ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Στήριξη κοινωνικού κράτους

Η φιλελεύθερη πρόταση να μιμηθούμε στην Ελλάδα τις ευρωπαϊκές χώρες του Βορρά
στα μέτρα που παίρνουν για να περιορίσουν το κοινωνικό κράτος είναι δογματική
και αβασάνιστη. Πρώτον, γιατί συγκρίνει ανόμοιες καταστάσεις και δεύτερον,
γιατί αγνοεί την ελληνική καθυστέρηση που εάν δεν ξεπερασθεί σύντομα θα
δημιουργήσει προβλήματα στην ομαλή συνέχιση της πολιτικής τής μακροοικονομικής σταθερότητας.

ΕΤΣΙ το ισχυρό κοινωνικό κράτος που υπάρχει στις βορειοευρωπαϊκές χώρες και
ειδικά στη Σκανδιναβία και τη Γερμανία είναι στην ουσία το παντοδύναμο κράτος
πρόνοιας, που ίδρυσε η σοσιαλδημοκρατία στις δεκαετίες του ’50 και του ’60 και
το οποίο εξασφαλίζει στους εργαζόμενους πλούσιες παροχές που ξεκινούν από τα
άνετα επιδόματα ανεργίας και φθάνουν σε μια πλήρη και αξιοπρεπή
ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Οι παροχές αυτές και σε ποιότητα αλλά και σε
ποσότητα είναι πολύ σημαντικές και ανταποκρίνονται στη σύγχρονη έννοια του
κοινωνικού κράτους, αφού αποδεικνύουν ότι δαπανάται μεγάλο μέρος του εθνικού
εισοδήματος για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής.

Για παράδειγμα, η δαπάνη κοινωνικής προστασίας στην Ευρώπη ως ποσοστό του ΑΕΠ,
σύμφωνα με τα τελευταία δημοσιευμένα στοιχεία από την Eurostat, διαμορφώνονται
ως εξής: Δανία 33,7%, Ολλανδία 32,3%, Γαλλία 30,5%, Αγγλία 28,1%, Γερμανία
27,7%, Βέλγιο 27%, Ιταλία 25,3%, Λουξεμβούργο 24,9%, Ισπανία 23,6%, Ιρλανδία
21,1%, Πορτογαλία 19,5%, Ελλάδα 16%. Όταν λοιπόν οι πλούσιες χώρες του Βορρά
διαθέτουν για κοινωνική προστασία διπλάσια ποσοστά του εθνικού τους
εισοδήματος σε σχέση με την Ελλάδα και όταν μάλιστα τυχαίνει αυτό το εθνικό
εισόδημα να είναι επίσης διπλάσιο έως τριπλάσιο του ελληνικού, τότε είναι
αστείο να συγκρίνονται όσα γίνονται στον Βορρά με όσα προτείνεται να γίνουν
στην Ελλάδα.

Όπως τόνιζε ο Πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης στην επιστολή του προς τον Βρετανό
Πρωθυπουργό κ. Τόνι Μπλερ στις 29 Νοεμβρίου:

­ «Στον Βορρά η αφετηρία είναι το κράτος πρόνοιας των δεκαετιών του ’50 και
’60, το οποίο είχε μεν κατηγορηθεί για πατερναλιστικές τάσεις, εν τούτοις
αποτελεί προϊόν της μεταπολεμικής σοσιαλδημοκρατίας.

­ Στον Νότο ξεκίνησε με μία κατάσταση όπου την κοινωνική προστασία προσέφεραν
η οικογένεια και άτυπα δίκτυα υποστήριξης, ενώ το κράτος πρόνοιας εξαντλείτο
στην πληρωμή συντάξεων και λειτουργούσε ως παράρτημα πελατειακών σχέσεων. Ένα
ευκρινώς “σύγχρονο” σύστημα προστασίας άρχισε να οικοδομείται στη Νότια Ευρώπη
μόλις τη δεκαετία του ’80. Το σύστημα αυτό έχει ακόμη μεγάλη απόσταση να
διανύσει, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ελάχιστες απαιτήσεις του ευρωπαϊκού
κοινωνικού προτύπου».

Με άλλα λόγια, αν κόβουν δαπάνες ­ που στην ουσία δεν τις κόβουν παρά ελάχιστα
γιατί οι κοινωνικές αντιστάσεις είναι τρομακτικές ­ στην Ευρώπη πρόκειται για
οριακές μεταβολές που δεν αναιρούν το ευρωπαϊκό κοινωνικό πρότυπο που
εξασφαλίζει αποτελεσματικούς μηχανισμούς κοινωνικής αλληλεγγύης. Αντίθετα,
στην Ελλάδα, όπου ακόμη είμαστε σε απελπιστικά χαμηλά επίπεδα, κάθε περικοπή
είναι μία βόμβα στην κοινωνική συνοχή, αφού απωθεί στο περιθώριο μεγάλες
ομάδες του πληθυσμού.

Περικοπή των ισχνών ποσών που διατίθενται για κοινωνική προστασία θα σήμαινε
λοιπόν ότι η Ελλάδα θα γύριζε πίσω στη δύσκολη δεκαετία του ’50 και του ’60,
όταν δεν υπήρχαν νοσοκομεία, δεν υπήρχε ασφάλιση, οι απολύσεις ήταν ελεύθερες
και τα επιδόματα ανεργίας άγνωστα.

Εδώ θα πρέπει να προστεθεί ακόμη ότι οι αναζητήσεις για αναπροσαρμογή της
κοινωνικής δαπάνης στη Βόρεια Ευρώπη ξεκινούν από την αγωνία των κυβερνήσεων
να καταπολεμηθεί η ανεργία και κυρίως να μην τεθεί σε κίνδυνο η οικονομική
ανάπτυξη, λόγω μειωμένης ανταγωνιστικότητας. Στην Ελλάδα τα προβλήματα της
ανεργίας και της ανταγωνιστικότητας έχουν άλλη διάσταση και πάντως οι χαμηλές
αμοιβές των εργαζομένων στη χώρα μας και τα μεγάλα περιθώρια αύξησης της
παραγωγικότητας ­ εφόσον προωθηθούν οι απαιτούμενες διαρθρωτικές αλλαγές ­
λειτουργούν ως δικλίδες ασφαλείας και επιτρέπουν άνετα την τόνωση των
κοινωνικών δαπανών.

Το πρόβλημα, βέβαια, που πρέπει να λύσουμε στη χώρα μας είναι η χρηματοδότηση
του κοινωνικού κράτους από υγιείς πόρους, για να αποφευχθεί ο κίνδυνος
πληθωριστικών επιδράσεων. Και προς την κατεύθυνση αυτή η Ελλάδα δικαιούται να
αξιώσει μεγαλύτερους κοινωνικούς πόρους, ενώ τώρα με τη μείωση των επιτοκίων
και ο προϋπολογισμός μπορεί να ανθέξει μεγαλύτερα βάρη.