Άνω – κάτω η οικονομία το ’98

Πώς θα θυμόμαστε άραγε το 1998; Αν συμφωνήσουμε με τον Τζορτζ Σόρος, ήταν η
χρονιά που συντάραξε τον παγκόσμιο καπιταλισμό.

Κερδοσκοπικά κεφάλαια. Το 1998 πολλά από αυτά «βούλιαξαν» στην κρίση

ΑΣΦΑΛΩΣ ήταν ένα δυσάρεστο οικονομικό έτος για τις περισσότερες χώρες του
κόσμου: τα νομίσματα κατέρρευσαν στην Απω Ανατολή και τη Ρωσία, η Ιαπωνία
βυθίστηκε στην ύφεση, ενώ από εβδομάδα σε εβδομάδα τα χρηματιστήρια σε όλον
τον κόσμο πότε ανέβαιναν στα ύψη και πότε βούλιαζαν στα Τάρταρα.

ΟΙ «ΤΙΓΡΕΙΣ»

Ήδη από το 1997 η προσοχή ήταν στραμμένη στην Άπω Ανατολή και ιδιαίτερα στα
προβλήματα της Νότιας Κορέας και της Ινδονησίας. Μολονότι
επαναδιαπραγματεύτηκε ένα μεγάλο μέρος του χρέους της, η Κορέα εξακολουθεί να
αντιμετωπίζει πρόβλημα.

Παρά τα έκτακτα οικονομικά μέτρα που ελήφθησαν τον περασμένο Σεπτέμβριο για
την ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης και την αναδιάρθρωση του τραπεζικού τομέα,
οι προβλέψεις για το 1999 δεν είναι ρόδινες.

Στην άλλοτε πιο περήφανη «τίγρη» της Ασίας, την Ινδονησία, η κυβέρνηση του
Σουχάρτο οδήγησε το 40% του πληθυσμού στη φτώχεια. Ο διάδοχός του Χαμπίμπι
διευθύνει την οικονομία της χώρας με βάση τους σκληρούς όρους που έθεσε το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ένα από τα θύματα της ινδονησιακής κρίσης ήταν εξ αντανακλάσεως το Χονγκ
Κονγκ, αλλά η τοπική κυβέρνηση κατόρθωσε να υπερασπιστεί το νόμισμά της που
δεχόταν επιθέσεις κερδοσκόπων ολόκληρη τη χρονιά.

Η ΚΙΝΑ

Νέα αναδυόμενη οικονομική υπερδύναμη στην περιοχή είναι αναμφισβήτητα η Κίνα.
Υπήρξαν φόβοι μήπως γίνει το επόμενο «ντόμινο» της κρίσης, αλλά η κινεζική
κυβέρνηση υποσχέθηκε να μην υποτιμήσει το νόμισμά της και έτσι διατηρήθηκαν οι
εισροές ξένων κεφαλαίων στη χώρα.

Όμως οι κινεζικές εξαγωγές πλήρωσαν τη σκληρότητα του νομίσματος και
εκφράζονται αμφιβολίες αν η κινεζική οικονομία θα εξακολουθήσει να
αναπτύσσεται με ρυθμούς 8% το 1999.

ΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΓΙΕΝ

Ένα από τα πιο ανησυχητικά διεθνή οικονομικά προβλήματα είναι η κρίση της
Ιαπωνίας. Από τον περασμένο Ιούνιο, η ιαπωνική οικονομία βρίσκεται επισήμως σε
ύφεση. Το γιεν συνεχίζει την κάθετη πτώση του έναντι του δολαρίου και οι φόβοι
για παγκόσμια νομισματική κρίση υποχρεώνουν τις ΗΠΑ να παρεμβαίνουν για να
ενισχύσουν το ιαπωνικό νόμισμα. Παρά τις προσπάθειες της ιαπωνικής κυβέρνησης
να εξυγιάνει τον προβληματικό χρηματοπιστωτικό τομέα της χώρας, το σύστημα
παραμένει ευάλωτο.

ΤΟ ΡΟΥΒΛΙ

Το καλοκαίρι, η προσοχή του κόσμου στράφηκε ξαφνικά στη Ρωσία, μετά την
αποπομπή του πρωθυπουργού Κιριένκο και την κάθετη πτώση του ρουβλίου. Τον
Αύγουστο, ο μεγαλοχρηματιστής Τζορτζ Σόρος αποφάνθηκε ότι η αναταραχή στις
ρωσικές αγορές βρίσκεται στην «τελική φάση» της και συμβούλεψε τη ρωσική
κυβέρνηση να υποτιμήσει το ρούβλι, ενώ ταυτόχρονα δύο διεθνείς οργανισμοί
υποβάθμισαν την πιστοληπτική ικανότητα της Ρωσίας. Έτσι, το Χρηματιστήριο της
Μόσχας έχασε 12% μέσα σε μία ημέρα, σημειώνοντας συνολικές απώλειες 80% από
τις αρχές του έτους. Σημαντικές απώλειες σημειώθηκαν και σε άλλα μέρη του
κόσμου, καθώς εντείνονταν οι φόβοι για την τύχη όσων είχαν επενδύσει στη Ρωσία.

Ο νέος πρωθυπουργός Γεβγκένι Πριμακόφ, που διαδέχθηκε τον Τσερνομίρντιν,
αντιμετωπίζει σήμερα τα ίδια προβλήματα με τους προκατόχους του. Όμως δεν
είναι καθόλου βέβαιο αν θα τα καταφέρει καλύτερα από αυτούς στην εφαρμογή των
απαιτούμενων οικονομικών μεταρρυθμίσεων, που θα καθησύχαζαν τους διεθνείς πιστωτές.

ΑΣΤΑΘΕΙΑ

Τα προβλήματα στη Ρωσία και την Άπω Ανατολή είχαν τεράστιες επιπτώσεις στη
διεθνή χρηματοοικονομική κοινότητα. Τα χρηματιστήρια πότε έκαναν βουτιές και
πότε άλματα, σε ένα κλίμα γενικής αστάθειας. Στις 5 Αυγούστου, ο μαζικός
πανικός υποχρέωσε τη Γουώλ Στρητ σε μία από τις μεγαλύτερες πτώσεις στην
ιστορία της. Κατόπιν, η κατάρρευση του αμερικανικού αμοιβαίου κεφαλαίου υψηλού
κινδύνου LTCM ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Με τεράστιες ­ και
επισφαλείς ­ διεθνείς τοποθετήσεις, ενδεχόμενη χρεοκοπία του θα μπορούσε να
γκρεμίσει τις ήδη κλονισμένες αγορές. Γι’ αυτό, η αμερικανική κεντρική τράπεζα
έσπευσε να το διασώσει. Ήταν ο καταλύτης που οδήγησε την Fed σε τρεις απανωτές
μειώσεις των επιτοκίων της τον Νοέμβριο. Αυτές οι μειώσεις έπαιξαν βασικό ρόλο
στην αναζωογόνηση της αμερικανικής οικονομίας, για την οποία όμως εκφράζονται
αμφιβολίες αν θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με τους ίδιους ρυθμούς και τη νέα χρονιά.

Πέρα από ένα κύμα μείωσης των επιτοκίων, που εκδηλώθηκε τόσο στην Αμερική όσο
και στην Ευρώπη, τα προβλήματα της χρονιάς που πέρασε υποχρέωσαν τους
ιθύνοντες να αντιμετωπίσουν το διεθνές οικονομικό περιβάλλον με μία πιο
μακροπρόθεσμη ματιά.

ΟΙ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

Η κρίση φούντωσε τις συζητήσεις και τις αμφισβητήσεις για τον ρόλο των διεθνών
οργανισμών και ιδιαίτερα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας
Τράπεζας. Η προφανής αποτυχία τους να δράσουν και οι ανεπαρκείς πόροι τους
οδήγησαν σε επικρίσεις και εκκλήσεις για αναδιάρθρωσή τους. Έτσι προέκυψε
σχέδιο δράσης, στο οποίο συμφώνησαν οι χώρες της λέσχης G7 τον Οκτώβριο και
στο οποίο περιλαμβάνονται η οικονομική ενίσχυση του Διεθνούς Νομισματικού
Ταμείου, αυστηρότεροι έλεγχοι των διεθνών χρηματοπιστωτικών αγορών και
βελτίωση της λειτουργίας των τραπεζών.

Μία από τις πρώτες χώρες που ωφελήθηκαν από το νέο σχέδιο ήταν η Βραζιλία, που
έλαβε ενίσχυση 41 δισ. δολαρίων για να στηρίξει το νόμισμα και την οικονομία
της. Από την πορεία της Βραζιλίας θα εξαρτηθεί και το μέλλον των γειτονικών
λατινοαμερικανικών χωρών που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα.

Αν όλα αυτά θα σταθούν αρκετά ώστε τη νέα χρονιά να μη γνωρίσουμε τη αστάθεια
που χαρακτήρισε το 1998, μένει να αποδειχθεί. Όταν όμως ένας μύστης των
διεθνών αγορών σαν τον Τζορτζ Σόρος εκφράζει αμφιβολίες, είναι ίσως πιο συνετό
να διατηρήσουμε κάποιες επιφυλάξεις.