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η (μη) ένταξη των πανεπιστημιακών γιατρών στο ΕΣΥ,
η πλήρης και αποκλειστική απασχόληση, ο έλεγχος των ιατρικών πράξεων, τα
απογευματινά ιατρεία μέσα στα νοσοκομεία, οι υποειδικότητες, η κατανομή των
κρεβατιών κατά κλινική κ.ά. Κάτω από το ιατρικό σώμα «παίζουν» ανάλογα με τη
δύναμή τους άλλες ομάδες εργαζομένων. Έτσι, όπως αναφέρει ο κ. Γιαννουλάτος, έχουμε:

* Τον πολλαπλά παρεμβατικό ρόλο των προμηθευτών βιοϊατρικής τεχνολογίας και
φαρμάκων που διαμορφώνει, λόγω της ισχύος του, τη βεβαιότητα στο ιατρικό σώμα
ότι μπορεί να προσδιορίζει την κατανομή του παραγωγικού έργου με βάση τις
δικές του ανάγκες που θα του δώσουν ευρύτερη πρόσβαση στην παραοικονομία του
χώρου και την κατανομή των πόρων που διατίθενται για την Υγεία.

* Το νοσηλευτικό προσωπικό που, αντίθετα με το χαμηλό κοινωνικό στάτους,
διαμορφώνει χαμηλά επίπεδα σύγκρουσης στην παραγωγική διαδικασία.

* Το παραϊατρικό δυναμικό που βρίσκεται σε παρόμοια κατάσταση (με λιγότερη,
όμως, αποδοχή ενός δευτερεύοντος ρόλου), όπως και οι άλλοι επιστήμονες οι
οποίοι μετέχουν στην παραγωγική διαδικασία ως μέλη της Ιατρικής Υπηρεσίας. Και
των οποίων δεν έχει αναγνωριστεί η ιδιαιτερότητα παρ’ όλη την παρέμβαση στο
έργο που παράγεται και την εξειδίκευση που προσφέρουν.

* Τους διοικητικούς μηχανισμούς. Στα ίδια επίπεδα λειτουργούν μέσα σε ένα
δαιδαλώδες, απαρχαιωμένο και ψευδές γραφειοκρατικό πλαίσιο περίπου «αυτοσχεδιάζοντας».

Οι λύσεις. Κάθε πρόταση που μπορεί να βοηθήσει το ΕΣΥ να βγει από το αδιέξοδο, σκοντάφτει σε φανερά και υπόγεια συμφέροντα – και έτσι ποτέ δεν εφαρμόζεται

«Η πολλαπλότητα των συγκρούσεων», λέει ο κ. Γιαννουλάτος, «δυσχεραίνει τη
διαχείρισή τους και έτσι αλλοιώνονται πολλές προσπάθειες από μικροπολιτικές
αντιλήψεις, προσωπικές επιλογές και συμπλέγματα προσδοκιών και στόχων
απροσδιόριστων αιτίων.

Στην πράξη αυτό που συνήθως βλέπουμε να γίνεται από τις εκάστοτε ηγεσίες του
υπουργείου Υγείας είναι ακριβώς μία προσπάθεια διαχείρισης (άλλοτε επιτυχημένα
και άλλοτε όχι) των συγκρούσεων (αληθινών ή τεχνητών) με θυσία (στις
περισσότερες περιπτώσεις) του αρχικού σχεδιασμού Πολιτικής Υγείας και τελικό
θύμα (πάντα) τον ασθενή.

Η κατάσταση μοιάζει αδιέξοδη, αλλά δεν είναι. Λύσεις υπάρχουν και κατά καιρούς
έχουν προταθεί πολλές. Και αν δεν ευοδώθηκαν είναι ακριβώς γιατί οι φανερές,
και κυρίως οι υπόγειες, συγκρούσεις συμφερόντων στον χώρο της Υγείας μαζί με
τους δικαιολογημένους ή αδικαιολόγητους φόβους και, ίσως, την ατολμία αυτών
που είχαν την εξουσία, δεν τις άφησαν να προχωρήσουν. Ξεκινώντας από το γνωστό
ως «νομοσχέδιο Δοξιάδη», την πρώτη προσπάθεια δημιουργίας Συστήματος Υγείας
στη χώρα μας, που τορπιλίσθηκε από εχθρούς και φίλους και προχωρώντας στις
μελέτες του πρώτου Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας και πολλές άλλες γνωστών ανθρώπων.

Τα παρασκήνια μπορεί να είναι γνωστά μόνο στους μυημένους, αλλά τα
αποτελέσματα είναι γνωστά σε όλους. Και όπως πολύ ρεαλιστικά το έθεσε πρόσφατα
σε φόρουμ για την Υγεία ο κ. Γ. Τσαλίκης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της
Οτάβα: «Δεν υπάρχει Σύστημα Υγείας στην Ελλάδα, υπάρχει μπάχαλο». Και εξήγησε
ότι «υπάρχει μεγάλη επιπλοκή συμφερόντων και οι ηγεσίες δεν μένουν επαρκή
χρόνο στη διοίκηση ώστε να δημιουργήσουν στρατηγική στην κοινωνική τους
πολιτική, έτσι περιορίζονται στην εξισορρόπηση αντίθετων συμφερόντων».

ΞΟΔΕΥΟΥΜΕ για την Υγεία τόσα όσα η Αγγλία ή το Λουξεμβούργο (6,8% του
Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος) με τον μεγαλύτερο ετήσιο ρυθμό αύξησης στην
Ευρώπη (6,9%). Οι αξονικοί τομογράφοι που μας αναλογούν (14,5 ανά εκατομμύριο
κατοίκους) είναι σχεδόν όσοι στους Γερμανούς (15,7) και υπερδιπλάσιοι από
όσους αναλογούν στους Άγγλους (6,3), σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΟΣΑ.

Έχουμε περισσότερους γιατρούς ανά ασθενή (1 ανά 201 κατοίκους) από πολλές
ανεπτυγμένες χώρες (π.χ. Αγγλία 1 προς 562) και επαρκή αριθμό κρεβατιών.

Μόνο που δεν έχουμε το επίπεδο περίθαλψης καμίας από αυτές τις χώρες. Γιατί
συμβαίνει αυτό; Τι φταίει; Μπορεί να διορθωθεί η κατάσταση; Ερωτήματα που
απαιτούν απάντηση.

«Ο ρυθμός πραγματικής αύξησης των δαπανών Υγείας στη χώρα μας είναι σημαντικά
υψηλότερος του αντίστοιχου μέσου όρου των χωρών του ΟΟΣΑ, ιδιαίτερα στην
τρέχουσα 10ετία», λέει ο κ. Γιάννης Κυριόπουλος, πρύτανης στην Εθνική Σχολή
Δημόσιας Υγείας.

Θεωρητικά, ένα μεγάλο μέρος των δαπανών Υγείας φθάνει στους καταναλωτές ως
κατά κεφαλήν δαπάνη, έχουμε σχεδόν 100% ασφαλιστική κάλυψη, σχεδόν ελεύθερη
πρόσβαση στις υπηρεσίες Υγείας μαζί με το βάρος της περίθαλψης μεγάλου μέρους
μεταναστών, τουριστών κ.λπ. Αν το κρίναμε με τεχνικούς όρους αποδοτικότητας,
θα λέγαμε ότι το ΕΣΥ στην Ελλάδα είναι επιτυχημένο. Το θέμα είναι αν είναι και
αποτελεσματικό και αν αυτή η ευημερία των αριθμών φθάνει και στον Έλληνα
ασθενή. Και στην πραγματικότητα δεν φθάνει.

Ο λόγος είναι ότι το σύστημά μας έχει μια βασική αντινομία, μία αντίφαση:
Θεωρείται Εθνικό Σύστημα δημόσιου χαρακτήρα, ενώ είναι μεικτό (δημόσιο και
ιδιωτικό), με φιλελεύθερα ανταγωνιστικά στοιχεία. Κι αυτό, τονίζει ο κ.
Κυριόπουλος, έχει παρενέργειες. Επιπλέον, βλέπουμε ότι ο νοσοκομειακός τομέας
απορροφά το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών (60%), σε σχέση με άλλες χώρες (π.χ.
Αγγλία 40%), το ίδιο και η δαπάνη για τα φάρμακα 24% (Αγγλία 16%). Αντίθετα, η
πρωτοβάθμια περίθαλψη υποχρηματοδοτείται. Η εμπειρία των χωρών της Ευρώπης
αλλά και των ΗΠΑ δείχνει πλέον ότι η αύξηση των διατιθέμενων πόρων δεν
επιφέρει οποιαδήποτε βελτίωση των αποτελεσμάτων, αντίθετα με τη λαϊκή
απλουστευτική εξίσωση ότι οι περισσότερες δαπάνες για την υγεία σημαίνουν
περισσότερα και καλύτερα αποτελέσματα. Άλλωστε, το ύψος των δαπανών ­ που δεν
πρέπει να ξεχνάμε ότι είναι μία πολιτική απόφαση ­ συνδέεται με πολλούς παράγοντες.

Γιάννης Κυριόπουλος. «Η ευημερία των αριθμών δεν φτάνει στον Έλληνα ασθενή»

Εν κατακλείδι, στα πλαίσια της εθνικής πολιτικής για την Υγεία, αποτελεί
σημαντικότερη προτεραιότητα η ανακατανομή και η αποδοτική χρήση των πόρων,
παρά η αύξηση των δαπανών, η οποία ασφαλώς απαιτεί τις κατάλληλες διαρθρωτικές
πολιτικές στην τεχνολογία παραγωγής των υγειονομικών υπηρεσιών, μεταξύ των
οποίων πρωτεύουσα θέση κατέχουν:

* Ο έλεγχος του νοσοκομειακού τομέα και της υψηλής βιοϊατρικής τεχνολογίας. Και

* Η ανάπτυξη δικτύων πρωτοβάθμιας περίθαλψης.

Παρά το γεγονός ότι η αντίληψη αυτή είναι κυρίαρχη σε διεθνές επίπεδο, στη
χώρα μας συναντά μεγάλες αντιστάσεις από το ιατροβιομηχανικό σύμπλεγμα και
ωθεί σε ατελέσφορες και ενδεχομένως αντικοινωνικές παρεμβάσεις στη ζήτηση, ενώ
η ουσία βρίσκεται στον έλεγχο της προσφοράς.

Για να γίνει πιο αποδοτικό και πιο αποτελεσματικό το σύστημα χρειάζεται να
γίνουν τομές στην πρόσβαση των χρηστών στις υπηρεσίες Υγείας.

Μία στρατηγική τα μηνύματα της οποίας μάς έρχονται από ξένες εμπειρίες, κυρίως
των ΗΠΑ, μίας χώρας που δαπανά περισσότερα από κάθε άλλη για την Υγεία χωρίς
καλό αποτέλεσμα, θα είναι να κρατήσουμε την αρχή της ισότητας, αλλά να
περιορίσουμε την ελευθερία της πρόσβασης στις υπηρεσίες Υγείας. Αυτό δεν
σημαίνει συρρίκνωση ή περικοπή των δαπανών Υγείας ή των παροχών. Είναι η
σύγχρονη εκδοχή, ένα συμβόλαιο, μια συμφωνία μεταξύ γιατρών ­ νοσοκομείων –
προμηθευτών – καταναλωτών ­ και αυτών που πληρώνουν, δηλαδή της ασφάλισης και
τους κράτους. Αυτή η συμφωνία μπορεί να καταλήξει σε προκαθορισμένες δέσμες
παροχών, ικανές και αναγκαίες για την υγεία του ελληνικού πληθυσμού και σε
προκαθορισμένες τιμές. Που θα ισχύουν για όλους και θα πληρώνονται από το
κράτος και τα ασφαλιστικά ταμεία.

Αυτό μπορεί να διασφαλίσει διανομή υγείας στον πληθυσμό ισότιμα, σύμφωνα με
τις ανάγκες του, μέσω της προσανατολισμένης πλέον επιλογής και όχι της
ελεύθερης. Αυτό που χάνουμε δεν είναι η ελευθερία αλλά η ελευθεριότητα στην
κατανάλωση των υπηρεσιών Υγείας, είναι η ελευθεριότητα και όχι η ελευθερία των
γιατρών και των νοσοκομείων να παρέχουν και να διανέμουν ό,τι αυτοί νομίζουν
κάθε φορά. Θα την έλεγα ­ όσο και αν ακούγεται κακόηχα ­ «περίθαλψη με το
δελτίο». Οι νέες δομές περίθαλψης στις ΗΠΑ, οι Οργανισμοί Διατήρησης Υγείας
(ΗΜΟ), βασίζονται σε αυτό το σχήμα παρέχοντας καλύτερη ποιότητα υγείας, όπως
έχουν δείξει και οι έρευνες, σε σχέση με τις κλασικές υπηρεσίες, ενώ παράλληλα
είναι κατά 40% φθηνότερες και προτιμώνται από τις μεσαίες τάξεις.

Πρακτικά σημαίνει ότι έναντι ενός συνολικού ετήσιου ποσού ­ που στην περίπτωση
τη δική μας κυμαίνεται ανάλογα με τις δυνατότητες, είναι δηλαδή πιο κοινωνικό
­ ο πληθυσμός παίρνει μία δέσμη υπηρεσιών ικανή για όλους, οι οποίες
διανέμονται μέσω «διαδρόμων» αυστηρά προκαθορισμένων. Αυτό είναι το λεγόμενο
«managed care», η ελεγχόμενη φροντίδα, αυτό που εγώ ονομάζω «περίθαλψη με το
δελτίο». Αυτό είναι το στοιχείο της μεταρρύθμισης σήμερα σε διεθνές επίπεδο
και διασφαλίζει την ισότητα, την ποιότητα και την καλή περίθαλψη.

Εκλεκτή παρέα. Αντιμέτωπη με… κοπάδια κατσαρίδων βρέθηκε η κ. Αικατερίνη Γκουβά στο Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού»

«ΤΙΣ ΒΛΕΠΑΜΕ να κατεβαίνουν από τους τοίχους, να περπατάνε με την άνεσή τους
στα κομοδίνα, να διέρχονται από τα κρεβάτια των παιδιών και να χάνονται στις
σκοτεινές γωνιές του θαλάμου. Δεν ήταν ούτε μία, ούτε δύο, ούτε δέκα. Ήταν
πάνω από 50. Και ήταν όλες μεγάλες, καφέ και απολύτως εξοικειωμένες με την
παρουσία μας».

Η κ. Αικατερίνη Γκουβά πέρασε τις πρώτες ημέρες του νέου έτους παρέα με
κοπάδια… κατσαριδών, τα οποία αλώνιζαν στον θάλαμο του Νοσοκομείου Παίδων
«Αγλαΐα Κυριακού» όπου νοσηλευόταν ο 4χρονος ανιψιός της, Κώστας Ιωαννίδης.

«Άλλο να σας το λέω και άλλο να το βλέπετε. Με το που έπεσε το σκοτάδι,
άρχισαν να ξεπροβάλλουν… ένας Θεός ξέρει από πού. Βέβαια, μας είχαν πει οι
άλλοι γονείς να μη σβήσουμε το φως διότι θα βγουν κατσαρίδες, αλλά δεν
μπορούσαμε να φαντασθούμε ότι θα είναι τόσο πολλές. Δεν είμαι φοβιτσιάρα, αλλά
ομολογώ ότι ένα δέος το ένιωσα».

Ο μικρός Κωστάκης διεκομίσθη στο «Αγλαΐα Κυριακού» στις 2 Ιανουαρίου, έχοντας
γρίπη και ελαφρά γαστρεντερίτιδα. «Οι γιατροί, που μας φρόντισαν πολύ, δεν
έχουμε παράπονο από αυτούς», διευκρινίζει η κ. Γκουβά, έκριναν σκόπιμο να του
κάνουν εισαγωγή για προληπτικούς λόγους, και έτσι το παιδί οδηγήθηκε σε θάλαμο
του δευτέρου ορόφου του νοσοκομείου, όπου το ίδιο βράδυ κατά τις 9 άρχισε το μαρτύριο.

«Ακούγαμε τα παιδάκια να φωνάζουν “μαμά, κατσαρίδα. Περνάει από πάνω σου,
μαμά. Κι άλλη, μαμά, κοίτα” και δεν πιστεύαμε στα αυτιά μας ­ και αμέσως μετά
στα μάτια μας», αφηγείται η κ. Γκουβά. «Αρχίσαμε να σκοτώνουμε κάποιες από
αυτές, αλλά ακολουθούσαν από πίσω πολλές άλλες. Γρήγορα απελπιστήκαμε και
τρέξαμε στην προϊσταμένη. Και από τα χείλη της ακούσαμε το απίστευτο: τα
παιδιά, λέει, στο νοσοκομείο είναι πολλά, δεν έχουν πού να τα πάνε και γι’
αυτό δεν κάνουν απολύμανση! Αν είναι δυνατόν. Μιλάμε για Νοσοκομείο Παίδων.
Και δεν το απολυμαίνουν ποτέ;»

Κώστας Βαγιανός. «Μόνο παθολόγους, οδοντίατρους, παιδίατρους και μία μικροβιολόγο διαθέτει το Κέντρο Υγείας Νέας Μάκρης»

«ΕΝΑΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ, ένας παιδίατρος, μία νοσηλεύτρια και ένας κλητήρας… Αυτό
είναι το προσωπικό που στελεχώνει το Κέντρο Υγείας από το μεσημέρι και μετά
όταν τελειώνει η βάρδια όλου του υπόλοιπου προσωπικού». Ο κ. Κώστας Βαγιανός,
παθολόγος στο Κέντρο Υγείας Νέας Μάκρης και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου
του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, βλέπει με πίκρα την κατάσταση που επικρατεί στα
Κέντρα Υγείας. «Τα Κέντρα αυτά υποτίθεται ότι έγιναν για να μην καταλήγουν όλα
τα περιστατικά, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητά τους, στα μεγάλα νοσοκομεία»,
λέει. «Όταν όμως ένα Κέντρο Υγείας έχει εργαστηριακή κάλυψη μόνον το πρωί,
είναι αναγκασμένο το απόγευμα και το βράδυ να παραπέμπει στα εφημερεύοντα
νοσοκομεία όλους τους ασθενείς που χρειάζονται εξετάσεις. Και αυτό συμβαίνει
συνέχεια στο δικό μας Κέντρο Υγείας, το οποίο αντιμετωπίζει κατά μέσον όρο 180
περιστατικά την ημέρα».

Οι ελλείψεις, όμως, δεν περιορίζονται στους εργαστηριακούς γιατρούς.
«Διαθέτουμε μόνον παθολόγους, οδοντιάτρους και παιδιάτρους», λέει ο κ.
Βαγιανός. «Από εκεί και πέρα, τα χρόνια περιστατικά αντιμετωπίζονται από
γιατρούς του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου, όπου υπαγόμαστε, οι οποίοι έρχονται
μία ή δύο φορές την εβδομάδα έως εδώ». Και όλα αυτά για ένα Κέντρο Υγείας που
περιέθαλψε το 1997 κάτι λιγότερο από 68.000 ασθενείς!

Μείζον πρόβλημα, πάντως, αποτελεί και η έλλειψη ταμείου. «Όταν το καλοκαίρι η
Νέα Μάκρη γεμίζει τουρίστες, βλέπουμε σχεδόν καθημερινά ξένους οι οποίοι
θέλουν να πληρώσουν για τις εξετάσεις ή τις άλλες ιατρικές πράξεις στις οποίες
υποβάλλονται», τονίζει ο κ. Βαγιανός. «Εμείς, όμως, δεν επιτρέπεται να πάρουμε
χρήματα, διότι δεν έχουμε ταμείο. Έτσι, τους λέμε ότι όλα είναι τσάμπα, και
εκείνοι φεύγουν απολύτως πεπεισμένοι ότι είμαστε μια εξαιρετικά πλούσια χώρα,
η οποία περιθάλπει δωρεάν ακόμα και τους τουρίστες της!».