ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εμείς και ο Τρούμαν

Το «Τρούμαν σόου», που αυτές τις ημέρες προβάλλεται στην Αθήνα, είναι το
τελευταίο, κι ίσως το καλύτερο, δείγμα μιας εσοδείας ταινιών με θέμα την
προβληματική σχέση ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και στον γυάλινο κόσμο των
μίντια, ανάμεσα στην ασπρόμαυρη ζωή και στην έγχρωμη αναπαράστασή της.

ΤΟΝ ΠΑΛΙΟ καλό καιρό, όταν το Χόλιγουντ έκανε ταινίες με θέμα τη δουλειά μας ­
τα μίντια ­, ο πρωταγωνιστής ήταν συνήθως ένας δημοσιογράφος-κυνηγός κεφαλών,
ένας αδίστακτος έμπορος φθηνών συγκινήσεων και θεμάτων «πρώτης σελίδας», όπως
ο Κερκ Ντάγκλας στο «Μεγάλο καρναβάλι» του Μπίλι Ουάιλντερ ­ ένας αδίστακτος,
ξεπεσμένος ρεπόρτερ, που οδηγεί έναν φουκαρά στον θάνατο, για να συντηρήσει το
όνομά του στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας.

Αργότερα, στη δεκαετία του ’70 κυρίως, όταν μια ταινία είχε έναν δημοσιογράφο
για κεντρικό της ήρωα, αυτός ήταν συνήθως ένας ιππότης της αλήθειας, ένας
σταυροφόρος των ελευθεριών και των ανθρώπινων δικαιωμάτων ­ όπως ο Μελ
Γκίμπσον στα «Επικίνδυνα χρόνια» ή ο Ρέντφορντ με τον Χόφμαν στους «Ανθρώπους
του προέδρου».

Τα τελευταία, όμως, χρόνια, όταν το Χόλιγουντ κοιτάζει τα μίντια, βλέπει σ’
αυτά έναν τερατώδη μηχανισμό αλλοτρίωσης, που φυλακίζει τους ανθρώπους σε μια
γυάλα, υποκαθιστώντας τη ζωή με την εικονική πραγματικότητα, χειραγωγώντας μας
όχι διά του οργουελιανού τρόμου, αλλά διά της ψυχαγωγίας ­ ψυχαγωγώντας μας
έως θανάτου, όπως έχει γράψει ένας κριτικός των Μέσων. Στις ταινίες αυτές, ο
ίδιος ο δημοσιογράφος δεν είναι πια ούτε θετικός ούτε αρνητικός ήρωας ­ ένα
ασήμαντο και αδύναμο γρανάζι είναι, αυτής της καταχθόνιας μηχανής.

Αυτοί είμαστε στ’ αλήθεια;

Έχουμε τις άμυνές μας, συνήθως. Άλλοτε πως αυτή η ασφυκτική κριτική στον κόσμο
των μίντια είναι απλουστευτική, γιατί περιορίζει έναν πολυδιάσπαστο κόσμο,
όπως ο δικός μας, σε μία μόνο διάστασή του. Άλλοτε πως αυτή η κριτική είναι εκ
του πονηρού, αφού ανακουφίζει τις άλλες εξουσίες, την εξουσία των πολιτικών
προπάντων, τις οποίες τα Μέσα ενοχλούν. Άλλοτε πως είναι προϊόν ξινού
διανοουμενίστικου σνομπισμού. Κι άλλοτε, συχνότερα, πως σ’ αυτήν την κριτική
αναγνωρίζει κανείς το αρχαίο βαρβαρικό έθιμο, να σκοτώνεις τον αγγελιοφόρο,
όταν η είδηση που σου φέρνει είναι δυσάρεστη, πως η αντίδραση απέναντι στα
Μέσα κρύβει, στ’ αλήθεια, την αντίδραση απέναντι στον κόσμο, στη ζωή, στην
τάξη πραγμάτων, που τα Μέσα καθρεφτίζουν…

Μα η αλήθεια είναι πως, όσο κι αν η κριτική μας ενοχλεί, όσο κι αν οι άμυνές
μας και τα άλλοθί μας οργανώνονται, ο κόσμος μας, ο κόσμος των δημοσιογράφων,
αυτήν την κριτική κατά βάθος την οικειοποιείται, την εσωτερικεύει. Ζει μαζί
της, διχασμένος ανάμεσα στη λειτουργία που επιτελεί και στις ενοχές που
φορτώνεται εξαιτίας της.

Ένα καλό περιοδικό είχε την ιδέα, πρόσφατα, να αναθέσει σε μια εταιρεία
δημοσκοπήσεων μια δημοσκόπηση ανάμεσα στους ίδιους τούς Έλληνες
δημοσιογράφους, για να ερευνηθεί, με «δείγμα» εκ της συντεχνίας μας, ποιοι
είμαστε, τι είμαστε, και τι πιστεύουμε για τον εαυτό μας.

Η έρευνα δημοσιεύεται αυτές τις ημέρες. Και αποκαλύπτει έναν κόσμο εν
συγχύσει, διχασμένο και ενοχικό. Αποκαλύπτει ότι οι δημοσιογράφοι, στην
πλειονότητά τους, αμφισβητούν τη δουλειά τους, την κοινωνική της αξία και την
ενημερωτική της αξιοπιστία.

Οι δημοσιογράφοι, σύμφωνα με την έρευνα αυτή, έχουν τέτοιαν αίσθηση αδυναμίας,
ώστε μόνον το 10% να δηλώνει ότι οι ίδιοι οι δημοσιογράφοι καθορίζουν την
εικόνα ή την πολιτική του Μέσου όπου εργάζονται. Έχουν τόσες ενοχές, ώστε να
δηλώνουν σε ποσοστό 75% ότι η ισχύς της τηλεόρασης είναι επικίνδυνη. Κι έχουν
τόσο μικρή αυτοεκτίμηση, ώστε να δηλώνουν, σαν να θέλουν να εξιλεωθούν από
πραγματικές ή φανταστικές αμαρτίες, ότι αυτό που χαρακτηρίζει έναν
δημοσιογράφο σήμερα είναι κυρίως η «υπερβολή» και η «αλαζονεία», ο «κυνισμός»
και η «εξάρτηση».

Ο «μέσος Έλληνας δημοσιογράφος» αυτής της έρευνας δεν είναι κυνικός. Ενοχικός
είναι. Αλλά, αν αυτό τον κάνει συμπαθέστερο στα μάτια των θεατών του «Τρούμαν
σόου», αρκεί για να τον κάνει και περισσότερο υπεύθυνο ή χρήσιμο;