ΣΗΜΑΤΑ

… ένα τέλος, ακόμη και αυτή μας η επικοινωνία. Αποχωρώντας σήμερα από τον
αθηναϊκό Τύπο, ύστερα από 39 χρόνια, ενδίδω στον πειρασμό ενός αποχαιρετισμού.
Τελευταία μέρα: Η φιλόξενη αυτή και άξια ­ στο πείσμα των καιρών ­ εφημερίδα
και οι άξιοι αναγνώστες της, οι πιο ενήμεροι στον τόπο μας, ας μου επιτρέψουν
το πρώτο πρόσωπο. Γιατί δεν είναι ένας φτηνός αποχαιρετισμός. Θα ήθελα, λίγο
ακόμη, να μοιραστώ κάποια αισθήματα που με κατακλύζουν. Έμαθα τη λέξη
δημοσιογράφος στις αρχές του εμφυλίου, έξη χρόνων. Τότε, σ’ ένα ορεινό χωριό
της Αχαΐας, όπου διωγμοί και φυματίωση μας είχαν οδηγήσει, έφτανε κάθε
μεσημέρι στο καφενείο μια εφημερίδα. Κανένας δεν μπορούσε να τη διαβάσει.
Κοίταζαν τις φωτογραφίες. Όταν κατάλαβαν ότι τα κατάφερνα, μου ανέθεσαν να την
απαγγέλλω στην ομήγυρη. Γινόταν άκρα σιγή, άκουγαν όλοι με αγωνία. Δεν
καταλάβαινα γρυ, αλλά ένοιωθα μεγάλη τιμή. Μια μέρα, ρώτησα ποιοι γράφουν τις
εφημερίδες. «Οι δημοσιογράφοι», μου είπαν. Και έτσι, το αποφάσισα.

… μέσα μου, τώρα στο τέρμα, αυτό που κυρίως βλέπω είναι ευγνωμοσύνη.
Αισθάνομαι βαθειά υποχρεωμένος απέναντι στο κοινό μας, που καθόταν και με
άκουγε τόσα χρόνια. Και που περίμενε ενημέρωση και ιδέες μέσα απ’ ό,τι είχα
ψάξει και σκαλίσει και μέσα από τις μυριάδες λέξεις που σχημάτισα, αρχικά με
μπικ, έπειτα με γραφομηχανές, τέλος με κομπιούτερ. Έχει κάτι το σεβαστό και
συγκινητικό μαζί ­ πώς αλλοιώς να το πω ­ ο άνθρωπος που κρατάει σταθερά την
εφημερίδα του, σαν πηδάλιο, σαν χάρτη ναυτικό, και προχωρεί στην
αποκρυπτογράφηση του κόσμου.

… μέσα στη θύελλα των τηλεοράσεων, των ραδιοφώνων, του Ιντερνέτ, παραμένει
το τελειότερο μέσο ενημέρωσης. Ο αναγνώστης τα έχει όλα μπροστά του. Στέρεα
και ξεκάθαρα, όχι φευγαλέα. Διαβάζει μόνο ό,τι επιθυμεί. Και το ξαναδιαβάζει,
αν θέλει. Πείσθηκα, στα χρόνια αυτά, ότι η υπευθυνότητα του συντάκτη κάνει και
το κοινό πιο υπεύθυνο. Δεν θα ξεχάσω τον αναγνώστη που μου τηλεφώνησε: «Μη μας
υποτιμάτε. Είμαστε έξυπνοι. Να μας λέτε δύσκολα. Για ιδέες, για αισθήματα, απ’
όλα». Δύσκολα και εριζόμενα, ακόμη και πορεία στον δρυμό των αισθημάτων και
της συνείδησης: Ώστε το ήθελε το κοινό. Το προσπάθησα. Είμαι ευγνώμων και στη
Ρένα, αμείλικτο κριτή μου αλλά και συνεργάτιδα ­ στις πιο φωτεινές στιγμές
αυτών των σημειωμάτων ­ τη σύντροφό μου 30 χρόνων, που μου έφυγε ξαφνικά,
έχοντάς με όμως κατοικήσει για πάντα.

… θα έλεγα ότι αισθάνομαι πως αφήνω την επικαιρότητα νευρικότερη, πιο γοργή
απ’ ό,τι τη βρήκα ξεκινώντας, το μακρυνό 1960. Ο κόσμος μοιάζει ασφαλέστερος
τώρα, αλλά σαν λιγότερο ανοιχτός στη χαρά. Ο κυνισμός έχει ολοφάνερα αυξηθεί.
Η άδολη συμμετοχή (σε οτιδήποτε) γίνεται διαρκώς σπανιότερη. Όλο και πιο
δύσκολο είναι επίσης, σήμερα, το να πιστεύεις. Ακόμα και οι αφελείς, ακόμα και
οι αθώοι, έχουν μείνει χωρίς θρησκεία και χωρίς σύμβολα. Γνωρίζουμε βέβαια
περισσότερα. Αλλά όχι και σπουδαιότερα. Και στην Ελλάδα, τη γη του πιο
προικισμένου και πολύτροπου των λαών, συνεχίζεται το αγαπημένο σπορ: η ευφυία
του καθενός να πολεμά τις προσπάθειες του κάθε άλλου. Η αδράνεια αγκαλιά με τη
μάχη για αλλαγή. Το αίτημα για μάθηση πλάι στο διεκδικούμενο δικαίωμα στην
αμάθεια. Η παράλυση ως «κινητοποίηση». Όμως, φάσεις είναι. Στάδια, περαστικά.
Θα έρθουν και καλύτερα και χειρότερα και πάλι καλύτερα. Αντίο, αγαπημένε μου αναγνώστη.