Ψάχνει νέα μηνύματα

«Η δεξιά κέρδισε τη μάχη των επιχειρημάτων, αλλά έχασε την μάχη των
εκλογών». Τα λόγια αυτά του Μόρις Φρέιζερ του Λόντον Σκουλ οφ Εκονόμικς
απηχούν τη νέα πραγματικότητα της Ευρώπης. Αυτό που φαινόταν αδιανόητο στις
αρχές της δεκαετίας του ’90 είναι αναμφισβήτητο γεγονός στο τέλος του αιώνα: η
δεξιά περιορίζεται στην αντιπολίτευση και αναζητεί νέο πρόσωπο για να
επανακτήσει την εξουσία, με κίνδυνο να υποκύψει στον εθνικισμό.

Διάσπαση ακροδεξιών. Ο Μπρούνο Μεγκρέ (κέντρο) εξελέγη πρόεδρος του Εθνικού Μετώπου – Εθνικού Κινήματος με 86,22% στο συνέδριο που ο Ζαν-Μαρί Λεπέν χαρακτήρισε παράνομο. Ωστόσο, ο Μεγκρέ, ο «ψυχοπαθής που νομίζει ότι είναι ο Ναπολέων» κατά τον Λεπέν, χαρακτήρισε «ιστορική» τη μέρα του συνεδρίου, με την οποία επισημοποιήθηκε η διάσπαση του ισχυρότερου ακροδεξιού κόμματος της Ευρώπης

ΚΑΤΑ την έναρξη της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα, με την κατάρρευση του
κομμουνισμού και την υποχώρηση του σοσιαλισμού, θα έμπαινε κανείς στον
πειρασμό να προδιαγράψει το τέλος της αριστεράς στην Ευρώπη. Η δεξιά θριάμβευε
στη Βρετανία και την Γερμανία και το 1993 επανήλθε θριαμβεύτρια στην εξουσία
και στη Γαλλία ­ στις τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Αλλά, προς το τέλος της δεκαετίας, η κατάσταση είναι ριζικά διαφορετική. Οι
Ευρωπαίοι ψηφοφόροι απέρριψαν τα κόμματα της δεξιάς και επέλεξαν τα κόμματα
της ανανεωμένης και εκσυγχρονισμένης αριστεράς. Και όχι μόνο στη Γερμανία, τη
Βρετανία και τη Γαλλία. Οι εκλογείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση στράφηκαν μαζικά προς
την νέα αριστερά και έστειλαν στην εξουσία σύγχρονους σοσιαλιστές και
σοσιαλδημοκράτες στις 11 από τις 15 χώρες-μέλη της Κοινότητας. Σήμερα, αμιγή
κυβέρνηση της δεξιάς διαθέτει μόνο η Ισπανία. Στο Βέλγιο και στο Λουξεμβούργο
οι δεξιοί μοιράζονται την εξουσία με τους σοσιαλδημοκράτες. (Στην Ιρλανδία,
την 15η χώρα της Ε.Ε., η πολιτική δεν εντάσσεται στις παραδοσιακές κατηγορίες
της δεξιάς και της αριστεράς).

ΓΑΛΛΙΑ, ΙΤΑΛΙΑ

Η αλήθεια είναι ότι σε πολλές χώρες η δεξιά είναι κατακερματισμένη. Στη
Γαλλία, όπου η παραδοσιακή δεξιά είναι διαιρεμένη σε πέντε κόμματα, είδε την
επιρροή της να υποσκάπτεται από την εμφάνιση του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου,
που συγκεντρώνει το 15% των ψήφων ­ τουλάχιστον πριν από τη διάσπαση του που
επισημοποιήθηκε χθες με πραγματοποίηση συνεδρίου και την εκλογή του Μπρούνο
Μεγκρέ στην προεδρία του Εθνικού Μετώπου – Εθνικού Κινήματος.

Στην Ιταλία, οι ψηφοφόροι μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις δεξιούς
ηγέτες: τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι που έχει καταδικαστεί τρεις φορές για απάτες
και δωροδοκίες, τον Τζανφράνκο Φίνι που ξεκίνησε την πολιτική καριέρα του ως
νεοφασίστας και τον Φραντσέσκο Κοσίγκα ο οποίος, αν και εκπρόσωπος της
παραδοσιακής δεξιάς, στηρίζει την κυβέρνηση του Μάσιμο ντ Αλέμα.

Ωστόσο, η πολυδιάσπαση της δεξιάς δεν είναι η μόνη ούτε η κύρια αιτία της
μείωσης της εκλογικής της δύναμης. Ο βασικότερος λόγος της στροφής των
ψηφοφόρων είναι η μεταμόρφωση της ίδιας της αριστεράς, η οποία μετακινήθηκε
προς το κέντρο και υιοθέτησε πολλές από τις θέσεις της δεξιάς, κυρίως στην
οικονομία. Παρά τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα κυβερνώντα σοσιαλιστικά
και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης, όλα συμμερίζονται την βασική αρχή
της παραδοχής της αξίας της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και της δημοσιονομικής υπευθυνότητας.

Απογυμνωμένη από τα επιχειρήματά της, η δεξιά αναζητεί τώρα νέα μηνύματα, που
θα την βοηθήσουν να επανέλθει στην εξουσία. Και αρχίζει να φλερτάρει με την
ιδέα του εθνικισμού ­ με τον κίνδυνο να υποκύψει στην ξενοφοβία, που μέχρι
τώρα ήταν προνόμιο της άκρας δεξιάς.

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ολοκλήρωση και η εφαρμογή του ενιαίου νομίσματος έχει δημιουργήσει
σε πολλούς Ευρωπαίους τον φόβο της απώλειας της εθνικής ταυτότητας. «Η
μεταβίβαση της εξουσίας από το Ουέστμινστερ στις Βρυξέλλες», είπε ο ηγέτης του
βρετανικού Συντηρητικού Κόμματος Ουίλιαμ Χέιγκ, «πλήττει την καρδιά της
εθνικής μας ταυτότητας». Και όταν η Γαλλία επικύρωσε τη Συνθήκη του
Άμστερνταμ, το ίδιο μήνυμα έστειλε και ο δεξιός Γάλλος πρώην υπουργός
Εσωτερικών Σαρλ Πασκουά: Η επικύρωση, είπε, συνέπεσε συμβολικά με την επέτειο
της ανακήρυξης της Γερμανικής Αυτοκρατορίας το 1871.

Η αγωνία για την διατήρηση της εθνικής ταυτότητας είναι κατανοητή, αλλά το
φλερτ με τον εθνικισμό είναι ένα επικίνδυνο παιγνίδι. Μπορεί να ενθαρρύνει
τους λαϊκιστικούς φόβους που εξέθρεψαν την ξενόφοβη και ρατσιστική άκρα δεξιά.
Θα ήταν, βέβαια, παράλογο να υποστηρίξει κανείς ότι όλοι οι πολιτικοί που
προβάλλουν τα εθνικά αισθήματα ως αντίβαρο στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ενδίδουν
στον ρατσισμό και στην ξενοφοβία. Αυτό δεν ισχύει για τους πιο πολλούς. Αλλά,
ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος, υπερτονίζοντας τα προβλήματα από την εισβολή,
π.χ., μεταναστών από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης σε αναζήτηση καλύτερης
μοίρας να ενισχυθεί το αίσθημα απέχθειας και μίσους προς τους ξένους.