ΣΗΜΑΤΑ

… που συζητήθηκαν πολύ στη δεκαετία του ’60, Μάο-Μαρξ-Μαρκούζε, το ένα
επανέρχεται εφέτος. Κλείνουν 20 χρόνια από τον θάνατο του Γερμανού φιλοσόφου
που, για να γλυτωσει από τον ναζισμό, εγκαταστάθηκε στην Αμερικη και κατάφερε
να την αναστατώσει. Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε, μάντις δεινών αλλά και κήρυκας της
ηδονής, επανεκτιμάται ως «προφήτης του όχι», ο οποίος έπεσε έξω σε πολλά
πράγματα, σε άλλα όμως υπήρξε ευστοχώτατος. Ο συγγραφέας του «Μονοδιάστατου
Ανθρώπου» ατύχησε λόγου χάρη στην πρόβλεψή του για μια επανάσταση κατά της
τεχνολογίας. Τέτοιο πράγμα δεν συνέβη. Αυτός ο ηδονιστής-αντιεκσυγχρονιστής
έβλεπε επίσης τον έρωτα και την αισθητική, ως επιταγές, να υπερφαλαγγίζουν
στις καρδιές των ανθρώπων την οικονομοκρατία και την έγνοια για τους
μηχανισμούς παραγωγής. Αλλά ούτε και αυτό συνέβη.

… η κατάρρευση της ΕΣΣΔ, της οποίας την αρτηριοσκλήρωση ο Μαρκούζε είχε
καταγγείλει σε μια εποχή που τα εύσημα της «προοδευτικότητας» προϋπέθεταν
συμμετοχή σε μια ευρύτατη συνωμοσία σιωπής ως προς την πραγματικότητα της
Ανατολικής Ευρώπης. Συνέβη επίσης η «παγκοσμιοποίηση». Αγαπημένος των φοιτητών
του ’68 και πατέρας διπλού ρεύματος, αυτού που οδήγησε μερικούς στα γκρίζα
μονοπάτια της τρομοκρατίας και άλλους στα χωράφια του δημοκρατικού
σοσιαλισμού, ο «Βολταίρος» αυτός του 20ού αιώνα είχε διακρίνει ήδη από το 1964
την τάση ενοποίησης των διεθνών αγορών και των καταναλωτικών ηθών ­ μόνο που
τη συνέδεε με την αύξηση της επιρροής των μέσων ενημέρωσης. Πολλά μένουν
λοιπόν από τον γερο-Μαρκούζε, και θα γίνει λόγος, πάλι, γι’ αυτά εφέτος.

… βγήκε από τη ζωή της τετραμελούς οικογένειας Κρις Μέτκαφ πριν από έξη
χρόνια. Ο Κρις, από το Σκάρμπορο του Γυορκσάιρ, γράφει στην «Νταίηλυ Μαίηλ»:
«Θέλαμε να έχουμε περισσότερο χρόνο για να μιλάμε μεταξύ μας. Χαρίσαμε τον
δέκτη, και αρχίσαμε να περνάμε καλά. Τώρα, ούτε που σκεφτόμαστε να ξαναδούμε
τηλεόραση». Στο ίδιο φύλλο της «Μαίηλ» γράφει και δεύτερος πάτερ φαμίλιας
(επίσης τετραμελούς), ο Καρλ Σουαίηλ. «Πουλήσαμε την τηλεόραση πριν από 18
χρόνια. Ξαφνικά, αρχίσαμε να μιλάμε μεταξύ μας. Τα παιδιά μας έμαθαν να
συζητούν και έγιναν τα πιο δημοφιλή στο σχολείο τους. Κανένας μας δεν θέλει να
ξαναδεί τηλεόραση. Περιστασιακά μόνο, σε φιλικά σπίτια, έτυχε να δούμε μερικές
αθλητικές εκπομπές».

… έγραψε το μπεστ-σέλλερ αυτού του χειμώνα στη Νέα Υόρκη αποδεικνύοντας ότι
η μόνη ελπίδα πλέον για ένα συγγραφέα ο οποίος θέλει να εκδώσει βιβλίο πιο
ενδιαφέρον από την ίδια την πραγματικότητα είναι να προσπαθήσει να την
περιγράψει. Ο «Χειμώνας στο Γκραντ Σέντραλ», δηλαδή στον μεγάλο σιδηροδρομικό
σταθμό της αμερικανικής μεγαλούπολης, είναι η εξιστόρηση της ζωής του ίδιου
του Στρίνγκερ ως αστέγου που επί χρόνια κοιμόταν μέσα σε χαρτοκιβώτια. Ήταν
βέβαια χρόνια δύσκολα, λέει ο συγγραφέας, που τώρα εκδίδει την «Εφημερίδα των
Αστέγων». Αλλά και χρόνια ελεύθερα. Όταν είσαι εντελώς στον πάτο, κατά τον
Στρίνγκερ, δεν έχεις πλέον τον παραμικρό φόβο μήπως πέσεις και τσακιστείς. Αν
τυχόν υπάρχει κάτι χειρότερο, σκέφτεσαι, θα είναι μόνο ο θάνατος, γεγονός
εξακριβωμένα λυτρωτικό. Δεν έχεις λοιπόν φόβο, δεν νοιώθεις κίνδυνο ούτε
καταπίεση. «Είναι μια αίσθηση τρομερής ελευθερίας». Και δεν χρωστάς, τέλος, σε
κανένα. Γιατί χρωστάει μόνο αυτός που κάτι έχει, έστω και λίγο. Ή που προσδοκά
ν’ αποκτήσει.