ΣΗΜΑΤΑ

… λέξη 3.500 ετών έπεισε τον Τζων Τσάντγουϊκ, νεαρό φιλόλογο στην Οξφόρδη,
να αφιερώσει οριστικά τη ζωή του στην Ελλάδα. Η λέξη «χρυσουργός». Ένας άλλος
Άγγλος, ο αρχαιολόγος Μάικλ Βέντρις, είχε μόλις κατορθώσει να διαβάσει τη λέξη
πάνω σε μια πινακίδα, και την ανακοίνωσε περήφανα ­ το 1952, όταν πάλευε
ατέλειωτα στην Κνωσσό να φωτίσει τη μυστηριώδη Γραμμική Γραφή Β. Για την
ακρίβεια, η λέξη ήταν τετρασύλλαβη, «ΧΡΥΣΟWΟΡΓΟΣ». (Φαίνεται εδώ και η
αφετηρία του αγγλικού «work» ­ όπου διατηρείται το αρχαίο ελληνικό «w», το
βαύ). Ο Τσάντγουϊκ, που διάβαζε με πάθος ελληνικά, έγραψε αμέσως στον άγνωστό
του Βέντρις ότι ήθελε να δουλέψει μαζί του. Και ότι ήταν ευτυχής που επιτέλους
βρήκε απάντηση το μεγάλο ερώτημα: αν οι Μινωίτες ήταν Έλληνες ή όχι. Ο
«χρυσουργός» ήταν λέξη ελληνικότατη και περίπλοκη μάλιστα. Άρχισε έτσι μια
συνεργασία ­ και φιλία ­ των δύο μανιωδών ανιχνευτών της Ιστορίας. Κράτησε
τέσσερα χρόνια: Ως την κακή ώρα που ο Βέντρις σκοτώθηκε ξαφνικά σε
αυτοκινητικό δυστύχημα.

… έζησε άλλα 42 χρόνια. Πέθανε προχθές στο Λονδίνο, 78 χρόνων. Κατάφερε με
απίστευτα ιστορικά και γλωσσολογικά στρατηγήματα, συνεχίζοντας τον Βέντρις, να
ανακαλύψει όχι μόνο το νόημα αλλά και την προφορά των 92 παράξενων ψηφίων της
μινωικής και της μυκηναϊκής ελληνικής, που τα πρώτα ίχνη τους, με ρίζες
σταθερές και αναγνωρίσιμες, ανάγονται στο 1400 π.Χ. Βρήκε επίσης τι σημαίνουν
οι συνδυασμοί των ιδεογραμμάτων μεταξύ τους. Δουλεύοντας συνήθως μόνος, με το
δικό του πάθος και τα δικά του χρήματα, μακρυά από τα ακαδημαϊκά κέντρα της
Ευρώπης και ερήμην, φυσικά, του ελληνικού επιστημονικού κόσμου, ο Τσάντγουϊκ
μας άφησε μια επιβλητική σειρά από τόμους με το πλήρες περιεχόμενο, τη
μετάφραση και την ανάλυση χιλιάδων επιγραφών. Και ακόμη, βιβλία για την
αποκρυπτογράφηση της Γραφής Β, για την ελληνική ιστορία της 2ης χιλιετίας
π.Χ., και για την καθημερινή ζωή των Μινωιτών ­ με άφθονες και συναρπαστικές λεπτομέρειες.

… βέβαια γι’ αυτούς τους Πρωτοέλληνες δεν διαλύθηκε εντελώς. «Προσπάθησα ­
γράφει ο Άγγλος σοφός ­ να βγάλω νόημα μεσ’ από κείμενα που σε πολλές
περιπτώσεις δεν ήταν παρά καταχωρήσεις ρουτίνας σε απιθάνως κακοπαθημένα
κρατικά κατάστιχα». Φυτά, ανθρωπάκια, αντικείμενα, ζώα, όλα είναι συλλαβές με
σημασία, και η σχέση των κρητικών με τα μυκηναϊκά γραπτά ­ που επίσης μελέτησε
ο Τσάντγουϊκ ­ είναι στενότατη, όπως περίπου, σήμερα, η σχέση ανάμεσα στην
κινεζική γραφή και την ιαπωνική. Το τελευταίο μεγάλο έργο του Άγγλου καθηγητή,
τα «Lexicographica Graeca», κυκλοφόρησε το 1996. Τώρα τυπώνεται και το
μνημειώδες «Corpus of Mycenean Inscriptions from Knossos», που ο Τσάντγουϊκ
πρόλαβε να τελειώσει. Θα κυκλοφορήσει του χρόνου.

… του Τσάντγουϊκ θα έχουν πολλή δουλειά. Πρέπει να σκύψουν και στη Γραμμική
Γραφή Α, που παραμένει ανερμήνευτη. Να εμβαθύνουν στα κρητομυκηναϊκά έργα. Και
να ξεδιαλύνουν αμέτρητους γρίφους. Μια από τις πολλές παράξενες πινακίδες
περιέχει τη φράση: «Σκλάβες της ιέρειας του Ιερού Χρυσού. 14 γυναίκες». Τίποτα
άλλο. Τι είδους σκλάβες ήταν αυτές; Και τι ιέρεια ήταν εκείνη; Σε ποιον ναό
και με ποια καθήκοντα; Σημαίνει κάτι το 14 ή είναι τυχαίο; Και τι ακριβώς (ή
περίπου) ήταν ο Ιερός Χρυσός; Μέσα από πέπλα χρόνου, πάντοτε σχετικού, ένας
κόσμος όπου όλα ήταν ακόμη καινούργια μας στέλνει σήματα.