ΣΗΜΑΤΑ

… λέει ο Αμώς Οζ, έχει πολλά κοινά με την έρημο. «Και οι δυο φτιάχτηκαν
θαρρείς για να ταπεινώσουν τον άνθρωπο. Να του δείξουν πόσο είναι μικρός και
ασήμαντος. Κάθε φορά που ένας ηγέτης λέει “Ποτέ! ” ή “Για πάντα!”, θάλασσα και
έρημος γελούν και δεν αργούν να τον βγάλουν ψεύτη». Ο κορυφαίος συγγραφέας του
Ισραήλ ζει στις παρυφές της ερήμου αλλά, λέει, όλο τη θάλασσα σκέφτεται. Και
κάθε τόσο πηγαίνει κοντά της, να βαδίσει για λίγο στις παραλίες. Το νέο του
βιβλίο, «Η ίδια θάλασσα», αποτελεί (όπως σχεδόν όλα του) πολιτικό γεγονός. Όχι
μόνο λογοτεχνικό. Η μοίρα του «περιούσιου λαού» και της χώρας του είναι και
πάλι, άλλοτε έμμεσα άλλοτε όχι, το θέμα του έργου αυτού ­ που κατά τον Οζ θα
μπορούσε κάλλιστα να είναι το στερνό του. «Είναι κάτι σαν διαθήκη. Θα ήθελα
απ’ αυτό να με θυμούνται όταν πεθάνω».

… του Οζ θέτει ξανά και ξανά τα οντολογικά ερωτήματα που φωλιάζουν ένστικτα
και ανεξίτηλα στην καρδιά κάθε Εβραίου και που αποτελούν στερεότυπο γνώρισμα
του λαού αυτού. Εκείνο το αιώνιο «τι είμαστε, από πού ήρθαμε;». Και τελικά,
βεβαίως, «πού πάμε;». Όλα αυτά τα αφελή ­ και κάθε άλλο παρά αφελή ­ που
τριβελίζουν όλους τους λαούς οι οποίοι λόγω πελώριας ιστορίας (και μυθολογίας)
θεωρούν πως έχουν και αποστολή… Η θάλασσα, λέει ο συγγραφέας σε συνέντευξή
του στη «Ρεπούμπλικα», είναι ψυχολογικά για τους συμπατριώτες του μια
διέξοδος. Επί χρόνια ένοιωθαν σφιγμένοι σ’ ένα κλοιό από ετερόκλητους Άραβες.
Τώρα, δεν φοβούνται πόλεμο. «Έχουμε γίνει εμείς ετερόκλητοι, με τις διάφορες
πολιτικές ομάδες και τους εξτρεμιστές μας». Η Ιερουσαλήμ; «Σήμερα είναι η
εστία όλων των φανατικών. Παρ’ όλα αυτά την αγαπώ. Είναι τόσο απαίσια πόλη που
καταντά ελκυστική». Όσο για τους Παλαιστινίους, σύντομα θα έχουν κανονικό
ανεξάρτητο κράτος. Αλλά ο Οζ δεν διακινδυνεύει πρόβλεψη για το πότε ακριβώς.
«Σε μια χώρα προφητών όπως αυτή, αποφεύγω να κάνω τον προφήτη. Έχω γερούς ανταγωνιστές».

… των διαδηλώσεων από τις Λυσιστράτες του φεμινιστικού κινήματος άφησε στη
θέση της ένα γκρίζο τέλμα από προσωπικές ιστορίες παρακμής. Τριάντα χρόνια
μετά την «Πολιτική του Σεξ», η συγγραφέας του φεμινιστικού εκείνου ευαγγελίου
είναι απένταρη, άνεργη και απελπισμένη. Η Κέητ Μίλλετ πεινά και ζητάει
δουλειά, έγραψε η εφημερίδα «Γκάρντιαν» σ’ ένα σπαραξικάρδιο άρθρο της με
τίτλο «Διαβάστε και κλάψτε». Σε μια άλλη εφημερίδα, τον «Ομπσέρβερ», η ίδια η
Μίλλετ λέει: «Εχω δοκτορά της Οξφόρδης και του Καίμπριτζ, έχω διδάξει χρόνια
στα πανεπιστήμια, έχω γράψει οκτώ βιβλία. Και δεν με θέλει κανείς. Τι έχω
κάνει; Είμαι επιτέλους τόσο ενοχλητική;». Τι συνέβη αλήθεια με το κίνημα
«απελευθέρωσης» της γυναίκας; Πέτυχε τόσο πολύ τους στόχους του που κατάντησε
περιττό; Ή απέτυχε τόσο οικτρά που έγινε ανεπιθύμητο;

… γεμάτη παγίδες, έπνιξε τις πιο γενναίες φωνές. Η κοινωνία ανοιγόταν όλο
και περισσότερο στις γυναίκες, αλλά οι Αμαζόνες πέφταν απ’ τα άλογά τους.
Λίγες από τις πρώτες ηρωικές αγωνίστριες της δεκαετίας του ’60 επιβίωσαν εδώ
και εκεί σε ακαδημαϊκές θέσεις, σε πανεπιστήμια και ινστιτούτα. Οι πολλές
ναυάγησαν. Η Σίντυ Σίσλερ, η συνεργάτρια της Μίλλετ, εκδιώχθηκε τις προάλλες
από διαμέρισμα όπου δεν πλήρωνε το νοίκι. Η Γκρέης Άτκινσον και η Τζιλ
Τζόνστον είναι στην ανεργία. Η Σούλαμιτ Φάιρστοουν πέρασε τα τελευταία 25
χρόνια σε ψυχιατρείο. Η Έλλεν Φράνκφουρτ, η Μαρία ντελ Ντράγκο και η Ελίζαμπεθ
Φίσερ αυτοκτόνησαν.