ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ν.Δ. και «μεσαίος χώρος»

Στις εκλογές του 1996, η Ν.Δ. εγκατέλειψε εν μέρει ­ και εν πλω ­ τον
φιλελευθερισμό και ανέλαβε τον πρωτόγνωρο, για τον μεταδικτατορικό
συντηρητισμό, ρόλο του «υπερασπιστή των κατατρεγμένων».

Η «ΕΘΝΙΚΗ-λαϊκιστική» πολιτική Έβερτ αποτέλεσε βέβαια ένα θνησιγενές εγχείρημα
και κατεγράφη έκτοτε ­ σιωπηρά ­ ως μια «κακή στιγμή» στη διαδικασία
ιδεολογικής διαμόρφωσης του δεξιού πόλου. Η πολιτική ωστόσο του Μ. Έβερτ,
παρότι έπληξε την προγραμματική συνοχή της Ν.Δ., έφερε τη σφραγίδα του
ιστορικού «λαϊκού» λόγου της παραδοσιακής Δεξιάς. Ο κοινωνικός λόγος του τότε
αρχηγού της Ν.Δ. δεν απευθυνόταν εξίσου σε «όλους»: προνομιακοί αποδέκτες
υπήρξαν κυρίως οι αγρότες και οι μικρομεσαίοι, ιστορικά προπύργια της
μετεμφυλιακής Δεξιάς των «νοικοκυραίων».

Η στροφή στον «μεσαίο χώρο» του σημερινού προέδρου της Ν.Δ., χωρίς να αθετεί
ριζικά προηγούμενες επιλογές, αποτελεί την πρώτη «ιδεολογική» πράξη του νέου
αρχηγού. Η πράξη αυτή ήρθε ύστερα από μία μακρά περίοδο ιδεολογικού –
προγραμματικού λήθαργου, κατά τη διάρκεια του οποίου ο Κ. Καραμανλής είχε
δραματικά συρρικνώσει τον πολιτικό λόγο της Ν.Δ. στην κατάχρηση κουραστικών ­
και επικίνδυνων για τον ίδιο ­ αντιπολιτευτικών ρητορικών σχημάτων.

Η στροφή αυτή αποσκοπεί να προσδώσει στη συντηρητική παράταξη τον χαρακτήρα
μιας μετριοπαθούς, υπεύθυνης, οικονομικά μοντέρνας, κοινωνικά ευαίσθητης και
ιδεολογικά «ανοιχτής» πολιτικής δύναμης. Μιας δηλαδή δύναμης ικανής να
διεισδύσει στον «ενδιάμεσο χώρο» των ταλαντευόμενων και αβέβαιων ψηφοφόρων.
Βέβαια, ο «μεσαίος χώρος» (ο οποίος θυμίζει υπερβολικά το «κόμμα των μεσαίων
τάξεων» του Τ. Μπλερ και το Νέο Κέντρο του Γκ. Σρέντερ) είναι μια ευρύτατη
πολιτική και κοινωνική «περιοχή» που η Ν.Δ. δεν ορίζει. Άλλωστε, κάθε ορισμός
είναι περιορισμός. Όμως ο «μεσαίος χώρος» δεν φαίνεται ­ στην οπτική της Ν.Δ.
­ να ταυτίζεται με το κέντρο (αν και είναι προπάντων το κέντρο) ούτε με τις
μεσαίες τάξεις (αν και είναι προπάντων οι μεσαίες τάξεις).

Η στρατηγική του «μεσαίου χώρου» επιχειρεί να συνδυάσει τη νεοφιλελεύθερη
σειρά προτεραιοτήτων (ιδιωτικοποιήσεις, αξιοδότηση της αγοράς, εξυγίανση του
δημόσιου τομέα) με «σοσιαλδημοκρατικής» έμπνευσης προτάσεις (ριζική αναμόρφωση
του φορολογικού συστήματος ώστε να υπάρξει μια «εντυπωσιακή ελάφρυνση της
φορολογικής επιβάρυνσης χαμηλόμισθων και χαμηλοσυνταξιούχων»), παράλληλα με
μια πολιτική «γενναίων μέτρων» για την προστασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων
και τη στήριξη του αγροτικού κόσμου. Το πώς θα επιτευχθεί αυτός ο «μαγικός»
συνδυασμός ­ που ισοδυναμεί οικονομικά με τον τετραγωνισμό του κύκλου ­ δεν
έχει ακόμη διευκρινιστεί από το οικονομικό επιτελείο της Ν.Δ. Πάντως,
προνομιακοί παραλήπτες του οικονομικού μηνύματος της Ν.Δ. είναι όλες χωρίς
διάκριση οι κοινωνικές ομάδες, με τη μικρή εξαίρεση του μεγάλου κεφαλαίου!

Η πολιτική αυτή, συγκρινόμενη με εκείνη της περιόδου Έβερτ, διαφέρει σε
τέσσερα κυρίως σημεία. Είναι σαφέστερα και δυναμικότερα προσανατολισμένη προς
το κέντρο και τους αναποφάσιστους ψηφοφόρους. Εμφανίζεται ως περισσότερο
«μοντέρνα» και «επαγγελματική», με μεγαλύτερο βάθος από εκείνη του Έβερτ.
Είναι περισσότερο «ρεαλιστική» και «υπεύθυνη» στα θέματα εξωτερικής πολιτικής.
Είναι εμφανώς πιο πολυσυλλεκτική από την ήδη πολυσυλλεκτική πολιτική του τέως
αρχηγού της Ν.Δ.

Αναμφίβολα, το νοητό σύνορο ανάμεσα σε μια «πολυσυλλεκτική» και μια
«δημαγωγική» πολιτική, όπως και το σύνορο ανάμεσα στη «λαϊκή» και τη
«λαϊκιστική» πολιτική, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί. Η σημερινή Ν.Δ.
φαίνεται ωστόσο να καταργεί αυτό το «σύνορο», κάτι που είχε κάνει με πιο
παραδοσιακό, πιο βαρύγδουπο, αλλά ­ παραδόξως ­ λιγότερο ρηξικέλευθο τρόπο και
η ηγεσία Έβερτ. Επιχειρώντας να ενισχύσει ­ όπως ακριβώς και η πολιτική Έβερτ
­ το «λαϊκό» προφίλ της Ν.Δ., η πολιτική Καραμανλή «παραβλέπει» ότι, σε
συνθήκες βραδείας οικονομικής επέκτασης, όλοι οι στόχοι δεν είναι ισοδύναμα υλοποιήσιμοι.

Αναμφίβολα, η στρατηγική του «μεσαίου χώρου» μειώνει (χωρίς να καταργεί) τα
περιθώρια κίνησης του Κ. Σημίτη, όπως άλλωστε και εκείνα του Δ. Αβραμόπουλου.
Τείνει δε να παγιδεύσει τους αντιπάλους της Ν.Δ. χρησιμοποιώντας τη δική τους
στρατηγική. Υπ’ αυτό το πρίσμα είναι μια «ευφυής» κίνηση στην κομματική
σκακιέρα. Συγχρόνως η στρατηγική αυτή ­ υποκύπτοντας στη δημαγωγία ­ ακυρώνει
σε σημαντικό βαθμό την ικανότητα της Ν.Δ. να λειτουργήσει ως «σύγχρονο» κόμμα.
Και την ακυρώνει στο όνομα του «εκσυγχρονισμού»!

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.