ΣΗΜΑΤΑ

… και αυτό, πρώτη φορά μάλιστα, απ’ ό,τι γνωρίζουμε: Ένας δικτάτορας, τον
οποίο ο λαός του δεν αισθάνεται την ανάγκη να δικάσει, να συλλαμβάνεται από
ξένη χώρα και να απειλείται ­ στο εξωτερικό ­ με δίκη για το αίμα των αθώων
που κατέσφαξε. Στη συζήτηση για τον Πινοσέ έχουν προσχωρήσει ορμητικά, μεταξύ
άλλων, οι διανοούμενοι της Γαλλίας. Ο πολιτικός συγγραφέας Αλαίν Φινκιελκρώτ,
πνεύμα συνήθως αντιλογίας, ενόχλησε πολλούς με τη στάση του εναντίον της
δίωξης του Χιλιανού εγκληματία. «Όταν έμαθα τη σύλληψή του χάρηκα αφάνταστα ­
λέει σε συνέντευξή του στην “Κορριέρε”. ­ Μου είναι αφόρητη η ατιμωρησία των
τυράννων. Αλλά η χαρά δεν πρέπει να μας θολώνει τη σκέψη». Κατηγορούν, λέει,
τον Πινοσέ για γενοκτονία. Όμως, από νομική άποψη, γενοκτονία είναι να
επιχειρείς να αφανίσεις ένα συγκεκριμένο λαό ή μιά εθνότητα. Αυτός σκότωνε
τους αντιπάλους του, αδιακρίτως. Χειρότερο, μήπως; Πάντως όχι γενοκτονία.

… σημείο είναι η προέλευση της αρχικής αίτησης για δίωξη του Πινοσέ. Ο
Βαλτάσαρ Γκαρθόν, ο δικαστής που τον κατηγορεί για τον φόνο 70 Ισπανών,
συμβαίνει να ζει σε μιά χώρα που άφησε τον δικό της δικτάτορα, τον Φράνκο,
ατιμώρητο, και όταν αυτός πέθανε προτίμησε τη λήθη, για να μην ξύσει πληγές.
Τυπικότερη, η Χιλή επέλεξε για τον ίδιο ακριβώς λόγο την αμνηστία. Και δεν
είναι αντιδημοκρατικό το καθεστώς της Χιλής. Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα γράφει ότι
η χώρα αυτή έχει μακρά ιστορία προσήλωσης στις δημοκρατικές ιδέες, που
διακόπηκε μόνο στα χρόνια της δικτατορίας του Πινοσέ. Οι Χιλιανοί μιλούν
σήμερα ελεύθερα, και όμως η μεγάλη πλειοψηφία τους δεν ζητεί δίωξη του
τυράννου. Αποτελεί ειρωνεία, λέει ο Φινκιελκρώτ, αλλά αν ο Πινοσέ πρέπει να
παραμείνει αδίωκτος, είναι για να προφυλαχθούν ακριβώς οι αρχές της
δημοκρατίας και της νομιμότητας, τις οποίες τόσο ποδοπάτησε ο ίδιος. «Οι
δικαστές και οι δημοσιογράφοι, που δεν δίνουν λόγο σε κανένα, ζητούν τη δίωξη
του δικτάτορα στο όνομα της ανθρωπότητας. Αλλά δεν είναι αυτοί η ανθρωπότητα».

… που κάνει ο Ζάν Ντανιέλ στο «Νουβέλ Ομπσερβατέρ» μοιάζει με την
προηγούμενη, αλλά αυτός κρύβει ακόμη λιγότερο την αηδία του για τον
πραξικοπηματία του 1972. Αν η αρχή της νομιμότητας θεμελιώνει για τον
Φινκιελκρώτ το αδίωκτον του δικτάτορα, η αρχή της παγκοσμιότητας θεμελιώνει
για τον Ντανιέλ το διώξιμον. Αν είμαστε «παγκόσμιοι» πια (και σε πολλά
είμαστε), λέει, θα ‘πρεπε να βάλουμε κατά μέρος τα σύνορα και τις εθνικές
διαθέσεις ή αδυναμίες και να κρίνουμε τον Πινοσέ με βάση κριτήρια παγκόσμια,
της ανθρωπότητας. Και η ανθρωπότητα, ολόκληρη, θέλει την τιμωρία του. Είναι
μάλιστα η πρώτη φορά, λέει ο διευθυντής του «Ν.Ο.», που ένα είδος «παγκοσμίου
δικαίου» διεκδικεί τη σκυτάλη από το διεθνές. Αυτό ήταν, κατά βάθος, το νόημα
της ισπανικής πρωτοβουλίας και της αγγλικής συνεργασιμότητας.

… όμως της παγκοσμιότητας δεν το έχουμε περάσει σε όλους τους τομείς,
παρατηρεί ο Ντανιέλ. Είμαστε ακόμη στον αστερισμό των συνόρων. Οι ηγέτες
κρίνονται από τους λαούς τους, και υπάρχει σ’ αυτό συναίνεση. «Και μην ξεχνάμε
ότι ο Φράνκο πέθανε ήρεμα στο κρεβάτι του. Ότι ο Κάστρο επευφημείται στις
λατινοαμερικάνικες πρωτεύουσες. Ότι ο Μιλόσεβιτς είναι επίλεκτος συνομιλητής
των ΗΠΑ…. Όπως και ότι ο Χάβελ και ο Μαντέλα προσέφεραν τελικά τη συγγνώμη
τους στους σταλινικούς και στους ρατσιστές». Άβολο, αλλά συμβαίνει…