Το θρανίο και η γλώσσα καταργούν τις διαφορές

Οι καλύτεροι φίλοι του Αρμέλ είναι ο Νίκος και ο Χάρης. Της Νάντια, οι
τρεις Μαρίες και η Βάσω. Ο Αουρέλ κάθεται στο ίδιο θρανίο με τον Αρμέλ και η
Άλμα αγαπάει ιδιαίτερα την Πόπη, την Αντιγόνη και την Αγάπη.

ΣΕ ΑΥΤΗ την τάξη μεγαλώνει μια διαφορετική γενιά. Η δεύτερη γενιά μεταναστών
στη χώρα μας, αλλά και η δεύτερη γενιά Ελλήνων που συμβιώνουν με μετανάστες.
Σε αυτή την τάξη κανείς δεν θα γυρίσει να κοιτάξει «υποτιμητικά», κανείς δεν
θα αισθανθεί απομονωμένος, κανείς δεν θα νιώσει «μειονότητα» ούτε «ξένος». Σε
αυτή την τάξη ο φωτογράφος δεν μπορεί να διακρίνει ποιος μαθητής είναι Αλβανός
και ποιος Έλληνας. Όλοι τον τραβάνε εξίσου από το μανίκι για να βγουν
φωτογραφία. Όλοι μιλούν, διαβάζουν και γράφουν ελληνικά, όλοι σηκώνουν το χέρι
να πουν μάθημα και όλοι συμμετέχουν ενεργά στην τάξη.

ΤΡΙΘΕΣΙΟ

Το σχολείο τους δεν είναι ούτε πρότυπο ούτε ενταγμένο σε κανένα από τα
προγράμματα των δικτύων κατά του ρατσισμού. Δεν διεκδικεί κανένα βραβείο ούτε
συμμετέχει σε κανένα πιλοτικό πρόγραμμα. Δεν υποστηρίζεται από καμία κίνηση
πολιτών και κανείς ποτέ δεν του έκανε ούτε μία δωρεά. Είναι απλώς το ταπεινό
τριθέσιο Δημοτικό Σχολείο των Αγίων Αποστόλων, ένα παραθαλάσσιο χωριό που
απέχει πέντε χιλιόμετρα από τον Κάλαμο της Αττικής, άλλο ένα θέρετρο εξοχικών
κατοικιών που ερημώνει τον χειμώνα. Σε αυτό το σχολείο, όμως, η πλειονότητα
των μαθητών δεν είναι ελληνάκια αλλά… αλβανάκια και η συνύπαρξή τους μόνο
φωτεινά παραδείγματα μπορεί να δώσει.

Από τα εξήντα οκτώ παιδιά που παρακολουθούν τα μαθήματα, μόνο τα είκοσι είναι
Έλληνες. Η συντριπτική πλειονότητα των υπολοίπων είναι παιδιά μεταναστών από
την Αλβανία, ενώ το πολυεθνικό «μπουκέτο» διανθίζεται και από ένα χαμόγελο
πολωνικό, ένα ρουμάνικο και δύο τουρκικά. Και η δύναμη του Νηπιαγωγείου επίσης
είναι ενδεικτική της αλλαγής στην «ισορροπία». Από τα δεκαεπτά νήπια τα δέκα
είναι αλβανικής καταγωγής που γεννήθηκαν στη χώρα μας.

Για τους τρεις δασκάλους και τη νηπιαγωγό, πάντως, «η ιδιόμορφη αυτή κατάσταση
αποτελεί μια εκπληκτική εμπειρία».

Μιλούν για τους μετανάστες μαθητές τους και μόνο θαυμασμός βγαίνει στις
λέξεις. Είναι «πανέξυπνοι», διαβάζουν στο σπίτι τα μαθήματά τους, βοηθούνται
μεταξύ τους, είναι ευγενικοί, έρχονται στην ώρα τους, δεν κάνουν απουσίες.

ΕΚΠΛΗΞΗ

Όλοι μαζί, μια παρέα. Τι σημασία έχει που ένας γεννήθηκε στην Αθήνα και άλλος στο Φιέρι;

«Για εμάς στην αρχή ήταν μια έκπληξη αυτή η εικόνα. Πώς να εξοικειωθεί με τα
ελληνικά κανείς τόσο εύκολα; Και όμως». Όταν ήρθε πριν από δύο χρόνια στο
σχολείο στην οργανική της θέση η Χριστίνα Μαραγκού, που είναι και η
διευθύντρια, βρέθηκε αντιμέτωπη με τις αιτήσεις για τις εγγραφές των μαθητών,
οι οποίες αυξάνονταν μέρα με τη μέρα. Τους πρώτους δύο μήνες λειτουργίας του
σχολείου, μάλιστα, είχε να αντιμετωπίσει… μόνη της και τους 68 μαθητές «αφού
είχαμε ζητήσει άλλους δύο συναδέλφους, που λόγω της συνήθους γραφειοκρατίας
καθυστέρησαν λίγο να έρθουν».

Χώρισε, λοιπόν, τους μαθητές σε δύο τάξεις και… πεταγόταν πότε στη μία πότε
στην άλλη, «προσπαθώντας να κρατάει μία τάξη». Όταν έφτασαν και οι δύο
συνάδελφοί της, όλα ήταν καλύτερα.

Τριθέσιο σχολείο σημαίνει πως οι τάξεις κάνουν ανά δύο μάθημα στην ίδια
αίθουσα. «Αυτό από μόνο του δημιουργεί ορισμένες δυσκολίες», εξηγούν οι
δάσκαλοι. «Όμως αντί σε αυτές τις δυσκολίες ­ που αντιμετωπίζει έτσι κι αλλιώς
ο κάθε δάσκαλος ­ να έχουμε και επιπλέον, λόγω του προβλήματος της γλώσσας,
βρεθήκαμε απέναντι σε παιδιά που μιλούν ελληνικά και παρουσιάζουν μεγάλη έφεση
στο να μάθουν περισσότερα».

ΕΝΙΣΧΥΣΗ

Η κατάσταση ασφαλώς δεν είναι ιδανική. Σε κάθε τάξη υπάρχουν ένας-δύο μαθητές
που μόλις ήρθαν από τη χώρα τους και δεν μιλούν ακόμα τη γλώσσα. Και οι
περισσότεροι μαθητές στο σπίτι τους μιλούν περισσότερο αλβανικά, αφού οι
γονείς τους (με εξαίρεση συνήθως τον πατέρα, ο οποίος είναι ο πρώτος που ήρθε
στην Ελλάδα και εργάζεται) και τα μικρότερα ή μεγαλύτερα αδέλφια, συγγενείς
και φίλοι δεν μιλούν καλά ελληνικά.

«Για αυτόν τον λόγο κάνουμε επιπλέον οκτώ ώρες την εβδομάδα ενισχυτική
διδασκαλία γλώσσας», εξηγεί ο κ. Γιάννης Τσινώτας. «Οι μαθητές που έχουν κενά
κάθονται μία ώρα παραπάνω, ώστε να μετριάζεται η διαφορά και να μην
δημιουργείται πρόβλημα και στην παρακολούθηση της υπόλοιπης τάξης».

Η Ντιάνα έμαθε τα πρώτα ελληνικά ακούγοντας ραδιόφωνο. Σήμερα διδάσκει ελληνικά στη μαμά της, ενώ η ίδια μαθαίνει και αγγλικά στο φροντιστήριο

Το κουδούνι για το τέλος της σχολικής ημέρας χτυπάει. Ένα τσούρμο, έτοιμα για
σκανταλιές, πιτσιρίκια τινάζονται σαν ελατήριο από τα θρανία και τρέχουν έξω
στην αυλή. Πίσω από τα κάγκελα ορισμένοι γονείς περιμένουν ήδη. Αυτόματα
καταλαβαίνεις ποιοι είναι οι Έλληνες: περιμένουν μέσα στο Ι.Χ. τους.

«Τι είπαμε, ένας-ένας» υπενθυμίζει ο δάσκαλος που επιβλέπει την έξοδο των
μαθητών. Ένας-ένας περνούν την καγκελόπορτα και παίρνουν τον δρόμο για το
σπίτι. Ο μπαμπάς του Χρήστου, που είναι από το Τεπελένι, περιμένει με ένα
παλιό μηχανάκι. Η μητέρα της Ντιάνα, που είναι από το Ελμπασάν, περιμένει
πεζή. Δέκα λεπτά είναι ο δρόμος, αλλά έχει λίγΗ ανηφορίτσα μέχρι το σπίτι,
κάνει και κρύο… «Τι να σας πω, εγώ είμαι ξένη, δεν μιλάω καλά τα ελληνικά»,
λέει η μητέρα της Ντιάνα, χωρίς να σταματήσει διόλου τον βηματισμό. Κουβαλάει
στην πλάτη τη φλουό ροζ τσάντα της ενδεκάχρονης κόρης της και χαμογελάει
ζεστά. Τελικά μάς ανοίγει την πόρτα του σπιτιού της αφού η Ντιάνα υπόσχεται να
παίξει τον ρόλο του… διερμηνέα αν χρειαστεί. Δεν χρειάζεται. Το σπίτι είναι
τακτοποιημένο, καθαρό και φροντισμένο. Μια πιατέλα με φρέσκα κόκκινα μήλα κι
ένα νεροπότηρο κρασί εκφράζουν τη φιλόξενη διάθεση. Για την Τζίνα, τη μητέρα
της Ντιάνα και του Φράγκο, δεν υπήρξε ούτε μια αμφιβολία όταν ήρθαν στην
Ελλάδα πέντε χρόνια πριν: τα παιδιά θα πάνε σχολείο.

«Πήγα στο Δημοτικό και μου ζήτησαν πιστοποιητικό, ποτέ γεννήθηκε η κόρη μου.
Κατέβηκα με το λεωφορείο στην Αθήνα για να το μεταφράσουν, επειδή ήταν
αλβανικά. Το δώσαμε στο σχολείο, δείξαμε και το διαβατήριο και έγινε η εγγραφή».

Σήμερα οι ρόλοι έχουν αλλάξει. Είναι η Ντιάνα που βοηθάει τη μαμά να μάθει να
διαβάζει και να γράφει ελληνικά..

Ο μπαμπάς της ήταν ο πρώτος που ήρθε στην Ελλάδα το ’92. Από τότε δουλεύει σε
«ό,τι βρει». Συνήθως βρίσκει. Το μεροκάματό του τώρα έχει ανέβει στις 7.000
δραχμές την ημέρα. «Μετά από λίγο ήρθαμε κι εμείς εδώ. Στην Αλβανία δεν
υπάρχουν δουλειές, τι να κάναμε; Κι εγώ τα καλοκαίρια δουλεύω σε μια
ψαροταβέρνα, είναι πολύ καλοί άνθρωποι τα αφεντικά μου, είμαστε
ευχαριστημένοι. Δεν είναι όλοι κακοί κι εμείς στενοχωριόμαστε πολύ όταν ακούμε
για σκοτωμούς και μίσος».

Ο Φράγκο φέτος πηγαίνει στην πρώτη τάξη του Δημοτικού «αλλά ακόμα δεν έγινε
τόσο καλός όσο η αδελφή του».

Η οικογένεια σε τρία χρόνια θα επιστρέψει στην Αλβανία. Και ζει με το όνειρο
της επιστροφής. Έχουν κατέβει και οι θείοι και ξαδέλφια, ολόκληρο το σόι
σχεδόν. Δουλεύουν και κάνουν οικονομίες. «Όμως είναι ο τόπος μας και μας λείπει».

Στην τάξη «είναι εκπληκτική η συμμετοχή και η προθυμία των μαθητών», λέει ο Γιάννης Τσινώτας που διδάσκει εφέτος για πρώτη φορά στο Δημοτικό των Αγίων Αποστόλων

ΤΟ 15% των μαθητών στα Δημοτικά Σχολεία της Ανατολικής Αττικής είναι αλλοδαποί
­ στην πλειονότητά τους από την Αλβανία. Σε σύνολο 19.795 μαθητών, οι 3.147
είναι παιδιά μεταναστών. Από αυτά, τα 1.948 είναι από την Αλβανία.

«Είναι εκπληκτικό το πώς αυτά τα κυνηγημένα μέχρι πριν από λίγα χρόνια
παιδάκια, αντί να καταλήξουν στα φανάρια ή να μένουν κλεισμένα στα σπίτια
τους, παρακολουθούν κανονικά τα μαθήματα του σχολείου, δείχνοντας μάλιστα
εξαιρετική προσαρμογή». Ο κ. Αριστείδης Μπλάνας, ως διευθυντής Πρωτοβάθμιας
Εκπαίδευσης στη Νομαρχία Ανατολικής Αττικής, έχει τη δυνατότητα μιας εποπτικής
εικόνας στα σχολεία της περιοχής. «Εδώ και μια τετραετία έχει ξεκινήσει μαζικά
η εγγραφή των μικρών μαθητών στις ελληνικές τάξεις και τόσο οι δάσκαλοι όσο
και οι μαθητές δείχνουν πολύ ευχαριστημένοι».

Για τους υπευθύνους του υπουργείου Παιδείας, τους εισηγητές, αλλά και τους
υπηρεσιακούς παράγοντες της νομαρχίας δεν υπήρξε ούτε στιγμή αμφιβολίας. Ο
σκόπελος των «χαρτιών», η ελλιπής γνώση της γλώσσας, τα προβλήματα με τη
«βίζα» ή τον τόπο διαμονής ξεπεράστηκαν μπροστά στην απόφαση «να διευκολυνθούν
αυτά τα πεισματάρικα πιτσιρίκια που φθάνουν μέχρι το σχολείο με την επιθυμία
της μόρφωσης». Ένα πιστοποιητικό γέννησης ή ένα πιστοποιητικό από το αλβανικό
σχολείο μεταφρασμένο από την υπηρεσία του υπουργείου Εξωτερικών ήταν το
διαβατήριο για την εγγραφή.

Είναι χαρακτηριστικό ότι όλοι οι ιθύνοντες μιλούν με τα καλύτερα λόγια για την
προσαρμογή των αλλοδαπών μαθητών στα ελληνικά σχολεία, και μάλιστα συγκρίνουν
το φαινόμενο με το ακριβώς αντίθετό του: «Παρά τις προσπάθειες που γίνονται
για να προσελκύσουμε στο σχολείο και άλλες κοινωνικά αποκλεισμένες ομάδες,
όπως είναι για παράδειγμα οι Τσιγγάνοι, το αποτέλεσμα είναι απογοητευτικό. Κι
εδώ έχουμε χιλιάδες οικογένειες Αλβανών και παλιννοστούντων από χώρες της
πρώην ΕΣΣΔ οι οποίες αντιμετωπίζουν πολλές οικονομικές δυσκολίες και παρ’ όλα
αυτά φροντίζουν για τη μόρφωση των παιδιών». Σε ολόκληρη την Ανατολική Αττική
λειτουργούν 35 κέντρα υποδοχής αλλοδαπών μαθητών και 22 τμήματα
φροντιστηριακής υποστήριξης για την εκμάθηση της γλώσσας.