ΣΗΜΑΤΑ

… από μερικά χρόνια, όλοι είχαν πατέρα. Και αν δεν υπήρχε πια, τον είχαν
πάντως γνωρίσει αρκετά, κατά κανόνα, και είχαν πάρει απ’ αυτόν βάσεις,
κατευθύνσεις και, κυρίως, ταυτότητα. Γύρω απ’ τον πατέρα κινούνταν και
πλέκονταν άλλοι που, επίσης, προσέφεραν στους νεώτερους γνώση, καθοδήγηση και
προπάντων στοργή: η μητέρα, παππούδες, γιαγιάδες, θείοι, θείες, νονοί, μια
χορεία προσώπων πρόθυμων και αφοσιωμένων, που ένοιωθαν καθήκον τους να
μεταγγίσουν την πείρα και τη σοφία τους ­ να «μεταδώσουν». Τίποτα απ’ αυτά
πλέον. Ο πατέρας παραιτήθηκε. Έγινε σκιά του παλιού εαυτού του. Σιγά σιγά
αποχωρούν και οι άλλοι: μητέρες, θείοι, θείες, όλοι. Μερικοί απ’ αυτούς
αποδέχτηκαν ευχαρίστως την ανατροπή τους από τη (φυσιολογική όμως σε κάθε
γενιά) «εξέγερση» των νέων κατά του σπιτιού ή των θεσμών. Άλλοι ούτε την
πρόσεξαν καν. Ήταν απορροφημένοι απ’ την τηλεόραση ή το κινητό τους,
απασχολημένοι στο μεροκάματο ­ για το ψωμί ή το παντεσπάνι.

… μιλούν για «δομικό κενό». Στη ρίζα της σύγχυσης που τυραννά πολλά νεαρά
άτομα στις σύγχρονες κοινωνίες βρίσκεται, λένε, ακριβώς η έλλειψη του πατρικού
προτύπου, της κορυφαίας αυτής μορφής η οποία διατύπωνε εντολές, ανέθετε
καθήκοντα, επιμετρούσε ποινές και δωρούσε επαίνους. Της μορφής που στη δική
της αυτοσυνείδηση αλλά και στα μάτια των παιδιών της ακτινοβολούσε υποχρεώσεις
και ευθύνη: να τα στήσει στα πόδια τους, να τα βάλει σε καλό δρόμο, να τα
κάνει, λίγο έστω, ευτυχισμένα. Τα παιδιά, τις ελάχιστες στιγμές που βλέπουν
σήμερα τον πατέρα τους, αγωνίζονται να τραβήξουν την προσοχή του. Κάποια
στιγμή παύουν και να αγωνίζονται. Ανακαλύπτουν ότι δεν έχει καιρό ­ ή όρεξη ­
ούτε να τα καμαρώσει, ούτε καν να τα μαλώσει.

… στην πρώτη σελίδα της είχε την «εξαφάνιση του πατέρα» η ιταλική
«Ρεπούμπλικα» στις 27/12. Έμμεση αφορμή, η βία στα γήπεδα και στην καθημερινή
ζωή, η ανασφάλεια των νέων, οι αέναες συζητήσεις για την παιδεία (ο υπουργός
Λουΐτζι Μπερλινγκουέρ επανέφερε τα αρχαία ελληνικά ως υποχρεωτικό γραπτό
μάθημα στις γενικές εξετάσεις). Όταν λέμε πατέρας, διευκρινίζει ο αρθρογράφος
Εουτζένιο Σκάλφαρι, εννοούμε ευρύτερα τον πατρικό τύπο καθοδήγησης: Ελλείψει
πατέρα, τον ρόλο του μπορεί να παίζει η μητέρα ή άλλο πρόσωπο. Η ουσία είναι
ότι, από αίτια κυρίως οικονομικά αλλά και από κάποιες παρανοήσεις ­ λ.χ. για
την ουσία του φεμινισμού ­ οι οποίες τσάκισαν την οικογένεια, δημιουργήθηκε κενό.

… σύμφωνα και με το αξίωμα των θετικών επιστημών η φύση δεν ανέχεται το
κενό, στη θέση του πατέρα έπρεπε κάτι άλλο να μπει. Ποιο είναι αυτό; «Η
αγέλη», πιστεύει ο Σκάλφαρι. Αυτή, με τις διάφορες μορφές της, όπως και στην
προϊστορία ή σε περιόδους του Μεσαίωνα, τείνει να πάρει τη θέση του προτύπου
που παραιτήθηκε (ή αυτοκτόνησε). Οι δικοί της νόμοι οι αγελαίοι, τα δικά της
ήθη και οι συμπεριφορές, οι δικοί της αρχηγοί, εμφανείς ή νοητοί, πληρώνουν το
κενό στη συνείδηση του νέου ανθρώπου. Και η καταστροφή στα νεαρά άτομα του
μηχανισμού αναγνώρισης της πατρικής αυθεντίας επιφέρει αδυναμία, πλέον, να
εκτιμήσουν οποιαδήποτε κορυφή. Όταν «δεν έχεις» πατέρα, δεν έχεις και δάσκαλο
και άρχοντα και πολιτικούς και Βουλή (δεν είναι τυχαίο που τους βάφτισαν
«πατέρες του έθνους»). Δεν έχεις ούτε ιερό ούτε όσιο. Αναζητάς στη βία και
στην ανευθυνότητα τη σιγουριά. Και πάλι δεν τη βρίσκεις.