Ο πιο παλιός «πρόγονος»

«Αυτή η ιστορία, όπως όλες οι καλές αστυνομικές ιστορίες, ξεκινά με ένα
θάνατο», δήλωσε χθες χαριτολογώντας ο παλαιοντολόγος Ρον Κλαρκ. Τον θάνατο
ενός «άτυχου» ανθρωποειδούς που, κατά πώς φαίνεται, απρόσεκτο καθώς ήταν,
έπεσε σε ένα υπόγειο σπήλαιο και σκοτώθηκε. Πότε; Πριν από περίπου 3,5
εκατομμύρια χρόνια. Ο σκελετός του ­ σχεδόν ολόκληρος ­ ανακαλύφθηκε μόλις πρόσφατα.

Σημαντικό εύρημα. Ο παλαιοντολόγος Ρον Κλαρκ επιδεικνύει κάποια από τα οστά που βρέθηκαν στα σπήλαια Στερκφοντέιν, στη Νότια Αφρική

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για έναν από τους «γηραιότερους» πιθηκοειδείς προγόνους του
ανθρώπινου είδους ­ ένα πλάσμα που φαινομενικά συνήθιζε και να κρεμιέται από
δέντρα και να περπατά στα δυο του πόδια. Βρέθηκε εκεί ακριβώς όπου είχε αφήσει
την τελευταία του πνοή ­ στα σπήλαια Στερκφοντέιν, στη Νότια Αφρική. Οι
ερευνητές του Πανεπιστημίου του Γιοχάνεσμπουργκ, με επικεφαλής τον Ρον Κλαρκ,
αναγκάστηκαν βέβαια πρώτα να σκάψουν το πέτρωμα που είχε σχηματιστεί γύρω του
με το πέρασμα των αιώνων. Ο κόπος τους ανταμείφθηκε όμως, καθώς τμήματα του
σκελετού του άρχισαν να έρχονται σιγά σιγά στο φως. Και όταν, τον περασμένο
Σεπτέμβριο, οι σμίλες τους ξεσκέπασαν το κρανίο, την άνω και κάτω γνάθο και τα
δόντια του, κατάλαβαν πλέον πως βρίσκονταν ενώπιον ενός σημαντικότατου ευρήματος.

Γιατί μέχρι σήμερα, είχαν ανακαλυφθεί τμηματικά μονάχα απολιθώματα του
Αυστραλοπίθηκου ­ του δίποδου ανθρωποειδούς που είναι, σύμφωνα με τους
επιστήμονες, ο άμεσος, από εξελικτική άποψη, πρόγονος του ανθρώπου. Είχαν
ανακαλυφθεί πολυάριθμα κρανία, άκρα, σειρές σπονδύλων και πλευρών, κάποιες
λεκάνες, αλλά ουδέποτε είχε βρεθεί κρανίο και σκελετός που να ανήκουν ­ ή
τουλάχιστον που να μπορεί να αποδειχθεί ότι ανήκουν ­ στο ίδιο άτομο.

Κατά συνέπεια, θεμελιώδη ερωτήματα όσον αφορά τον Αυστραλοπίθηκο παρέμεναν
αναπάντητα. Ποια ήταν η σχέση μεταξύ του μεγέθους του εγκεφάλου του και του
σωματικού του όγκου; Σε τι συνίστατο η διατροφή του; Με ποιο τρόπο εκινείτο;
Οι λεπτομέρειες της ανατομίας του; Οι επιστήμονες αδυνατούσαν να απαντήσουν.
Γι’ αυτό και δηλώνουν ενθουσιασμένοι με το νέο εύρημα.

ΕΚΑΝΑΝ ΤΟΥΣ… ΝΤΕΤΕΚΤΙΒ

Ας αφήσουμε όμως τον Κλαρκ και την ομάδα του να περιγράψουν τον τρόπο με τον
οποίο εργάσθηκαν. Και να εξηγήσουν γιατί, εκτός από τον ρόλο των αρχαιολόγων,
χρειάστηκε να «παίξουν» και λίγο τους ντετέκτιβ. Πριν από τέσσερα χρόνια
λοιπόν, αφηγείται ο Κλαρκ, ανακάλυψαν τμήματα ενός αριστερού ποδιού που
έμοιαζε να ανήκει σε πίθηκο, ενός αστραγάλου που έμοιαζε να ανήκει σε άνθρωπο
και μίας δεξιάς κνήμης. Όλα όμως τα ευρήματα, ήταν σίγουροι, ανήκαν στο ίδιο
πλάσμα. Το ονόμασαν Μικροπόδαρο και συνέχισαν τις έρευνες. Είχαν αρχίσει να
απελπίζονται όταν, το 1997, καθώς ο Κλαρκ εξέταζε ένα κουτί με οστά από τα
σπήλαια Στερκφοντέιν που είχαν μεταφερθεί στο Πανεπιστήμιο, παρατήρησε ότι
ορισμένα οστά που ανήκαν σε ανθρωποειδές είχαν, από λάθος, αποθηκευθεί μαζί με
οστά πιθήκου. Η εξέτασή τους έδειξε ότι ταίριαζαν με τα απολιθώματα του Μικροπόδαρου.

Ο Κλαρκ έδωσε τότε στους δύο βοηθούς του, τον Στέφεν Μοτσούμι και τον Ενκουάνε
Μολέφε, το εκμαγείο της δεξιάς κνήμης με οδηγίες να ξεκινήσουν νέες έρευνες
στα σπήλαια σε αναζήτηση και άλλων τμημάτων του ίδιου σκελετού. Δύο ημέρες
αργότερα, εξερευνώντας το υγρό, σκοτεινό σπήλαιο με φανάρια, σφυριά και σμίλες
στα χέρια, ο Μοτσούμι και ο Μολέφε βρήκαν το απολίθωμα ενός αριστερού ποδιού.
Και λίγο αργότερα, ενός ακόμα τμήματος ενός δεξιού ποδιού. Που, ως εκ
θαύματος, ταίριαζε απόλυτα με το κομμάτι που είχαν ήδη ανακαλύψει.

«Σκέφτηκα, Θεέ μου, πρέπει να βρίσκεται εδώ ολόκληρος ο σκελετός», θυμάται ο
Κλαρκ. Η συνέχεια τον δικαίωσε. Το κρανίο, η γνάθος, τα δόντια βρέθηκαν το ένα
μετά το άλλο. Ο «Μικροπόδαρος» ήταν πλέον ­ σχεδόν ­ πλήρης.

ΤΟ Εργαστήριο Γεωμαγνητισμού του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ πιστεύει, με βάση
τα μαγνητικά χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος πετρώματος, ότι το ανθρωποειδές
που ανακάλυψε ο Κλαρκ και η ομάδα του πρέπει να είναι ηλικίας 3,5 εκατομμυρίων
ετών. Κατά πολύ «γηραιότερο» δηλαδή από τη Λούσι. Ποια είναι η Λούσι; Είναι το
όνομα που δόθηκε στον σκελετό που μέρη του ανακαλύφθηκαν στην Αιθιοπία το 1974
και πιστεύεται ότι ανήκει σε ένα από τα πρώτα ανθρώπινα είδη, τον
Australopithecus afarensis.

Όσον αφορά τώρα το φύλο του ανθρωποειδούς, προς το παρόν παραμένει άγνωστο.
Για αυτό και οι επιστήμονες διστάζουν ακόμα να του δώσουν κάποιο καινούργιο
όνομα. Πρόκειται πάντως, δηλώνουν, για ένα ενήλικο ον, με ύψος 1 μέτρο και 20
εκατοστά. Ζούσε σε μία δασώδη περιοχή, 50 περίπου χιλιόμετρα δυτικά του
Γιοχάνεσμπουργκ, εκεί όπου βρίσκεται σήμερα η πόλη Κρούγκερσντορπ.«Σίγουρα δεν
πρόκειται για ένα πλάσμα που ζούσε αποκλειστικά στα δέντρα», δηλώνει ο Φίλιπ
Τομπάιας, επίτιμος καθηγητής ανατομίας στο Πανεπιστήμιο του Γιοχάνεσμπουργκ
και μέλος της ομάδας του Ρον Κλαρκ. «Το πιθανότερο είναι πως συνήθιζε και να
κρέμεται από αυτά αλλά και να περπατά στα δύο του πόδια».