ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Παγίδες στην Οικονομία

Οι αγορές ομαλοποιήθηκαν γρήγορα και η βραζιλιάνικη κρίση απορροφήθηκε
ταχύτερα και από ό,τι εύχονταν οι πλέον αισιόδοξοι. Και μέσα στο ευνοϊκό αυτό
διεθνές περιβάλλον, η ελληνική οικονομία βρήκε και πάλι το γνώριμο αναπτυξιακό
της βήμα.

Η Σοφοκλέους γνωρίζει ημέρες ευημερίας, με τις διακυμάνσεις φυσικά που
χαρακτηρίζουν τα χρηματιστήρια, η αγορά των ομολόγων βελτιώνεται παραμένοντας
όμως πάντα ρηχή, αφού οι εγχώριοι επενδυτές προτιμούν τις μετοχές, η δραχμή
ανατιμάται έναντι του ευρώ, ο ενδοτραπεζικός ανταγωνισμός αποβαίνει υπέρ του
καταναλωτή και του επιχειρηματία αφού τα επιτόκια μειώνονται και γενικά όλες
οι αγορές μέσα από τις θετικές αντιδράσεις τους εκφράζουν την εμπιστοσύνη τους
σε μία οικονομική πολιτική που κατά την εκτίμησή τους οδηγεί τη χώρα στην ΟΝΕ.

Ακόμη και η συντηρητική Κομισιόν στις προβλέψεις της για τα μεγέθη του 1999
δεν αφήνει καμία αμφιβολία ότι η Ελλάδα είναι σε απόσταση αναπνοής από την
ΟΝΕ, ενώ οι μεγάλες διεθνείς τράπεζες, ακόμη πιο αισιόδοξες, προτρέπουν τους
πελάτες τους να αγοράσουν ελληνικές μετοχές και να επενδύσουν σε κρατικά ομόλογα.

Δεν υπάρχει λοιπόν κανένα εμπόδιο, καμία οικονομική δύναμη ικανή να ανατρέψει
την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας, η οποία με καύσιμο την εμπιστοσύνη της
αγοράς, κυριολεκτικά, τρέχει στην τελευταία στροφή! Και εν τούτοις στο
οικονομικό επιτελείο δεν εφησυχάζουν και υπάρχει μια ένταση που συνδέεται
πλέον όχι με την ίδια την οικονομία και τις αναμενόμενες εξελίξεις της, αλλά
με το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται. Όπως τονίζει
ο ίδιος ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γ. Παπαντωνίου, η μεν
οικονομία έχει ήδη αποκτήσει έναν αυτοματισμό, αλλά μια παρατεταμένη κοινωνική
κρίση αργά ή γρήγορα μπορεί να την επηρεάσει.

Υπάρχει όμως στον ορίζοντα η κοινωνική κρίση; Θα υποστηρίζαμε ότι σε χώρες
όπως η Ελλάδα με χρόνια προβλήματα και ανοικτές πληγές όπως η ανεργία, η
περιθωριοποίηση μεγάλων ομάδων του πληθυσμού, οι εισοδηματικές ανισότητες και
οι φορολογικές αδικίες, πάντα υπάρχει ένα εύφλεκτο υλικό που με έναν σπινθήρα
μπορεί να μετατρέψει, π.χ., την αναταραχή στην παιδεία σε εκτεταμένη κοινωνική
πυρκαγιά. Γι’ αυτό έχουν πολύ δίκαιο που ανησυχούν στο οικονομικό επιτελείο
και είναι σώφρονες όταν διερωτώνται με αγωνία αν η μαθητική αναταραχή μπορεί
να αποδειχθεί ο επικίνδυνος σπινθήρας.

Όπως ήδη σημειώσαμε, κατά τις εκτιμήσεις του οικονομικού επιτελείου δεν είναι
μόνο το κοινωνικό κλίμα που με τη συρροή πλήθους διαμαρτυριών και με τη
συσσώρευση οργής μπορεί να γίνει εκρηκτικό, αλλά ασταθές κινδυνεύει να
καταστεί και το πολιτικό περιβάλλον. Το εν όψει Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ που αν δεν
είναι διχαστικό, όπως φοβούνται πολλοί, θα είναι πάντως θορυβώδες αλλά και οι
ευρωεκλογές του Ιουνίου θα θέσουν σε δοκιμασία τα όρια αντοχής της οικονομικής πολιτικής.

Ασφαλώς δεν πέρασαν απαρατήρητες οι αυστηρές επισημάνσεις της Κομισιόν με τις
οποίες συνόδευσε την κατά τα άλλα θετική έκθεσή της για την πορεία και τις
προοπτικές της οικονομίας. Η Κομισιόν λοιπόν βλέπει κι αυτή μπροστά της την
ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ, τη συνδέει όμως ευθέως με διαρθρωτικές
αναμορφώσεις, με συνέχιση αυστηρής εισοδηματικής πολιτικής και με μείωση των
δημόσιων δαπανών για συγκράτηση του ελλείμματος.

Και οι τρεις αυτές προϋποθέσεις είναι αντιστρόφως ανάλογες του θολού
κομματικού τοπίου που διαμορφώνεται με επίκεντρο τις δύο προαναφερθείσες
αναμετρήσεις και ακριβώς για τον λόγο αυτό ανησυχεί ο κ. Γ. Παπαντωνίου, ο
οποίος εκτιμά ότι οι πιέσεις από κυβερνητικούς και κομματικούς παράγοντες αλλά
και από τα συνδικάτα θα αποκορυφωθούν μέσα στο πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος
έτους. Αν ακόμη ληφθεί υπ’ όψιν ότι μέσα στο πρώτο εξάμηνο θα βρίσκονται σε
πλήρη ανάπτυξη, με τις γνωστές ενδημικές συντεχνιακές συγκρούσεις, οι δύο
μεγάλοι διάλογοι, ο ένας για το φορολογικό και ο άλλος για το ασφαλιστικό. Εκ
των πραγμάτων όμως οι διάλογοι αυτοί στήνουν το σκηνικό όχι μόνο μιας εθνικής
συμφωνίας, για να λυθούν αυτά τα μεγάλα προβλήματα, αλλά και μιας ευρείας
κοινωνικής σύγκρουσης. Συνεπώς, παρ’ ότι ο αυτόματος πιλότος οδηγεί την
οικονομία, από την άλλη πλευρά, η κοινωνική ένταση μπορεί να την εκτρέψει από
τον στόχο.