ΣΗΜΑΤΑ

… με ρωσικό υπεραστικό τραίνο έχει κάτι το τραυματικό για τον ξένο. Αλλά
είναι διαφωτιστική. Πρώτο σοκ, η έλλειψη καθαριότητας. Δεύτερο, τα τζάμια.
Φτηνά και κακοχυμένα, κάνουν το τοπίο κυματιστό, όπως οι μαγικοί καθρέφτες. Να
ήταν τουλάχιστον διαυγή! Λες και έχουν χρόνια να πλυθούν. Σκόνη, κάπνα και
πίσσα έχουν κολλήσει μέσα έξω. «Σπίτια, δρόμοι, δάση, όλα φαίνονται θολά,
κιτρινισμένα, όπως στις νταγκεροτυπίες των αρχών του αιώνα». Αλλά και έτσι,
παίρνεις μια ιδέα για τις αλλαγές που έχουν γίνει στη Ρωσία ή, μάλλον, για το
πόσο λίγο φτάνουν οι νεωτερισμοί έξω από τη Μόσχα και τις άλλες μεγαλουπόλεις.
«Περνάμε το Περεντέλκινο, το Βνούκοβο, αφήνουμε πίσω μας την Απρέλιεφσκα, και
να που έχει τελειώσει κιόλας κάθε ίχνος καπιταλιστικής ανανέωσης». Οι
καινούργιες επιχειρήσεις, τα φωτισμένα μαγαζιά, οι κιτς βίλλες των νεόπλουτων,
όλα αυτά εξαντλούνται σε μια στενή ζώνη γύρω από τη Μόσχα.

… της Στάμπα, Τζούλιο Κιέζα, που ταξίδεψε ως την Κάλουγκα χωρίς σκοπό, από
περιέργεια, περιγράφει (21/11) τα θαυμαστά που είδε και άκουσε. Η ύπαιθρος,
λέει, παραμένει διάστικτη από τα γκρίζα εκείνα χωριά των πάλαι ποτέ
κολχόζνικων του υπαρκτού σοσιαλισμού. Κάπου κάπου βλέπεις και μια ντάτσα
αρχαίου τύπου, απ’ αυτές της άλλοτε νομενκλατούρας, να ρημάζει τώρα
παραμελημένη. Εδώ και εκεί, εργοστάσια: Σχεδόν όλα κλειστά. Ερημωμένα. Στις
αυλές τους, παντού, τα ίχνη της λεηλασίας. Γερανοί χωρίς βραχίονα, φορτηγά
χωρίς τροχούς, πόρτες χωρίς θυρόφυλλα. «Ό,τι κλεβόταν εκλάπη. Τίποτα δεν έχει
μείνει σ’ αυτά τα κτίρια-φαντάσματα».

… κοινό μοιάζει επίσης ρημαγμένο. «Το γκρίζο κυριαρχεί και στους συνεπιβάτες
μου». Οι περισσότεροι είναι Ρώσοι παλαιού τύπου, λέει ο Κιέζα. Οι «νέοι Ρώσοι»
πηγαίνουν στις βίλλες τους με Ι.Χ. «Αυτοί εδώ φορούν ξεφτισμένα σακκάκια,
ρούχα στρατιωτικά μεταχειρισμένα, φθαρμένες φόρμες, κάλτσες αγνώστου χρώματος,
παπούτσια με πλαστικές σόλες. Αλλά δεν είναι ακριβώς προλετάριοι. Ο κύριος
απέναντί μου μελετά ένα ντοσιέ με τεχνικά σχέδια. Η γυναίκα του διαβάζει
Μαρί-Κλαιρ. Πλάι μου, ένας συνταξιούχος με τρύπιο τζην και πλάκα τα παράσημα
στο στήθος. Στο βάθος του βαγονιού, μια καλλονή με μακιγιάζ τοπ-μόντελ. Μαύρο
δερμάτινο μίνι, βελούδινο σουέτερ, τακούνια ιλιγγιώδη». Πιθανότατα πηγαίνει να
δει τη γιαγιά και τον παππού, εικάζει ο ανταποκριτής. «Θα θέλει να τους πει
πως έπιασε την καλή στη Μόσχα». Όχι πως έγινε πλούσια, αλλά να, τα εισιτήρια
του τραίνου τα πλήρωσε μόνη της, και με άνεση.

… στον Δυτικό ο αριθμός των μικροπωλητών. Μερικοί μπαίνουν απ’ την αρχή στο
τραίνο, άλλοι επιβιβάζονται στους σταθμούς. Πουλούν ό,τι βάλει ο νους σου.
«Μέτρησα συνολικά 41. Ο ένας πουλούσε βερνίκι για τα παπούτσια. Ο άλλος
σοκολατάκια. Τρίτος βιβλία πορνό. Μετά μπήκε άλλος με αναγνωστικά για παιδιά.
Ύστερα μας πρότειναν σεσουάρ από την Ταϊβάν. Παγωτά. Μπύρα. Γάντια για τον
νεροχύτη. Τα Άπαντα του Τουργκένιεφ. Σαπούνια και απορρυπαντικά». Οι
εποχούμενοι μικρέμποροι βγάζουν συχνά ένα λογύδριο και αμέσως ξεχύνονται
ανάμεσα στους ταξιδιώτες. Ο πιο πρωτότυπος άρχισε ως εξής: «Έχω να σας πω δυο
δυσάρεστα νέα και ένα ευχάριστο. Τα δυσάρεστα: Πρώτον, το ρούβλι εξακολουθεί
να πέφτει. Δεύτερον, ο Γιέλτσιν εξακολουθεί να ζει. Και το ευχάριστο: Σας κάνω
δώρο αυτό το βιβλίο. Μόνο με είκοσι ρούβλια».