Για ένα καλύτερο σχολείο

Η επιδίωξη της ποιότητας της εκπαίδευσης είναι ένας βασικός στόχος που
συναντάται σε όλες τις προσπάθειες αναμόρφωσης των εκπαιδευτικών συστημάτων.
Τι είναι όμως ποιότητα και πώς μπορεί αυτή να επιτευχθεί;

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ στην εκπαίδευση συνδέεται συνήθως με τρεις παράγοντες, τα μέσα που
διατίθεται, τις εσωτερικές λειτουργίες των σχολείων και τα μορφωτικά
αποτελέσματα ως προς τις επιδόσεις των μαθητών.

Καθένας από τους τρεις αυτούς παράγοντες επηρεάζει το μορφωτικό αποτέλεσμα,
αλλά η ποιότητα δεν είναι απλώς το άθροισμά τους. Είναι ένας δυναμικός
συνδυασμός τους που μετρά την ικανότητα του κάθε σχολείου να αυτοαναπτύσσεται,
να αφομοιώνει τις αλλαγές της γνώσης και της μάθησης, να δημιουργεί μορφωτικά
περιβάλλοντα κατάλληλα για την προσωπική, μορφωτική και κοινωνική ανάπτυξη των μαθητών.

Η απόκτηση της ικανότητας αυτής περιλαμβάνει διαστάσεις όπως η διαμόρφωση
σχεδίων ανάπτυξης από τα ίδια τα σχολεία, η διασφάλιση της ποιότητας και η
απόδοση λόγου για τα σχολικά επιτεύγματα, οι δείκτες ποιότητας, η
αυτοαξιολόγηση, η αποκέντρωση και η αυτονομία των σχολικών μονάδων.

Το γράφημα 1, παρουσιάζει ένα σχέδιο ποιοτικής βελτίωσης της σχολικής
πραγματικότητας. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει την ανάπτυξη συστήματος ποιοτικής
αξιολόγησης του κάθε σχολείου με άξονες:

α. Τη διαμόρφωση σκοπού και στόχων.

β. Την ανάπτυξη δεικτών επίδοσης.

γ. Την αυτοαξιολόγηση και τον έλεγχο της ποιότητας.

δ. Τη βελτίωση και την απόδοση λόγου των σχολείων.

Πιο συγκεκριμένα:

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Το κάθε σχολείο διερευνά την κατάσταση λειτουργίας και επίδοσής του και
διαμορφώνει στόχους βελτίωσης άμεσους και μακροπρόθεσμους.

Οι στόχοι προέρχονται από τη μελέτη προβλημάτων όπως, πώς θα βελτιωθεί το
μορφωτικό επίπεδο του σχολείου, πώς η διδασκαλία θα γίνει καλύτερη, πώς θα
βελτιωθούν οι σχέσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας κ.ά.

ΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

Η υλοποίηση των σχολικών στόχων προϋποθέτει την καθιέρωση συγκεκριμένων
δεικτών/κριτηρίων, μέσω των οποίων διαπιστώνεται η πρόοδος των σχολείων σε
συγκεκριμένους τομείς. Τέτοιοι δείκτες αφορούν στις επιδόσεις των μαθητών στα
μαθήματα, τη λειτουργία του σχολείου, την αντιμετώπιση των μορφωτικών
ανισοτήτων, το κλίμα του σχολείου, τις σχέσεις με τους γονείς κ.λπ.

Η εισαγωγή των δεικτών αποτελεί μία πραγματικότητα που ισχύει πλέον στα
περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα.

ΑΥΤΟ-ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Με βάση τα προηγούμενα, το κάθε σχολείο διαμορφώνει ένα σχέδιο ανάπτυξής του
διάρκειας ενός ή περισσοτέρων ετών.

Βασικό του στοιχείο είναι η αυτο-αξιολόγηση, η βελτίωση και η ανατροφοδότηση
της σχολικής πράξης (γράφημα 2).

Συνήθως το σχέδιο περιλαμβάνει τους τομείς της διδασκαλίας και της μάθησης,
των επιδόσεων των μαθητών, του σχολικού κλίματος και της διοίκησης –
λειτουργίας του σχολείου.

Η εφαρμογή και η αξιολόγηση του προγράμματος και των συντελεστών του βρίσκεται
υπό την εποπτεία των αρμοδίων συμβούλων της εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματά του
χρησιμοποιούνται τόσο για τη διαμόρφωση του νέου σχεδίου δράσης όσο και για
την πραγματοποίηση της αξιολόγησης σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο μέσω των
κεντρικών κριτηρίων επίδοσης (standards).

Οι γονείς ενημερώνονται και συμμετέχουν ενεργά στις διαδικασίες του σχεδίου δράσης.

ΝΕΑ ΤΡΟΧΙΑ

Με βάση τα προηγούμενα, υποστηρίζουμε ότι η εφαρμογή των σχεδίων δράσης σε
κάθε σχολείο μπορεί να θέσει σε μια νέα τροχιά λειτουργίας την ελληνική
εκπαίδευση.

Και τούτο διότι η υλοποίησή τους έχει ως κέντρο βάρους την ανάπτυξη του
σχολείου και όχι μόνο τον έλεγχο ή την επιτήρηση.

Βασίζεται σε διαδικασίες μεγαλύτερης συμμετοχής των εκπαιδευτικών και της
ανάληψης ­ με την κατάλληλη επιμόρφωση ­ ενός αυξημένου ρόλου του ως
καθοδηγητών της σχολικής μόρφωσης.

Προϋποθέτει την ενίσχυση της αυτονομίας και της αποκέντρωσης του εκπαιδευτικού
συστήματος.

Επιπλέον, το σχέδιο ανταποκρίνεται στην ανάγκη οι γονείς και η κοινωνία
γενικότερα να λαμβάνουν γνώση και να υποστηρίζουν το έργο της βελτίωσης της
ποιότητας των σχολείων.

Τέλος, καθιστά επιτακτικότερο το αίτημα της μεγαλύτερης φροντίδας εκ μέρους
της κεντρικής εξουσίας και των τοπικών αρχών για την υποστήριξη των σχολείων,
την αύξηση της χρηματοδότησής τους, την επαγγελματική και επιμορφωτική
βελτίωση των εκπαιδευτικών.

Ιδιαίτερα η εφαρμογή των καινοτομιών τής μεταρρύθμισης (νέα προγράμματα
σπουδών και μέθοδοι διδασκαλίας, Ενιαίο Λύκειο, πολλαπλά διδακτικά μέσα κ.ά.),
καθιστά αναγκαία την ένταξή της σε ένα σύστημα ποιοτικής βελτίωσης του
καθημερινού σχολικού έργου, ώστε οι κεντρικές μεταρρυθμίσεις να αποκτήσουν τη
δυναμική μεταμόρφωση της σχολικής ζωής.

Ο Χρίστος Δούκας είναι δρ πολιτικής της εκπαίδευσης.