ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αναβάθμιση του βουλευτή

Πρόσφατα, ακούστηκε μέσα κι έξω από τη Βουλή το μήνυμα για την αναβάθμισή της.
Υπάρχουν, όμως, περιθώρια αναβάθμισης της Βουλής; Κι αν ναι, σε ποιον τομέα
των αρμοδιοτήτων της; Και έως ποιον βαθμό;

ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ της Ελλάδας είναι δημοκρατικό. Δηλαδή πηγή της εξουσίας είναι η
λαϊκή κυριαρχία. Ταυτόχρονα το δημοκρατικό μας πολίτευμα είναι
κοινοβουλευτικό. Δηλαδή η κυβέρνηση αναδεικνύεται και παραμένει στην εξουσία
με την ψήφο εμπιστοσύνης της Βουλής. Τέλος, έναντι αυτής της εμπιστοσύνης η
Βουλή έχει την αρμοδιότητα να ελέγχει την κυβέρνηση.

Από όλα αυτά προκύπτει μία εκ των τριών βασικών αρμοδιοτήτων της Βουλής: η
ανάδειξη κι ο έλεγχος της κυβέρνησης. Τη δεύτερη αποτελεί το νομοθετικό έργο
και την τρίτη η λειτουργία της ως δημόσιο βήμα διαλόγου. Συνεπώς, η
οποιαδήποτε αναβάθμιση της Βουλής συνεπάγεται τη διεύρυνση του ρόλου της στις
τρεις αυτές αρμοδιότητες.

Η υποβάθμιση της Βουλής παρατηρείται στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες από τις
αρχές του 20ού αιώνα. Μεταπολεμικώς μάλιστα πανθομολογείται, εντός κι εκτός
Ελλάδας, ότι η Βουλή υποβαθμίστηκε οριστικά έναντι της κυβέρνησης. Πρώτον,
διότι ο κοινοβουλευτικός έλεγχος σπανίως (έως ποτέ) οδηγεί στην πτώση της
κυβέρνησης. Και δεύτερον διότι ως προς τη νομοθεσία, το βασικό ρόλο έχει η
κυβέρνηση που σχεδιάζει τους νόμους και, δια της πλειοψηφίας που διαθέτει στη
Βουλή, εξασφαλίζει την ψήφισή τους. Η υποβάθμιση μάλιστα αυτή είναι οριστική,
επειδή ο λόγος που την επέφερε είναι η κυβερνητική σταθερότητα. Η κυβέρνηση
για να ασκεί την α’ ή τη β’ πολιτική χρειάζεται τους αντίστοιχους νόμους, που
η ίδια βέβαια προτείνει. Συνεπώς, η ψήφισή τους από τη Βουλή είναι απολύτως
απαραίτητη. Και ταυτοχρόνως, για να εφαρμόσει αυτή την πολιτική πρέπει να
παραμείνει στην εξουσία. Άρα ο κοινοβουλευτικός έλεγχος δεν πρέπει να θίγει
την ύπαρξή της. Έντρομες από την κυβερνητική αστάθεια (κυβερνήσεις ολίγων
μηνών ή και ημερών) οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες κατέφυγαν σε αυτή την
κατάσταση που την ονόμασαν «εξορθολογισμένο κοινοβουλευτισμό», με άλλα λόγια
κοινοβουλευτική δημοκρατία με λογική.

Συνεπώς, επειδή η υποβάθμιση της Βουλής έναντι της κυβέρνησης έγινε για λόγους
λειτουργικούς, δηλαδή για να δουλεύει σταθερά κι αποτελεσματικά το δημοκρατικό
πολίτευμα, δεν ευσταθεί το αίτημα για ανατροπή αυτής της κατάστασης.

Ως προς την ελληνική Βουλή πρέπει, όμως, να προστεθεί το εξής: υπάρχει ευρύ
περιθώριο αναβάθμισης της λειτουργικότητάς της ως προς τις βασικές της
αρμοδιότητες. Τι σημαίνει αυτό; Μα να μπορεί ο βουλευτής να κάνει καλά τον
όποιο κοινοβουλευτικό του έλεγχο, να συμμετέχει με τρόπο άρτιο στη νομοθετική
λειτουργία και, τέλος, να συμμετέχει με επάρκεια στον πολιτικό διάλογο.

Έχω την εντύπωση ότι για να πραγματοποιηθεί αυτή η περιορισμένη αναβάθμιση
χρειάζονται πόροι. Οι επίμονες προσπάθειες του προέδρου της Βουλής δεν αρκούν.
Αύξησαν την προσέλευση των βουλευτών στις εργασίες της Βουλής. Αυτό είναι
βέβαιο. Ωστόσο πρέπει να σκεφθούμε τι κάνει ο βουλευτής που προσέρχεται στο
Κοινοβούλιο. Και ναι μεν ως προς τον πολιτικό διάλογο τα πάντα εξαρτώνται από
τη ρητορική ικανότητα, την ποιότητα των βουλευτών και την οργάνωση της
διαδικασίας, αλλά για τον κοινοβουλευτικό έλεγχο και το νομοθετικό έργο ο
βουλευτής χρειάζεται βοήθειες για να λειτουργήσει. Πώς να ελέγξει τι γίνεται
σε δεκαεννέα υπουργεία; Ή ακόμη και σε πέντε, αν γίνει ένας καταμερισμός. Εδώ
οι εφημερίδες έχουν από έναν διαπιστευμένο δημοσιογράφο σε κάθε γενική
γραμματεία. Και πώς θα μελετήσει το α’ ή β’ σχέδιο νόμου, που συνήθως είναι
μακροσκελές και τεχνοκρατείται.

Με μόνη την ολιγομελή επιστημονική επιτροπή που κάνει ασθμαίνοντας νομικό
έλεγχο των σχεδίων-νόμων; Ή και τους τρεις αποσπασμένους δημοσίους υπαλλήλους
συν τον ένα μετακλητό επιστήμονα που διατίθενται στον βουλευτή και τους
οποίους συνήθως αυτός αξιοποιεί για την απαραίτητη γραμματειακή του υποστήριξη;

Δεν βγαίνει έτσι. Κι επειδή η δημαγωγία θα «εξεγειρόταν» αν αυξάνονταν οι
αποδοχές του βουλευτή, η αύξηση των μέσων προκειμένου αυτός να λειτουργήσει
καλύτερα, θα μπορούσε να εξαρτηθεί από την χρησιμοποίησή τους. Όπως δηλαδή
συμβαίνει στο ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Όπου η ενεργοποίηση κάποιων σημαντικών
κονδυλίων εξαρτάται από τη δραστηριοποίηση του βουλευτή. Μοναδικό λοιπόν
περιθώριο αναβάθμισης της Βουλής είναι η βελτίωση της λειτουργικότητάς της.
Που προϋποθέτει αναβάθμιση του βουλευτή.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.