ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Εικονικοί πολίτες

«Μπαίνουμε στην τρίτη χιλιετία με πολίτες που ενδιαφέρονται αποκλειστικά για
τα συμφέροντά τους. Πολίτες που ξέρουν όλο και λιγότερα πράγματα και πιστεύουν
μόνο αυτά που βλέπουν στην τηλεόραση».

Ο σώζων εαυτόν… (σκίτσο από το «Νιου Στέητσμαν»)

Ο ΤΖΟΒΑΝΙ Σαρτόρι δεν μάσησε ποτέ τα λόγια του. Πιστεύει, για παράδειγμα, ότι
με δεδομένο πως δεν υπάρχει ένα Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ο Πινοσέτ θα
πρέπει να δικαστεί στη Χιλή και όχι στην Ισπανία που δεν έχει καμιά
δικαιοδοσία πάνω του. Συγγραφέας του βιβλίου «Homo Videns», στο οποίο αναλύει
την επίδραση της τηλεόρασης στην πολιτική και τον πολιτισμό, ο Ιταλός
φιλόσοφος που μοιράζεται τον χρόνο του ανάμεσα στην πατρίδα του και τις
Ηνωμένες Πολιτείες έχει βαλθεί να καταπολεμήσει τη βλακεία. Γνωρίζοντας,
φυσικά, ότι οι βλακείες έχουν μεγαλύτερο κοινό από την έξυπνη σκέψη.

Το πρώτο πρόβλημα, λέει ο Σαρτόρι στην «Ελ Παΐς», είναι η ποιότητα της
δημοκρατίας. Μ’ ένα καλό Σύνταγμα μπορείς να τη βελτιώσεις, αλλά δεν μπορείς
να αλλάξεις τους ανθρώπους. Τα τελευταία 60 με 70 χρόνια όλοι συζητούν για την
εκλογή των πολιτικών ηγετών και κανείς δεν θέτει το ζήτημα της επιλογής τους.
Μια εκλογή, όμως, θα έπρεπε να αποτελεί ταυτόχρονα και επιλογή. Ακόμη και στον
Μεσαίωνα επικρατούσε η αρχή ότι το μεγαλύτερο μέρος μιας κοινωνίας πρέπει να
εκλέγει το καλύτερο μέρος της. Η δημοκρατία δεν πρέπει επίσης να
αντιμετωπίζεται ως μια έννοια που παράγει πλούτο, γιατί τότε αποτυγχάνει.
Δημοκρατικοί και φτωχοί, ναι. Αν όμως θέλουμε όλοι να είμαστε δημοκρατικοί και
πλούσιοι, το πράγμα δεν περπατάει.

«Βιντεόπαιδο», «βιντεοπολιτική», «εικονικός πολίτης», «βιντεοκόμμα», είναι
νεολογισμοί που δημιούργησε ο συγγραφέας για να περιγράψει τη σημερινή
πραγματικότητα: μια πραγματικότητα που καθορίζεται από την τηλεόραση και το
Internet. Η πρώτη παίζει ουσιαστικό ρόλο όχι γιατί την παρακολουθεί πολύς
κόσμος, αλλά γιατί ένα παιδί που σε ηλικία τριών ετών αρχίζει να βλέπει
τηλεόραση τρεις ώρες την ημέρα αποκτά μια εικόνα του κόσμου αποκλειστικά μέσα
απ’ αυτήν. Έχουμε έτσι ένα νέο άνθρωπο που έχει χάσει την ικανότητα να
καταλαβαίνει αφηρημένες έννοιες. Πραγματικό είναι μόνο αυτό που βλέπει. Τα
υπόλοιπα δεν υπάρχουν και, εν πάση περιπτώσει, δεν τον ενδιαφέρουν.

Η λειτουργία του Internet, από την άλλη πλευρά, εξαρτάται από τη χρήση του. Αν
το χρησιμοποιείς με έξυπνο τρόπο, είναι καταπληκτικό. Αν όμως ο χρήστης είναι
το «βιντεόπαιδο» που έχει ανατραφεί με την τηλεόραση και το μόνο που θέλει
είναι να παίζει και να κοιτάζει εικόνες, τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά. Ο
εκπαιδευτικός ρόλος του Διαδικτύου χάνεται και δεν μένει παρά ένας σωρός από βλακείες.

Ο φιλόσοφος δεν θα μπορούσε να μην πει μια λέξη και για τον πρωθυπουργό του.
Αυτός ο Ντ’ Αλέμα ­ λέει ­ είναι υπερβολικά σίγουρος για τον εαυτό του. Όταν
κάτι δεν πάει καλά, φταίνε πάντα οι άλλοι που δεν τον καταλαβαίνουν ή δεν
είναι στο ύψος των περιστάσεων. Όποιος δεν παραδέχεται όμως τα λάθη του δεν
μαθαίνει ποτέ.